Feiten en cijfers

Op deze themapagina staan een grafiek, factsheets en rapporten met cijfers over het alcoholgebruik in Nederland, voornamelijk onder jongeren. Het beoogt geen compleet overzicht te geven van het beschikbare cijfermateriaal.

1. Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking

Grafiek: Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking 1960-2010

Tabel: Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking, 2000-2011

Consumptie alcohol per hoofd van de bevolking (48,2 kB)

-

2. Alcoholgebruik schoolgaande jongeren

Het Trimbos-instituut peilt sinds het midden van de jaren tachtig in hoeverre leerlingen van 12 tot en met 18 jaar op reguliere middelbare scholen ervaring hebben met alcohol, tabak, drugs en gokken. Dit gebeurt via het landelijke Peilstationsonderzoek scholieren, waarvan tussen 1988 en 2011 vierjaarlijks peilingen zijn verricht.
Het alcoholgebruik onder de schoolgaande jeugd van 11 tot en met 16 jaar is in 2001, 2005, 2009 en 2011 ook gemeten in de Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) onderzoeken. Deze studie maakt deel uit van het internationale HBSC-onderzoek waaraan zo'n 40 Europese landen, de VS, Canada en Israël participeren. Door de internationale inbedding is het mogelijk om de gegevens van Nederlandse kinderen systematisch te vergelijken met die van kinderen in het buitenland. De vragenlijst van dit onderzoek komt deels overeen met die van het Peilstationsonderzoek.

Uit deze onderzoeken blijkt - volgens het Trimbos-instituut - dat:
• De gemiddelde leeftijd waarop scholieren voor het eerst alcohol drinken 13,1 jaar is. Jongens op iets jongere leeftijd (12,9 jaar) dan meisjes (13,3 jaar).
• 83% van de 15-jarige scholieren ooit alcohol heeft gedronken.
• Bijna één derde van de leerlingen van het voortgezet onderwijs in de maand voorafgaand aan het onderzoek wel eens 5 glazen of meer bij één gelegenheid heeft gedronken (het zogenaamde binge drinken). Onder de 15-jarigen is dat zelfs 41 procent.
• Vanaf 15-16 jaar jongens grotere hoeveelheden alcohol beginnen te drinken dan meisjes. Er zijn dan meer jongens die binge drinken dan meisjes. Ook drinken jongens op die leeftijd in het weekend meer glazen alcohol dan meisjes.
• Alcoholgebruik (ooit en de laatste maand) beduidend minder voorkomt onder scholieren met een Marokkaanse en Turkse etnische achtergrond dan onder scholieren van Nederlandse afkomst.
• Bier de meest populaire drank is onder jongens, voor meisjes is dit wijn. Vergeleken met de meting in 2007 zijn wijn, shooters en sterke drank onder scholieren in het voortgezet onderwijs populairder geworden.
• Het aantal scholieren dat ooit alcohol heeft gedronken in 2011 is gedaald ten opzichte van 2007. Bij uitsplitsing naar leeftijd, blijkt er uitsluitend een daling in het ooit-gebruik van alcohol te zijn onder scholieren in groep 7 en 8 van het basisonderwijs en in de leeftijd van 12 tot en met 15 jaar. Bij de oudere leeftijdsgroepen is het alcoholgebruik stabiel.
• Het aantal scholieren dat ooit dronken is geweest, is gedaald onder 13- tot en met 15-jarigen, maar dronkenschap in de afgelopen maand stabiel is gebleven ten opzichte van 2007.
• Het aantal scholieren dat in de afgelopen vier weken 5 glazen of meer heeft gedronken bij één gelegenheid (binge drinken), ten opzichte van 2007 is gedaald onder de 12- tot en met 15-jarigen. Onder scholieren die de afgelopen maand alcohol hebben gedronken is de maandprevalentie van binge drinken echter stabiel gebleven.

De ESPAD-studie laat zien dat het percentage actuele jonge gebruikers van alcohol iets boven het Europese gemiddelde ligt. Het percentage vroege starters ligt duidelijk lager, maar als het gaat om de hoeveelheid geconsumeerde alcohol tijdens de laatste drinkgelegenheid scoren Nederlandse jongeren hoog.

HBSC 2009 (2,91 MB)

Jeugd en riskant gedrag 2011 (2,89 MB)

Factsheet ESPAD 2011 (332 kB)

-

3. Het gebruik van alcohol door jongeren en de rol van hun ouders: resultaten van twee metingen

In het najaar van 2006 is een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de aankoop en het gebruik van alcoholhoudende dranken door jongeren van 12 tot en met 17 jaar. Eerder vergelijkbaar onderzoek maakt het mogelijk om meer inzicht te verkrijgen in de relatie tussen opvoeding en alcoholgebruik, hetgeen essentieel is voor het geven van betrouwbare adviezen aan ouders.

Het gebruik van alcohol door jongeren en de rol van hun ouders (1,11 MB)

-

4. Ouders onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Maar liefst 87% van de ouders is niet bezorgd om het alcoholgebruik van hun kind. Vaak is dit ten onrechte. Uit onderzoek van de GGD blijkt namelijk dat 29% van de leerlingen uit klas 2 en 74% van de leerlingen uit klas 4 in de voorgaande maand alcohol had gedronken. Van de ouders met kinderen onder de 16 jaar geeft daarentegen 90% aan dat hun kind geen alcohol drinkt. Een opvallend verschil.

Die onderschatting door ouders van het alcoholgebruik van hun kinderen blijkt ook uit het Peilstationsonderzoek Ouders 2011. Uit dit door het Trimbos instituut uitgevoerde onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat dat maar 1 op de 15 ouders het goed vindt dat hun kind (jonger dan 16 jaar) op feestjes alcohol drinkt, terwijl een kwart van de kinderen zegt te weten dat dit wel mag.

Alcoholopvoeding Durf Nu (2,79 MB)

Peilstationsonderzoek ouders 2011 (2,85 MB)

-

5. Bestedingen aan alcohol door jongeren

21% van de Nederlandse jongens geeft geld uit aan alcohol, gemiddeld zo'n €67 per maand. Van de meisjes geeft 17% daaraan geld uit, gemiddeld €39 per maand. Dat blijkt uit het meest recente scholierenonderzoek.

NSO (1,36 MB)

-

6. Comadrinken door Nederlandse jongeren

Het aantal jongeren onder de 25 jaar met alcoholvergiftiging op de spoedeisende eerste hulp en het aantal ziekenhuisopnamen i.v.m. alcoholvergiftiging bij jongeren onder de 18 jaar stijgt.
- In 2011 belandden 3.100 jongeren onder de 25 jaar op de spoedeisende hulp van ziekenhuizen in verband met een alcoholvergiftiging, 800 meer dan in 2010.
- Kijken we alleen naar jongeren onder de 18 jaar, dan zien we dat dat er in 2011 762 ziekenhuisopnamen waren in verband met alcoholvergiftiging. Dat weten we uit registratiecijfers van alle kinderartsen.

Alcoholvergiftigingen en ongevallen 10-24 jaar (144 kB)

Alcoholintoxicaties bij jongeren in Nederland 2007 t/m 2011 (1,99 MB)

-

7. Alcoholgerelateerde incidenten met jongeren

Alcohol speelt een rol in 8,7% van door de politie geregistreerde incidenten met jongeren, zo bleek uit een recente studie van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP naar de alcoholincidenten in 2010 in 5 gemeenten in de Food Valley regio. Het betrof onderzoek waarbij incidentgegevens van de politie Gelderland-Midden nader zijn geanalyseerd. In de helft van de incidenten ging het om agressief gedrag. Ruzie en inbraak scoorden ook hoog. De meeste incidenten vonden plaats op zaterdag en tussen 12 uur ’s nachts en 3 uur ’s nachts.

Politie Registratie Onderzoek (372 kB)

-

8. Jongeren in de ambulante verslavingszorg (2004-2008)

Het LADIS bulletin verschijnt een aantal keer per jaar en gaat in op trends, thema's en profielen van cliënten in de verslavingszorg. Dit gebeurt met behulp van de cliëntgegevens uit het Landelijk Alcohol en Drugs Informatiesysteem (LADIS).
In dit bulletin is geprobeerd op basis van de meest actuele cijfers van hulpvragen en hulpvragers in de zorg een beeld te schetsen van de jongerenproblematiek.

Jongeren in de ambulante verslavingszorg in Nederland (2004-2008) (483 kB)

-

9. Zware drinkers per GGD-regio

Van alle Nederlanders van 12 jaar en ouder was in de periode 2008-2011 9,4% aan te merken als "zware drinker". Een zware drinker is iemand die minimaal één dag in de week zes of meer glazen alcohol drinkt. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek per GGD-regio blijken "Hollands Noorden" en "Brabant Zuid-Oost" het hoogste percentage zware drinkers te kennen. De regio Den Haag scoort het laagste percentage zware drinkers.

CBS tabel hier te zien.

10. Zware drinkers onder volwassen bevolking

Uit voorlopige cijfers van de Gezondheidsmonitor 2012 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en de GGD-en, blijkt dat 11,6% van de volwassenen van 19-65 jaar kan worden aangeduid als zware drinker. Onder de 65-plussers zijn 5,8% zware drinkers.
Let op: in deze studie wordt van zwaar drinken gesproken bij mannen indien zij minimaal één dag per week 6 glazen of meer drinken en bij vrouwen indien zij minimaal één dag per week 4 glazen of meer drinken. Het is - althans bij de vrouwen - een andere definitie dan het CBS in eerdere onderzoeken gebruikte.

Uitgebreide CBS tabel hier te zien. Informatie over alcohol op tabblad 6.

