NL EN
Steun het werk van STAP!

Europees beleid

Alcoholconsumptie en alcoholbeleid in Europa

Alcohol is in heel Europa een belangrijk volksgezondheids- en maatschappelijk vraagstuk. In the EU wordt 12,18 liter pure alcohol per persoon per jaar gedronken. Dit is meer dan twee keer zoveel als de gemiddelde alcoholconsumptie wereldwijd (=6,13 liter).

Alcoholgerelateerde schade is in de EU verantwoordelijk voor meer dan 15% van alle gezondheidsproblemen en vroegtijdige sterfgevallen bij mannen en circa 4% bij vrouwen. Schadelijk en riskant alcoholgebruik is ook (mede)verantwoordelijk voor een aanzienlijk aantal alcoholgerelateerde verkeersdoden op de Europese wegen en voor andere maatschappelijke gevolgen, zoals geweld, voetbalvandalisme, misdaad, gezinsproblemen en sociale uitsluiting, evenals lage arbeidsproductiviteit.

Op deze themapagina wordt ingegaan op:

- het alcoholbeleid van de Europese Unie
- het alcoholbeleid van de Wereldgezondheidsorganisatie
- het alcoholbeleid in de Europese lidstaten
- leeftijdsgrenzen in landen van de Europese Unie
- Europese projecten (projectenoverzicht)

Eu1

Europese Unie

In principe is volksgezondheidsbeleid een zaak voor lidstaten en heeft de Europese Unie maar een bescheiden rol. Toch nam de Europese Raad in 2001 een “Raadsaanbeveling over alcohol en jongeren, met name kinderen en adolescenten” aan, inclusief een set conclusies. In 2004 werd deze Raadsaanbeveling geëvalueerd. De uitkomst was dat de tijd rijp was om met een veelomvattende strategie te komen. De Raad vroeg daarop de Commissie om met zo’n document te komen.
Het schrijven van dat strategie-document duurde enkele jaren. Ten eerste omdat er veel verzet was tegen een gemeenschappelijke strategie van het belanghebbend bedrijfsleven. Ten tweede wilde de Commissie eerst enkele veelomvattende voorstudies laten uitvoeren naar aard en omvang van het alcoholgebruik en de alcoholproblematiek in Europa. De bekendste van die studies is het lijvige rapport “Alcohol in Europe, a public health perspective”. Verder gaf de Commissie opdracht tot uitvoering van twee zogenaamde effectrapportages. Eén m.b.t. de gezondheidsaspecten, één m.b.t. de economische aspecten.

Het heeft uiteindelijk tot oktober 2006 geduurd voordat de Europese Commissie het eens kon worden over de “EU Alcohol Strategy”. De strategie bevat zogenaamde soft law, hetgeen inhoudt dat er géén harmonisatie van wetgeving in wordt voorgesteld. Het document onderscheidt slechts prioritaire thema’s die relevant zijn in alle lidstaten en waarbij EU-actie in aanvulling op het nationale beleid van de lidstaten een meerwaarde heeft.

Prioritaire thema’s in deze strategie zijn:
1. Beschermen van jongeren, kinderen en ongeboren kinderen;
2. Terugdringen van letsel en sterfgevallen als gevolg van alcoholgerelateerde verkeersongevallen;
3. Preventie van alcoholgerelateerde schade onder volwassenen en beperken van de negatieve effecten op de werkplek;
4. Informeren, opvoeden en bewustmaken van het effect van schadelijk en riskant alcoholgebruik, en van aanvaardbare drinkgewoonten;
5. Ontwikkelen en in stand houden van een gemeenschappelijke basis van wetenschappelijke gegevens op EU-niveau.

In november 2006 onderschreef de Europese Raad de "EU Alcohol Strategy". Maar in de conclusies hierover werd wel benadrukt dat alcoholgerelateerde schade immer coherent aangepakt dient te worden, met aandacht voor onderzoek, consumentenbescherming, vervoer, reclame, marketing, sponsoring, accijnsheffingen en andere vraagstukken m.b.t. de interne markt. Ook andere Europese instellingen, zoals het Europese Parlement, de European Economic and Social Committee en het Committee of the Regions reageerden positief, alhoewel er her en der wel wat kritische geluiden klonken.

Het meest concrete resultaat van de alcoholstrategie is het Alcohol & Health Forum dat in juli 2007 van start ging. Dit Forum is opgezet om het belanghebbend bedrijfsleven en de relevante preventieorganisaties (zoals STAP) kennis en ervaringen te laten uitwisselen en de kans te geven de alcoholstrategie te ondersteunen door met concrete preventie- en voorlichtingsactiviteiten te komen. Het Forum is inmiddels uitgebreid met een Science Group en twee taskforces. Bovendien is er een jaarlijkse Open Forum Alcohol & Health.

Inmiddels zijn vier preventieorganisaties uit het forum gestapt. Zij vinden dat het overleg geen tastbare bijdrage levert aan het tegengaan van alcoholgerelateerde schade in Europa. Vanuit STAP is er ook de nodige kritiek geuit op de effectiviteit van de concrete preventie- en voorlichtingsactiviteiten die in het kader van het Alcohol & Health Forum ondernomen worden, met name die van het belanghebbend bedrijfsleven.

De EU Lidstaten hebben hun eigen platform: de CNAPA: Committee on National Alcohol Policy and Action.

In 2009 heeft de Europese Commissie een stand van zaken rapport gepubliceerd over de implementatie van de "EU Alcohol Strategy". Medio 2013 is een formele evaluatie gepubliceerd.

Begin 2014 heeft de Commissie een concept 'Action Plan on Youth Drinking and on Heavy Episodic (Binge) Drinking' opgesteld voor de periode 2014-2017. Een commissie uit het Europarlement heeft ingestemd met een (overigens door volksgezondheidsorganisaties bekritiseerde) resolutie waarin de Europese Commissie wordt opgedragen snel met dit Action Plan te komen, om daarna een nieuwe Europese Alcohol Strategie te formuleren voor de periode 2016-2022.
Het voltallige parlement moet nog over deze resolutie stemmen.

EU Alcohol Strategy (nederlandstalig) (211 kB)

Assessment EU Alcohol Strategy (2,31 MB)

Civil Society Organizations to leave Alcohol & Health Forum (482 kB)

Kritiek STAP op Alcohol & Health Forum (20,3 kB)

-

Who-logo-en

Wereldgezondheidsorganisatie

Binnen de Wereldgezondheidsorganisatie is schadelijk alcoholgebruik al sinds de vroege jaren 90 van de vorige eeuw een belangrijk thema.

Op Europees niveau werd in 1992 een "European Alcohol Action Plan" aangenomen.
Dat plan riep op tot intensivering van het alcoholbeleid, zoals strengere wetgeving in de lidstaten en meer internationale samenwerking. Een van de uitvloeisels van dit actieplan was een Europese ministeriële conferentie over alcohol (1995), waar met algemene stemmen een "European Alcohol Charter” werd aangenomen.

In 1999 stemde het Europese Regionale Comité van de Wereldgezondheidsorganisatie in met het “European Alcohol Action Plan 2000-2005". In dit actieplan waren de politieke strategieën van het “European Alcohol Charter” uitgewerkt in concrete activiteiten en doelstellingen. In februari 2001 werd dit tweede actieplan, samen met een "Declaration on Alcohol and Young People” unaniem goedgekeurd tijdens een Tweede Europese ministeriële conferentie.

Het "European Alcohol Action Plan 2000-2005" werd gevolgd door een "Framework for Alcohol Policy in the WHO European Region”. Dat werd goedgekeurd in Boekarest in 2005. Door een gebrek aan capaciteit op het Europese Regionale Bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie in Kopenhagen werd dit kaderbesluit nooit verder uitgewerkt.

In 2011 werd de draad op Europees niveau weer opgepakt. In september 2011 stemde het Europese Regionale Comité in met het “European Action Plan to Reduce the Harmful Use of Alcohol 2012-2020”.
Dit plan bouwt voort op de drie eerdere Europese alcohol actieplannen, maar de hoofddoelstellingen en actiepunten zijn ook in lijn met de “Global Alcohol Strategy” (mei 2010) van de Wereldgezondheidsorganisatie.

De 10 actiepunten zijn:
1. zorg voor leiderschap, bewustwording en betrokkenheid
2. zorg voor goede preventie en gezondheidszorg voor patiënten met alcoholgerelateerde ziekten
3. ondersteun lokale acties en acties op het werk
4. formuleer beleid gericht op het tegengaan van rijden onder invloed
5. beperk de beschikbaarheid van alcohol
6. reguleer de marketing van alcoholhoudende dranken
7. ontwikkel een efficiënt en effectief alcoholaccijnsbeleid
8. verminder de negatieve gevolgen van het drinken van alcohol en van dronkenschap
9. verminder de gevolgen voor de volksgezondheid van zelfgemaakte en illegale alcohol
10. regel controle en toezicht.

Actieplannen van de Wereldgezondheidsorganisatie hebben geen kracht van wet, maar het is gebruikelijk dat de lidstaten deze documenten serieus nemen en na aanname ervan er mee aan de slag gaan.

In maart 2012 publiceerde het Europese Regionale Bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie in Kopenhagen een rapport over alcoholgebruik, alcoholgerelateerde schade en alcoholbeleid in de Europese Unie, getiteld "Alcohol in de European Union 2012".

European Alcohol Action Plan 2012-2020 (6,17 MB)

WHO Global Alcohol Strategy (1,72 MB)

Alcohol in the European Union 2012 (6,69 MB)

-

Alcoholbeleid in de Europese lidstaten

In een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO, 2004) wordt een indeling van Godfrey & Maynard (1995) genoemd die het grote aantal opties voor alcoholbeleid in 3 groepen ingedeeld hebben. De volgende indeling wordt genoemd:
1. Populatie gerichte beleidsmaatregelen (Population-based policies): beleidsmaatregelen gericht op het veranderen van de alcoholconsumptie onder de bevolking. Hier moet men denken aan beleidsmaatregelen als accijns, reclamebeperkingen, het controleren van de beschikbaarheid van alcohol (e.g. minimum leeftijdsgrens) en gezondheidscampagnes. Deze maatregelen beïnvloeden niet alleen probleemdrinkers, maar alle drinkers. Op voorlichting na, is juist voor deze collectieve maatregelen de effectiviteit het duidelijkst aangetoond (WHO, 2004)
2. Probleem gerichte beleidsmaatregelen (Problem-directed policies): beleidsmaatregelen gericht op degenen met specifieke alcohol-gerelateerde problemen zoals rijden onder invloed (bijv. het inzetten van blaastesten) of alcoholgerelateerde overtredingen. Omdat deze maatregelen gerichter zijn verlagen zij de kans om niet-probleem drinkers te raken. Het gevaar bestaat dat de focus op een specifiek probleem ervoor zorgt dat andere problemen te weinig aandacht krijgen en verslechteren (Godfrey & Maynard, 1995).
3. Directe interventies (Direct interventions): beleidmaatregelen gericht op individuele drinkers zoals ”brief interventions” en behandelprogramma’s. Vaak zijn directe interventies gericht op zware drinkers. Succesvolle directe interventies hebben belangrijke positieve effecten op de individuele drinker en zijn of haar omgeving, maar er moet een grote groep zware drinkers aanwezig zijn om de effectiviteit van deze maatregelen in de samenleving te kunnen waarnemen.

Waar in het verleden beleidsmaatregelen in en buiten Europa voornamelijk gericht waren op het terugbrengen van de collectieve alcoholconsumptie in de maatschappij, bestaat er een internationale trend waarin collectieve maatregelen steeds vaker plaatsmaken voor meer groeps- en probleemgerichte maatregelen (WHO, 2004). De Wereldgezondheidsorganisatie geeft aan dat in veel landen economische en commerciële belangen en hun invloed op beleid een belangrijke rol spelen. Dit uit zich bijvoorbeeld in de toenemende mate waarin alcoholproducenten zelf groeps- en probleemgerichte interventies opzetten en zich bijvoorbeeld richten op voorlichting aan ouders (EUCAM, 2009).

Er bestaat een grote verscheidenheid aan alcoholbeleid in Europese landen. Alleen al in de maatregelen rond de verkooppunten van alcohol zien we een verscheidenheid van staatmonopolies in Zweden en Noorwegen, een slijterijsysteem in Nederland tot verkoop van alle dranken in de supermarkt in andere Europese landen.

Graag verwijzen we naar vindplaatsen op internet met overzichten van alcoholbeleid in andere landen:

Status Report on Alcohol and Health in 35 European Countries 2013;
Status Report on Alcohol and Health part II;
Overview of Member States policies aimed at reducing alcohol-related harm;
Global Alcohol Report; Country profiles.

Er is ook een Zwitserse site waarop veel informatie te vinden is over het alcoholbeleid in Europese landen:
Alcohol Policy Regulation in Europe.

Overzicht leeftijdsgrenzen in landen van de Europese Unie

Overzicht leeftijdsgrenzen alcohol in EU-lidstaten 01-01-2014 (65,5 kB)

-

Projectenoverzicht

Het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP is betrokken geweest of is nog betrokken bij de volgende Europese projecten:

Alice rap

ALICE-RAP: Addiction and Lifestyles in Contemporary Europe Reframing Addictions Project (www.alicerap.eu)
Het project ALICE RAP (2012-2015) wordt gesubsidieerd door de Europese Commissie. In het kader van dit breed opgezette project werkt STAP onder meer samen met de Universiteit van Maastricht en de Universiteit van Amsterdam. Onderzocht wordt o.a. de effecten van blootstelling aan alcoholreclame op de hersenactiviteit van stevige drinkers en de klinische behandeling van alcoholpatiënten. Er wordt onder meer nagegaan of alcoholreclame invloed heeft op de recidive van alcoholverslaving.

Ammie

AMMIE: Alcohol Marketing Monitoring in Europe
Dit project is gestart in 2008 en afgesloten in 2012. Binnen het AMMIE-project is alcoholreclame en alcoholsponsoring in 5 Europese landen (Denemarken, Duitsland, Italië, Bulgarije, Nederland) gemonitord. Ook is onderzocht hoe jongeren alcoholreclame interpreteren. Reclame die aantrekkelijk leek voor jongeren is zowel beoordeeld door jongeren uit de 5 landen als door de nationale klachtencommissies van de alcoholindustrie. Ook is een onderzoek gedaan naar de sponsoring door de alcoholindustrie van diverse takken van sport. De methodiek die is toegepast is gebaseerd op de jarenlange ervaringen van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP) met het monitoren van de alcoholmarketing in Nederland. STAP heeft deze vanaf 2002 uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS. Alhoewel de deelnemende landen allemaal andere regelgeving hebben rond alcoholreclame en -marketing is het toch mogelijk gebleken één monitoring-instrument te ontwikkelen, dat toepasbaar is in alle 5 deelnemende landen. Er zijn diverse rapporten naar aanleiding van dit project uitgebracht. De resultaten zijn samengevat in het rapport Key findings of indepentent monitoring of alcohol marketing in five European countries hier te downloaden.

Amphora

AMPHORA (www.amphoraproject.net).
Het AMPHORA project (2009-2012) richt zich op onvoldoende onderzochte domeinen op het vlak van alcoholconsumptie en alcoholgerelateerde schade in Europa. De kennis die dit project oplevert zal verspreid worden onder beleidsmakers, opdat effectiever alcoholbeleid kan worden ontwikkeld en ingevoerd. Het project heeft een subsidie ontvangen van de Europese Commissie (financiering in het kader van het Zevende Kaderprogramma). De coördinatie wordt verzorgd door Hospital Clinic de Barcelona (Spanje). STAP voert een deel van het project uit, namelijk de coördinatie van een longitudinaal onderzoek naar de invloed van alcoholreclame op het drinkgedrag van jongeren in 4 landen (Duitsland, Italië, Nederland en Polen).

Alcohol policy network

APN: Alcohol Policy Network (www.alcoholpolicynetwork.eu)
Het APN is een Europees platform waarin kennis, ervaringen en standpunten m.b.t. alcoholbeleid worden gedeeld. Het is opgericht tijdens een bijeenkomst van het Bridging the Gap project in Warschau, Polen, in 2004. Inmiddels is het aantal deelnemers uitgebreid en is het een belangrijk netwerk geworden.

Bridging the gap medium

Bridging the Gap
Het Bridging the Gap project was actief in de periode 2004-2006. Het werd mede gefinancierd door de Europese Commissie. Doel van het project was het vormen van een netwerk dat invulling zou geven aan de “Raadsaanbeveling over alcohol en jongeren, met name kinderen en adolescenten”. Er namen 30 Europese landen aan het project deel, alsook het Europese Regionale Bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie, het European Youth Forum en de European Public Health Alliance.

Building capacity medium

Building Capacity Project (www.ias.org.uk) .
Aan het project Building Capacity (2007-2009) hebben 31 landen en 10 Europese organisaties deegenomen. Doel was het bundelen en ontwikkelen van bestaande kennis om de Europese Commissie te ondersteunen bij hun communicatie op het gebied van alcohol. STAP coördineerde een van de workpackages in het Building Capacity Project. Er is een handleiding lokaal alcoholbeleid geschreven, gebaseerd op de theorieën van Harold Holder en Bob Reynolds. Zij ontwikkelden een visie op effectief lokaal alcoholbeleid, waarbij handhaving van wet- en regelgeving voorop staat.

