NL EN
DONEER NU!

Litouwen kan voorbeeld zijn voor andere Europese landen

12 april 2026

De Baltische landen — vooral Litouwen — hebben tussen 2000 en 2022 een reeks strenge alcoholmaatregelen ingevoerd. Welke lessen kunnen andere Europese landen daarvan leren? Deze vraag beantwoorden enkele alcoholdeskundigen, onder leiding van Jürgen Rehm, in een redactioneel commentaar in het blad Addiction.

Litouwen, Estland en in mindere mate Letland voerden onder meer in: hogere accijnzen op alcohol, beperkingen van de beschikbaarheid van alcohol, aanscherping van verkooptijden, en strengere leeftijdscontroles. Deze maatregelen leidden tot: lagere alcoholconsumptie, minder all cause en alcoholgerelateerde sterfte, minder sociale ongelijkheid in sterfte en veranderingen van drinkpatronen.

En sinds kort weten we ook dat het Litouwse reclameverbod uit 2018, één van de strengste in Europa, veel effect heeft. Uit recent onderzoek blijkt dat: jongeren in Litouwen na invoering sneller minder gingen drinken dan jongeren in andere EU-landen en het aantal jongeren dat dronk of dronken werd duidelijk afnam. De effecten waren al binnen één jaar zichtbaar. De auteurs benadrukken dat jongeren extra gevoelig zijn voor alcoholmarketing, vooral online. Daarom is een volledig reclameverbod een belangrijk instrument voor de volksgezondheid.

Op sociale media werd het reclameverbod grotendeels nageleefd. Maar winkels controleerden de leeftijd van aspirant-kopers vaak onvoldoende: in bijna de helft van de test-aankopen werd alcohol verkocht zonder leeftijdscontrole. Beleid werkt alleen als de maatregelen goed worden gecontroleerd. Ook is monitoring nodig. Er ontstonden namelijk nieuwe “mazen in de wet”, zoals reclame voor alcoholvrije dranken die sterk lijken op alcoholmerken.

De auteurs benadrukken dat alcoholbeleid niet alleen gezondheidswinst oplevert, maar ook economisch voordelig kan zijn. De Litouwse accijnsverhoging van 2017 leverde volgens berekeningen €420 maatschappelijke winst op voor elke geïnvesteerde euro binnen één jaar.

Volgens de auteurs zit het succes in Litouwen vooral in de combinatie van verschillende samenhangende maatregelen. Zo’n geïntegreerde aanpak is effectiever en duurzamer dan losse maatregelen. Daardoor wordt Litouwen nu gezien als een voorbeeld voor andere EU-landen. Het artikel pleit ervoor dat andere Europese landen deze aanpak serieus overwegen als model voor toekomstig alcoholbeleid.

Rehm, J., Correia, D., Lange, S. et al. The Baltics: Benchmarking alcohol control reform for the European Union and surrounding countries. Addiction (2026)
https://www.doi.org/10.1111/add.70437

Bron: wiley.com.

Laatste nieuws

THEMA'S

Lokaal beleid

Nationaal beleid

Europees beleid

Alcoholmarketing

Feiten en cijfers

Alcohol & Zwangerschap

Alcohol & Jongeren

Alcohol & Kanker

Alcohol & Hersenen

Blurring

Alcohol & Lever

AGENDA

CONTACT

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl