Europees beleid

Alcoholconsumptie in Europa

Hoewel de consumptie in de afgelopen decennia is gedaald, wordt met een consumptie van 11 liter alcohol per persoon per jaar, in de Europese regio het meest gedronken. Dit is meer dan 2,5 keer zoveel als het wereldwijde gemiddelde alcoholconsumptie. (Baumberg & Anderson, 2006 of de Nederlandse samenvatting van dit rapport). Hoewel mannen nog steeds meer alcohol drinken dan vrouwen,zien we dat nieuwe generaties vrouwen een inhaalslag maken ESPAD 2009).

Alcoholgebruik onder jongeren is veelvoorkomend in Europa. In alle 35 ESPAD landen had twee derde van de 15en 16 jarigen al eens alcohol gedronken in hun leven. Het gemiddelde lag op 90 procent. In de afgelopen 12 maanden en 30 dagen had respectievelijk 82 en 61% alcohol gedronken ESPAD 2009).

De alcoholconsumptie in Europa brengt specifieke fysieke, sociale en economische schade met zich mee welke lijdt tot gezondheidsklachten, schade aan derden, ongelijkheid in gezondheid en een verlies aan productiviteit in Europe. (Baumberg & Anderson 2006 of de Nederlandse samenvatting van dit rapport). In 2002 was alcohol de derde meest belangrijke risicofactor van in totaal 26 risicofactoren voor ziektelasten in Europa WHO, 2006). Alleen een hoge bloeddruk en roken scoorde hoger. Alcohol was de grootste risicofactor voor jongeren. De Europese ziektelast van alcohol is twee maal zo hoog als het wereldwijde gemiddelde.

Alcoholbeleid in de Europese Unie

In principe is volksgezondheidsbeleid een zaak voor lidstaten en heeft de Europese Unie maar een bescheiden rol (Allebeck, 2001). Toch heeft de Europese Commissie in 2001 Europese Aanbevelingen opgesteld en in 2006 een Alcohol Strategie met richtlijnen uitgebracht voor lidstaten om alcohol gerelateerde schade in Europa te verminderen. Prioriteiten in deze strategie zijn: (1) bescherming van jongeren, kinderen en ongeboren kinderen; (2) het terugdringen van letsel en sterfgevallen als gevolg van aan alcohol gerelateerde verkeersongevallen; (3) preventie van aan alcohol gerelateerde schade onder volwassenen en beperking van de negatieve effecten op de werkplek; (4) informatie, opvoeding en bewustmaking met betrekking tot het effect van schadelijk en gevaarlijk alcoholgebruik, en met betrekking tot aanvaardbare drinkgewoonten; (5) ontwikkeling en instandhouding van een gemeenschappelijke basis van wetenschappelijke gegevens op EU-niveau.
De Alcohol Strategie onderscheidt gebieden waarin de Europese Unie lidstaten kan ondersteunen. Voorbeelden hiervan zijn het financieren van projecten rondom de omschreven prioriteiten en het opzetten van een Europees overleg waarin belanghebbende commerciële en niet commerciële partijen kennis en goede voorbeelden kunnen uitwisselen. Dit laatste is gerealiseerd middels het Alcohol & Gezondheidsforum welke in juli 2007 van start is gegaan. STAP is één van de leden van dit Forum, maar heeft eerder een kritisch stuk geschreven over de verwachte effectiviteit van voorgestelde acties binnen het forum (De Bruijn, 2008).
De Europese Alcohol Strategie opgesteld door de Europese Commissie kent sterke overeenkomsten met het Framework dat is opgesteld door de Wereld Gezondheids Organisatie in dezelfde periode.

Alcoholbeleid in de Europese lidstaten

In een rapport van de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO, 2004) wordt een indeling van Godfrey & Maynard (1995) genoemd welke het grote aantal aan mogelijke opties voor alcoholbeleid gecatagoriseerd hebben in 3 groepen. In dit rapport wordt de volgende indeling genoemd:
1. Populatie gerichte beleidsmaatregelen (Population-based policies): beleidsmaatregelen gericht op het veranderen van de alcoholconsumptie onder de bevolking. Hier moet men denken aan beleidsmaatregelen als accijns, reclamebeperkingen, het controleren van de beschikbaarheid van alcohol (e.g. minimum leeftijdsgrens) en gezondheidscampagnes. Deze maatregelen beïnvloeden niet alleen probleemdrinkers, maar alle drinkers. Op voorlichting na, zijn juist voor deze collectieve maatregelen de effectiviteit het duidelijkst aangetoond (WHO, 2004)
2. Probleem gerichte beleidsmaatregelen (Problem-directed policies): beleidsmaatregelen gericht op degenen met specifieke alcohol-gerelateerde problemen zoals rijden onder invloed (bijv. het inzetten van blaastesten) of alcohol gerelateerde overtredingen. Omdat deze maatregelen gerichter zijn verlagen zij de kans om niet-probleem drinkers te raken. Het gevaar bestaat dat de focus op een specifiek probleem ervoor kan zorgen dat andere problemen teweinig aandacht krijgen en verslechteren (Godfrey & Maynard, 1995).
3. Directe interventies (Direct interventions): beleidmaatregelen gericht op individuele drinkers zoals”brief interventions” en behandel programma’s. Vaak zijn directe interventies gericht op zware drinkers. Succesvolle directe interventies hebben belangrijke positieve effecten op de individuele drinker en zijn omgeving, maar er moet een grote groep zware drinkers aanwezig zijn om de effectiviteit van deze maatregelen in de samenleving te kunnen waarnemen.