DRAIN: Dutch Romanian Alcohol policy Implementation Network (www.drain-project.eu)
STAP heeft gedurende 2007-2010 een project in Roemenië uitgevoerd in samenwerking met het Center for Health Policies and Services te Boekarest. In het kader van dit project is in Piteşti, een stad van 200.000 inwoners, een model ontwikkeld voor lokaal alcoholbeleid. DRAIN werd gefinancierd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, afdeling Matra. Roemenië heeft geen traditie van alcoholbeleid, terwijl de grote alcoholindustrieën steeds meer grip krijgen op het drinkgedrag van Roemeense jongeren. Naast verbetering van de handhaving van wet- en regelgeving was het in het kader van het project daarom van belang om politici, beleidsmakers en burgers te doordringen van de gevaren die het drinken van alcohol met zich brengt. De ontwikkelde handleiding voor lokaal beleid is verspreid onder Roemeense gemeenten.

Elsa

ELSA: Enforcement of national Laws and Self-regulation on advertising and marketing of Alcohol (www.stap.nl) .
In de periode 2005-2007 heeft STAP het ELSA project gecoördineerd. In dit project dat mede gefinancierd werd door de Europese Commissie, namen 24 Europese landen deel. In dit project zijn de regels m.b.t. alcoholmarketing in de deelnemende landen nader bekeken, hetgeen uiteindelijk heeft geresulteerd in de aanbeveling aan de lidstaten om de bestaande regelgeving in die zin te verbeteren dat jongeren beter beschermd worden tegen de invloed van alcoholreclame.

EUCAM

EUCAM: European Centre for Monitoring Alcohol Marketing (www.eucam.info).
De informatie en kennis van het ELSA- en het FASE-project over de impact van alcoholmarketing zijn terug te vinden op de website van het Europese Centrum voor het Monitoren van Alcohol Marketing (EUCAM). STAP is de initiatiefnemer van dit centrum, dat sinds 2007 bestaat. Participanten zijn: ACTIS en AV.OG TIL (beide Noorwegen), IOGT-NTO (Zweden), Alcohol and Society (Denemarken), Eurocare Italië en PARPA (State Agency for Prevention of Alcohol-Related Problems). EUCAM organiseert jaarlijks trainingen over het thema alcoholmarketing, voert onderzoek uit en informeert het veld over nieuwe ontwikkelingen door middel van een maandelijkse nieuwsbrief.

Logo eurocare big

EUROCARE: The European Alcohol Policy Alliance (www.eurocare.org)
EUROCARE is een netwerk van volksgezondheidsorganisaties. EUROCARE is voorstander van het voorkomen en beperken van alcoholgerelateerde schade in Europa middels de inzet van effectieve en bewezen werkzame alcoholbeleidsmaatregelen. STAP is sinds 2002 lid van EUROCARE.

Eyes on ages

Eyes on Ages
Op verzoek van de Europese Commissie coördineert STAP het onderzoek ‘Eyes on Ages’ naar de leeftijdsgrenzen voor het kopen van alcohol in de lidstaten van de EU. STAP is hiervoor geselecteerd omdat STAP het debat over betere handhaving van de leeftijdsgrenzen heeft aangeslingerd. STAP voert veel zogenaamde mystery-shoponderzoeken uit om na te gaan of supermarkten, slijterijen, horeca en sportkantines de leeftijdsgrens naleven.
Op 30 mei 2013 kwamen 85 vertegenwoordigers uit 28 verschillende landen in Amsterdam bijeen om de eerste resultaten van het onderzoek van STAP te bespreken.
Het eindrapport is verschenen in oktober 2013. U vindt het hier.

Fase

FASE: Focus on Alcohol Safe Environment (www.faseproject.eu).
Het FASE project (2007-2009) diende o.m. als voortzetting van het ELSA project. In het FASE project heeft STAP op basis van een uitvoerige literatuuranalyse onderzocht aan welke criteria de regelgeving met betrekking tot alcoholreclame moet voldoen om te voorkomen dat alcoholreclame het drinkgedrag van jongeren stimuleert. Uit het onderzoek is gebleken dat de bestaande regelgeving in Noorwegen (daar geldt een totaal reclameverbod) en in Frankrijk (daar geldt een vergaande beperking van alcoholreclame en sponsoring) verreweg het meest beschermend werkt voor jongeren. Het FASE project richtte zich ook op de werkplek en op de drinkomgeving (uitgaansgebieden). Het ging hierbij met name om het verzamelen en uitwisselen van best practices, bijv. over verzuimbeleid en over trainingen van barpersoneel.