-

11. De prevalentie van probleemdrinken in Nederland, een algemeen bevolkingsonderzoek

Dit onderzoek is in 2004 uitgevoerd door de Universiteit Maastricht in opdracht van met ministerie van VWS. Het onderzoek is uitgevoerd onder bijna 8000 Nederlanders van 16 tot en met 69 jaar. Analyse van de gegevens leidt tot een aantal meer en minder verrassende conclusies.

De prevalentie van probleemdrinken in Nederland, een algemeen bevolkingsonderzoek (februari 2005) (1,03 MB)

-

12. Alcoholaccijnzen

Bij bier bepaalt het extractgehalte hoeveel bieraccijns betaald moet worden. Het extractgehalte wordt uitgedrukt in percenten Plato.
Bij wijn zijn er verschillende accijnstarieven voor mousserende wijn (als champagne) en niet-mousserende wijn (ook wel stille wijn genoemd). Het alcoholpercentage van wijn bepaalt de uiteindelijke accijnsafdracht.
Bij gedistilleerde dranken wordt de accijns geheven als een vast bedrag per hectoliter zuivere alcohol.
Er is een speciale accijns voor tussenproducten zoals port, sherry en vermout.

Accijnstarieven 2012-2013 (919 kB)

Opbrengsten accijns 2000-2011 (35,2 kB)

-

13. Rijden onder invloed 2002-2011

Jaarlijks laat het ministerie van Infrastructuur en Milieu onderzoek doen naar het aantal automobilisten dat in weekendnachten met alcohol op achter het stuur kruipt. Hieruit blijkt dat het percentage rijders met een bloedalcoholgehalte van 0,5 promille of meer, de afgelopen jaren flink is afgenomen. Sinds 2002 is dat percentage gedaald van 4,1% naar 2,4%.

Rijden onder invloed 2002-2011 (453 kB)

-

14. Monitor alcoholverstrekking jongeren

Om inzicht te krijgen in de naleving van de leeftijdsgrenzen van 16 en 18 jaar uit de Drank- en Horecawet voert INTRAVAL om het jaar een onderzoek uit. Tot dusverre hebben metingen plaatsgevonden in 1999, 2001, 2003, 2005, 2007, 2009 en 2011.

Monitor alcoholverstrekking jongeren 2011 factsheet (162 kB)

-

15. Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid

In november 2007 stuurden de ministers van Volksgezondheid Welzijn en Sport, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Jeugd en Gezin de Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid naar de Tweede Kamer.
In de eerste hoofdstuk van deze brief zijn veel cijfers opgenomen m.b.t. alcoholgebruik en alcoholproblemen.

Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid (69,2 kB)

Uit het archief

Daling van drankritten in Noord-Holland Noord (15 maart 2013)
Meer jongeren en jongvolwassenen met alcoholvergiftiging en alcoholongevallen op spoedeisende hulp (10 maart 2013)
Carnaval en comazuipen (15 februari 2013)
SEH-afdelingen behandelden tijdens jaarwisseling meer patiënten door alcohol dan door vuurwerk (5 januari 2013)
16-jarigen blijven stevig doordrinken(28 juni 2012)
Next checkt: er raken per dag twee jongeren in coma door drank (6 juni 2012)
Kinderen onder de 16 vaak betrokken bij alcoholdelicten (19 maart 2012)
Nederlandse scholieren nr. 1 binge-drinkers (18 maart 2012)
Drank- en drugsgebruik extreem hoog in jeugdzorg en speciaal onderwijs (12 december 2011)
Kerncijfers gedistilleerde dranken gepubliceerd (23 juni 2011)
28% van de jongens van 15 tot 25 jaar zware drinker (28 mrt 2011)
Tien procent ouders wil alcoholslot (25 mrt 2011)
Fietsen in donker riskant; vaak is alcohol in het spel (18 mrt 2011)
Stijging aantal alcoholvergiftigingen in Duitsland (21 dec 2009)
Film kijken beïnvloedt drinkgedrag jongeren (10 dec 2009)
Poll Stand.nl: 76% vóór leeftijdsgrens van 18 jaar (4 dec 2009)
Steeds meer 55-plussers met alcoholproblemen (3 dec 2009)
Veel cafés in de buurt leidt tot zelfmoord (21 sep 2009)
Roken is voor losers, drinken niet (20 aug 2009)
1 op de 10 Europeanen sterft aan alcoholgerelateerde oorzaak (8 jul 2009)
RIVM: alcohol en tabak even groot gevaar als heroïne (6 jul 2009)
Leeftijdsgrens van 18 jaar wetenschappelijk onderbouwd (8 jun 2009)
Zien drinken doet drinken (19 mrt 2009)
Bewezen: reclame zet aan tot drinken (12 mrt 2009)
Lichte daling alcoholdoden in Engeland (27 jan 2009)

Links

http://data.euro.who.int/alcohol
www.hp-source.net

-