Waar in het verleden beleidsmaatregelen in en buiten Europa voornamelijk gericht waren op het terugbrengen van de collectieve alcoholconsumptie in de maatschappij, bestaat er een internationale trend waarin collectieve maatregelen steeds vaker plaatsmaken voor meer groeps- en probleem- gerichte maatregelen (WHO, 2004). De Wereld GezondheidsOrganisatie geeft aan dat in veel landen economische en commerciële belangen en hun invloed op beleid een belangrijke rol spelen. Dit uit zich ook in de toenemende mate waarin alcoholproducenten zelf groeps- en probleemgerichte interventies opzetten en zich bijvoorbeeld richten op voorlichting aan ouders (EUCAM, 2009).

Er bestaat een grote verscheidenheid aan alcoholbeleid in Europese landen. Alleen al in de maatregelen rond de verkooppunten van alcohol zien we een verscheidenheid van staatmonopolies in Zweden en Noorwegen tot een verantwoordelijkheid van gemeenten in Nederland (WHO, 2004). Graag verwijzen we naar overzichten gemaakt door de Europese Commissie, een rapport en databank van de Wereldgezondheidsorganisatie, en de databank HPSource voor gedetailleerde informatie over alcoholbeleidsmaatregelen in verschillende Europese landen.

Europese projecten door STAP

Op het nationale niveau heeft STAP zich gespecialiseerd op onder andere het monitoren van alcohol marketing en op lokaal alcoholbeleid. Deze peilers zien we ook terug in de Europese projecten waarin STAP betrokken is. In de periode 2005-2007 heeft STAP het ELSA project (www.elsa-europe.org)(Enforcement of national Laws and Self-regulation on advertising and marketing of Alcohol) gecoördineerd. In dit project dat mede gefinancierd werd door de Europese Commissie, namen 24 Europese landen deel. In dit project zijn de regels m.b.t. alcoholmarketing in de deelnemende landen nader bekeken, hetgeen uiteindelijk heeft geresulteerd in aanbevelingen voor lidstaten. Een verdieping op het ELSA project is uitgevoerd in het FASE project. Binnen dit project - dat medegefinancierd werd door de Europese Commissie - is de effectiviteit van alcoholmarketing reguleringen onder de loep genomen. Al deze informatie en kennis over de impact van alcoholmarketing zijn te vinden op de website van het Europese Centrum voor het Monitoren van Alcohol Marketing (EUCAM). STAP is de initiatiefnemer van dit centrum. Het monitoren van alcoholmarketing wordt geïmplementeerd in 5 Europese landen in het AMMIE project welke in 2007 van start is gegaan. Ten slotte zal de kennis over de effecten van alcoholmarketing worden vergroot met het uitvoeren van een internationale longitudinale studie in het kader van het AMPHORA project. STAP zal deze longitudinale studie coördineren.

Op het gebied van lokaal alcoholbeleid neemt STAP in Europa deel aan het Building Capacity Project waarin 31 landen en 10 Europese organisaties samenwerken om informatie en materiaal te genereren om de Europese Commissie te ondersteunen bij hun communicatie op het gebied van alcohol, met als doel om de hoge maatschappelijk kosten als gevolg van alcoholgebruik terug te dringen. Het project bouwt voort op het Europese project Bridging the Gap, dat van 2004 tot 2006 liep. STAP coördineert een van de workpackages in het Building Capacity Project. Er wordt een handleiding lokaal alcoholbeleid geschreven die aan elke gemeente in Europa gedistribueerd kan worden. De theoretische grondslag van deze handleiding is gebaseerd op de theorieën van Harold Holder en Bob Reynolds. Zij ontwikkelden een visie op effectief lokaal alcoholbeleid, waarbij het uitgangspunt van handhaving van wet- en regelgeving voorop staat. Lokale alcoholprojecten uit heel Europa krijgen een plaats als praktijkvoorbeeld in de handleiding.

Ook is STAP actief in Roemenie waar in samenwerking met het Center for Health Policies and Services een model voor lokaal alcoholbeleid wordt ontwikkeld. Het Dutch Romanian Alcohol policy Implementation Network (DRAIN) wordt gefinancierd door het Ministerie van Buitenlandse zaken, afdeling Matra. Roemenie heeft geen traditie van alcoholbeleid, terwijl het drinken van (illegaal gestookte) alcohol ingebed is in de cultuur. Naast de handhaving van wet- en regelgeving is het daarom een noodzaak om de politici, beleidsmakers en burgers te doordringen van de gevaren die het drinken van alcohol met zich meebrengen. In de Roemeense stad Piteşti wordt geëxperimenteerd met de ontwikkeling van dit model voor effectief lokaal alcoholbeleid, waarna de resultaten in een handleiding worden opgetekend en verspreid worden onder Roemeense gemeenten.

Berichten uit omliggende landen
Overleg in Engeland over alcoholbeleid vastgelopen 28 april 2011
Britse overheidsorganisaties weigeren alcohol-accoord met overheid te ondertekenen (14 mrt 2011)
Stijging aantal alcoholvergiftigingen in Duitsland (21 dec 2009)
Strengere alcohollimiet in België (21 nov 2009)
Russen willen mega-accijns op bier (30 okt 2009)
Frankrijk verbiedt alcoholverkoop onder de 18 (10 mrt 2009)

Factsheets
Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU (jan 2010)
Regulering alcoholreclame op televisie in Europa (7 mrt 2007)