Letithapyn2

Let it hAPYN! (www.eurocare.org/eu_projects/let_it_hapyn).
Het belangrijkste doel van het project 'Let it hAPYN!' is een beter beeld te krijgen van goede/slechte alcoholinterventies binnen jongerenorganisaties. Mogelijk kunnen uiteindelijk effectieve alcoholinterventies aan jongerenorganisaties aan worden geboden. Jongerenorganisaties participeren in dit project.
Het project, dat zal lopen tot april 2016, ontvangt subsidie van de Europese Unie (Gezondheidsprogramma).

Recent nieuws uit onze buurlanden

Hoge Franse bieraccijns blijft ondanks Belgisch protest (12 september 2014)
Intensivering Schotse lobby voor minimumprijzen (30 augustus 2014)
Mogelijk accijnsverhoging alcohol in België (21 augustus 2014)
Parlementariërs in Groot-Brittannië willen waarschuwingen op drankflessen (12 augustus 2014)
Public Health England gaat voor "one day on, one day off" (8 augustus 2014)
Veel Britten leven vanaf hun 36ste gezonder (28 juli 2014)
Steun adviseurs voor voorstel minimumprijs Wales (25 juli 2014)
Vragen over invloed van alcoholindustrie op overheidsbeleid in de UK (13 juni 2014)
Wiebes: bier België 4% goedkoper, bier Duitsland 23% duurder (28 mei 2014)
Zuipmarathon België zorgt voor ophef (28 mei 2014)
Bierindustrie boos over schokkende reclamespot (30 april 2014)
Duitse jeugd drinkt veel (8 april 2014)
Alcohol drinken tijdens zwangerschap wordt mogelijk misdrijf in VK (23 februari 2014)
In Engeland en Wales verbod verkoop drank onder de inkoopprijs (4 februari 2014)
België: verlaging promillegrens bestuurders tot 0,2? (21 januari 2014)
Duitse bieren waarschijnlijk duurder (19 januari 2014)
Kan een Schotse wet de prijs van alcohol wereldwijd doen stijgen? (26 december 2013)
Belgische inspecteurs volksgezondheid willen verbod alcohol onder de 18 (23 december 2013)
Geen akkoord over Belgisch alcoholplan (18 december 2013)
Belgische politie gaat disco's zuipreizen scherp in de gaten houden (16 december 2013)
Drankenlobby ziet Belgisch alcoholplan niet zitten (2 december 2013)
Duitse bieren worden duurder (26 juli 2013)
Nu ook in België aandacht voor naleven leeftijdsgrens alcohol (4 juli)
Alcoholaccijnzen in België 8% omhoog (2 juli 2013)
België start discussie over alcoholbeleidsplannen (29 juni 2013)
Britse regering ontwikkelt Drinking Mirror (25 juni 2013)
Belgische minister wil met spoed automatenverkoop alcohol verbieden (21 juni 2013)
België ook naar een alcoholleeftijd van 18 jaar? (20 juni 2013)
Duitse zorgen over dronken fietsers (21 mei 2013)
Duitse politiebond wil alcoholverbod in trein (16 mei 2013)
Schotse regering wint rechtszaak whisky-stokers (7 mei 2013)
In Engeland testen op het werk met AlcoSense (25 april 2013)
Alcoholbranche manipuleerde wetenschappelijk bewijs (25 april 2013)
Drankmisbruik kost Belgische maatschappij € 4,2 miljard (25 april 2013)
Schotse regering reageert op EU verzet tegen minimumprijzen (22 april 2013)
Duits kartelonderzoek naar bierbrouwers (22 maart 2013)
Belgische bierconsumptie met 4 procent gedaald (8 maart 2013)
Vlaamse jongeren drinken en roken minder (6 maart 2013)
Britse artsen willen zelfde soort waarschuwingen voor drank als op pakjes sigaretten (2 maart 2013)
In Groot-Britannië oudere vrouwen aan de drank (19 februari 2013)
Duitse CDU wil ouders comazuipers laten meebetalen (13 februari 2013)
In België komen strengere regels rond alcoholreclame (25 januari 2013)

Factsheets

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten 01-01-2014 (jan. 2014)
Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-27 01-01-2010 (jan 2010)
Regulering alcoholreclame op televisie in Europa (7 mrt 2007)

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP)
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl