NL EN
Word donateur van STAP!

Feiten en cijfers

Op deze themapagina staan enkele belangrijkste bronnen met cijfers over het alcoholgebruik en alcoholgerelateerde problemen in Nederland, voornamelijk onder jongeren. Het beoogt geen compleet overzicht te geven van het beschikbare cijfermateriaal.

Aan de orde komen:
- Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking
- Alcoholgebruik schoolgaande jongeren
- Gebruik van alcohol door jongeren en de rol van hun ouders
- Ouders onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen
- Bestedingen aan alcohol door jongeren
- Ziekenhuisopnames en bezoeken SEH (o.m. voor comadrinken) onder jongeren
- Alcoholgerelateerde ongevallen en incidenten met jongeren
- Jongeren in de verslavingszorg
- Ouderen in de verslavingszorg
- Zware drinkers per GGD-regio
- Zware drinkers onder bevolking van 12 jaar en ouder
- Prevalentie van probleemdrinken in Nederland
- Alcoholaccijnzen
- Rijden onder invloed 1999/2002 - 2011
- Monitor alcoholverstrekking jongeren
- Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid
- Recent nieuws
- Links

1. Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking

Grafiek: Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking vanaf 0 jaar, 1960-2012 (bier, wijn, gedistilleerd en totaal, allemaal in liters pure alcohol)

Alcoholconsumptie 0+ 1960-2012 grafiek (41,8 kB)

-

Grafiek: Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking vanaf 0 jaar en vanaf 15 jaar, 1960-2012 (totaal in liters pure alcohol)

Alcoholconsumptie 0+ en 15+ 1960-2012 grafiek (43,4 kB)

-

Tabel: Alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking vanaf 0 jaar, 1990-2012 (bier en wijn in consumptiesterkte, gedistilleerd en totaal in liters pure alcohol)

Jaar Bier(consumptiesterkte) Wijn(consumptiesterkte) Gedistilleerd(liters pure alcohol) Totaal(liters pure alcohol)
1990 87,7 14,5 1,98 8,1
1991 88,5 15,3 2,02 8,2
1992 90,2 15,9 1,90 8,2
1993 85,2 15,2 1,88 7,9
1994 86,0 15,7 1,77 7,9
1995 85,8 16,6 1,74 8,0
1996 85,5 17,1 1,76 8,1
1997 86,3 17,5 1,72 8,2
1998 84,2 18,4 1,66 8,1
1999 84,2 18,6 1,68 8,2
2000 82,4 18,8 1,68 8,2
2001 80,5 18,9 1,71 8,1
2002 79,8 19,0 1,66 8,0
2003 79,5 19,6 1,50 7,9
2004 79,4 20,6 1,37 7,9
2005 78,1 21,3 1,29 7,9
2006 79,4 21,5 1,28 7,9
2007 77,5 21,6 1,29 7,8
2008 78,5 21,6 1,29 7,9
2009 72,8 21,7 1,27 7,5
2010 72,0 21,8 1,26 7,5
2011 71,7 21,8 1,23 7,4
2012 72,3 21,8 1,26 7,5

-

2. Alcoholgebruik schoolgaande jongeren

Het Trimbos-instituut peilt sinds het midden van de jaren tachtig in hoeverre leerlingen van 12 tot en met 18 jaar op reguliere middelbare scholen ervaring hebben met alcohol, tabak, drugs en gokken. Dit gebeurt via het landelijke Peilstationsonderzoek scholieren, waarvan tussen 1988 en 2011 vierjaarlijks peilingen zijn verricht.
Het alcoholgebruik onder de schoolgaande jeugd van 11 tot en met 16 jaar is in 2001, 2005, 2009 en 2011 ook gemeten in de Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) onderzoeken. Deze studie maakt deel uit van het internationale HBSC-onderzoek waaraan zo'n 40 Europese landen, de VS, Canada en Israël participeren. Door de internationale inbedding is het mogelijk om de gegevens van Nederlandse kinderen systematisch te vergelijken met die van kinderen in het buitenland. De vragenlijst van dit onderzoek komt deels overeen met die van het Peilstationsonderzoek.

Uit deze onderzoeken blijkt - volgens het Trimbos-instituut - dat:
- De gemiddelde leeftijd waarop scholieren voor het eerst alcohol drinken 13,1 jaar is. Jongens op iets jongere leeftijd (12,9 jaar) dan meisjes (13,3 jaar).
- 83% van de 15-jarige scholieren ooit alcohol heeft gedronken.
- Bijna één derde van de leerlingen van het voortgezet onderwijs in de maand voorafgaand aan het onderzoek wel eens 5 glazen of meer bij één gelegenheid heeft gedronken. Onder de 15-jarigen is dat zelfs 41 procent.
- Vanaf 15-16 jaar jongens grotere hoeveelheden alcohol beginnen te drinken dan meisjes. Er zijn dan meer jongens die 5 glazen of meer bij één gelegenheid drinken dan meisjes. Ook drinken jongens op die leeftijd in het weekend meer glazen alcohol dan meisjes.
- Alcoholgebruik (ooit en de laatste maand) beduidend minder voorkomt onder scholieren met een Marokkaanse en Turkse etnische achtergrond dan onder scholieren van Nederlandse afkomst.
- Bier de meest populaire drank is onder jongens, voor meisjes is dit wijn. Vergeleken met de meting in 2007 zijn wijn, shooters en sterke drank onder scholieren in het voortgezet onderwijs populairder geworden.
- Het aantal scholieren dat ooit alcohol heeft gedronken in 2011 is gedaald ten opzichte van 2007. Bij uitsplitsing naar leeftijd, blijkt er uitsluitend een daling in het ooit-gebruik van alcohol te zijn onder scholieren in groep 7 en 8 van het basisonderwijs en in de leeftijd van 12 tot en met 15 jaar. Bij de oudere leeftijdsgroepen is het alcoholgebruik stabiel.
- Het aantal scholieren dat ooit dronken is geweest, is gedaald onder 13- tot en met 15-jarigen, maar dronkenschap in de afgelopen maand stabiel is gebleven ten opzichte van 2007.
- Het aantal scholieren dat in de afgelopen vier weken 5 glazen of meer heeft gedronken bij één gelegenheid, is ten opzichte van 2007 gedaald onder de 12- tot en met 15-jarigen. Onder scholieren die de afgelopen maand alcohol hebben gedronken is de maandprevalentie van 5 of meer glazen bij één gelegenheid drinken echter stabiel gebleven.

De ESPAD-studie laat zien dat het percentage actuele jonge gebruikers van alcohol iets boven het Europese gemiddelde ligt. Het percentage vroege starters ligt duidelijk lager, maar als het gaat om de hoeveelheid geconsumeerde alcohol tijdens de laatste drinkgelegenheid scoren Nederlandse jongeren hoog.
Dat Nederlandse jongeren bij de top staat voor wat betreft veel drinken blijkt ook uit een studie door het Verwey-Jonker instituut.

HBSC 2009 (2,91 MB)

Jeugd en riskant gedrag 2011 (2,89 MB)

Factsheet ESPAD 2011 (332 kB)

Verwey-Jonker Instituut: Alcohol Use among Adolescents in Europe (6,48 MB)

-

3. Gebruik van alcohol door jongeren en de rol van hun ouders

In het najaar van 2006 is een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de aankoop en het gebruik van alcoholhoudende dranken door jongeren van 12 tot en met 17 jaar. Eerder vergelijkbaar onderzoek maakt het mogelijk om meer inzicht te verkrijgen in de relatie tussen opvoeding en alcoholgebruik, hetgeen essentieel is voor het geven van betrouwbare adviezen aan ouders.

Het gebruik van alcohol door jongeren en de rol van hun ouders (1,11 MB)

-

4. Ouders onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Maar liefst 87% van de ouders is niet bezorgd om het alcoholgebruik van hun kind. Vaak is dit ten onrechte. Uit onderzoek van de GGD blijkt namelijk dat 29% van de leerlingen uit klas 2 en 74% van de leerlingen uit klas 4 in de voorgaande maand alcohol had gedronken. Van de ouders met kinderen onder de 16 jaar geeft daarentegen 90% aan dat hun kind geen alcohol drinkt. Een opvallend verschil.

Die onderschatting door ouders van het alcoholgebruik van hun kinderen blijkt ook uit het Peilstationsonderzoek Ouders 2011. Uit dit door het Trimbos instituut uitgevoerde onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat dat maar 1 op de 15 ouders het goed vindt dat hun kind (jonger dan 16 jaar) op feestjes alcohol drinkt, terwijl een kwart van de kinderen zegt te weten dat dit wel mag.

Alcoholopvoeding Durf Nu (2,79 MB)

Peilstationsonderzoek ouders 2011 (2,85 MB)

-

5. Bestedingen aan alcohol door jongeren

In 2010-2011 gaf 21% van de Nederlandse jongens geld uit aan alcohol, gemiddeld zo'n € 67 per maand. Van de meisjes gaf 17% daaraan geld uit, gemiddeld € 39 per maand. Dat bleek uit scholierenonderzoek van het NIBUD.

Het meest recente scholierenonderzoek 2012-2013 geeft alleen het percentage 17/18 jarige scholieren dat geld uitgeeft aan alcoholhoudende dranken: 72%. Verder blijkt uit deze studie dat jongens die alcohol kopen in de supermarkt daar maandelijks gemiddeld € 21 aan besteden, bij meisjes is dat € 10.

NSO 2010-2011 (1,36 MB)

NSO 2012-2013 (1,24 MB)

-

6. Ziekenhuisopnames en bezoeken SEH (o.m. voor comadrinken) onder jongeren

Er zijn drie bronnen met data over alcoholgerelateerde ziekenhuisopnames en bezoeken aan de Spoedeisende Eerste Hulp onder jongeren.

- Onder jongeren tot en met 16 jaar is het aantal alcoholgerelateerde klinische en dagopnames in algemene ziekenhuizen vanwege een alcoholgerelateerde aandoening tussen 2001 en 2011 gestegen, van 263 naar 1.087 gevallen.

- Kijken we alleen naar ziekenhuisopnames in verband met alcoholvergiftiging ("comadrinken"), dan zien we dat er in 2012 i.v.m. die aandoening 706 ziekenhuisopnames waren bij jongeren onder de 18 jaar. T.o.v. 2011 is dat een daling met 7%. Dat weten we uit registratiecijfers van alle kinderartsen.

- In 2012 belandden 5.300 mensen (waarvan 1.940 jongeren tussen de 10 en 19 jaar) op de spoedeisende hulp van ziekenhuizen in verband met een alcoholvergiftiging. Ook hier zien we een daling bij jongeren tot 19 jaar. Dit cijfer is afkomstig van VeiligheidNL.

Nationale Drug Monitor 2012 (3,67 MB)

Alcoholintoxicaties bij jongeren in Nederland 2007 tot en met 2012 (398 kB)

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol (109 kB)

-

7. Alcoholgerelateerde ongevallen en incidenten met jongeren

VeiligheidNL telde in 2012 bij de Spoedeisende Eerste Hulp 1.600 alcoholgerelateerde ongevallen bij jongeren tussen de 10 en 19 jaar.

Alcohol speelt een rol in 8,7% van door de politie geregistreerde incidenten met jongeren, zo bleek uit een recente studie van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP naar de alcoholincidenten in 2010 in 5 gemeenten in de FoodValley regio. Het betrof onderzoek waarbij incidentgegevens van de politie Gelderland-Midden nader zijn geanalyseerd. In de helft van de incidenten ging het om agressief gedrag. Ruzie en inbraak scoorden ook hoog. De meeste incidenten vonden plaats op zaterdag en tussen 12 uur ’s nachts en 3 uur ’s nachts.

Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol (109 kB)

Politie Registratie Onderzoek (372 kB)

-

8. Jongeren in de verslavingszorg

Relatief weinig jongeren komen met een alcoholhulpvraag bij de verslavingszorg. Het aandeel alcoholhulpvragers onder de 25 jaar in de verslavingszorg bedraagt dan ook maar 5%. De laatste jaren is er een lichte stijging. Beneden de 20 jaar meldden zich in 2012 ongeveer 500 jongeren.

Kerncijfers verslavingszorg 2012 (3,62 MB)

-

9. Ouderen in de verslavingszorg

Het aantal 55-plussers met een alcoholhulpvraag steeg in de periode tussen 2002 en 2011 met 136%.
Onder de alcoholcliënten steeg diezelfde 10 jaar het aandeel cliënten van 55 jaar en ouder van 17% naar 25%.

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (2003-2012) (561 kB)

-

10. Zware drinkers per GGD-regio

Uit cijfers van de eerste gezamenlijke Gezondheidsmonitor van de Gemeenschappelijke Gezondheidsdiensten, het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) per GGD-regio blijken "Hollands Noorden", "Twente" en "Hart van Brabant" het hoogste percentage zware drinkers te kennen. Daarvan is sprake als iemand minstens één keer per week ten minste vier (voor vrouwen) of zes (voor mannen) glazen per dag drinkt. De regio Flevoland scoort het laagste percentage zware drinkers.

Zware drinkers per GGD-regio 2012 (6,35 kB)

-

11. Zware drinkers onder bevolking van 12 jaar en ouder

Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat in 2012 bijna 13% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder kan worden aangeduid als zware drinker. Een zware drinker is iemand die zelf zegt minstens één keer per week ten minste vier (bij vrouwen) of zes (bij mannen) glazen alcoholhoudende drank te drinken.

Zware drinkers onder de bevolking van 12 jaar en ouder, 2012 (5,12 kB)

-

12. Prevalentie van probleemdrinken in Nederland

Dit zeer grootschalige algemene bevolkingsonderzoek onderzoek naar probleemdrinken is in 2004 uitgevoerd door de Universiteit Maastricht in opdracht van met ministerie van VWS. Het is uitgevoerd onder bijna 8.000 Nederlanders van 16 tot en met 69 jaar.
Enkele conclusies:
- In 2003 is 10,3% van de Nederlandse bevolking van 16 t/m 69 jaar probleemdrinker.
- Het percentage probleemdrinkers onder de mannen (16,8%) is vier keer zo hoog als onder de vrouwen (4,2%).

De prevalentie van probleemdrinken in Nederland, een algemeen bevolkingsonderzoek (1,03 MB)

-

13. Alcoholaccijnzen

Bij bier bepaalt het extractgehalte hoeveel bieraccijns betaald moet worden. Het extractgehalte wordt uitgedrukt in graden Plato.
Bij wijn zijn er verschillende accijnstarieven voor mousserende wijn (als champagne) en niet-mousserende wijn (ook wel stille wijn genoemd). Het alcoholpercentage van wijn bepaalt de uiteindelijke accijnsafdracht.
Bij gedistilleerde dranken wordt de accijns geheven als een vast bedrag per hectoliter zuivere alcohol.
Er is een speciale accijns voor tussenproducten zoals port, sherry en vermout.

Zowel het Ministerie van Financiën als het CBS publiceren gegevens over accijnsopbrengsten. Het Ministerie van Financiën registreert de kasontvangsten, de cijfers van het CBS betreffen de ontvangsten op transactiebasis, dat wil zeggen op het moment waarop de activiteit plaatsvindt die tot de belastingschuld leidt.
In bijgaande tabel zijn de CBS-cijfers opgenomen!

Accijnstarieven 2012, 2013 en 2014 (2,31 MB)

Opbrengsten accijnzen 2000-2013 volgens CBS (26,6 kB)

-

14. Rijden onder invloed 1999/2002 - 2011

Jaarlijks laat het ministerie van Infrastructuur en Milieu onderzoek doen naar het aantal automobilisten dat in weekendnachten met alcohol op achter het stuur kruipt. Hieruit blijkt dat het percentage rijders met een bloedalcoholgehalte van 0,5 promille of meer, de afgelopen jaren flink is afgenomen. Sinds 2002 is dat percentage gedaald van 4,1% naar 2,4%.
Houwing e.a. van de SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) hebben op basis van deze (en andere) cijfers een schatting gemaakt van het aandeel verkeersslachtoffers als gevolg van rijden onder invloed. Hieruit valt op te maken dat door het rijden onder invloed in 1999 zo'n 370 doden en 5.600 ernstig gewonden te betreuren waren. In 2011 is dat aantal gezakt naar 125 doden en 3.800 ernstig gewonden.

Rijden onder invloed 2002-2011 (453 kB)

Houwing - Schatting van het aandeel verkeersdoden als gevolg van rijden onder invloed van alcohol (247 kB)

Tabel: Schatting slachtoffers rijden onder invloed (22,1 kB)

-

15. Alcoholverstrekking jongeren

Om inzicht te krijgen in de naleving van de leeftijdsgrenzen van 16 en 18 jaar uit de Drank- en Horecawet heeft het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2011 en in 2013 een landelijk mystery-shop onderzoek laten uitvoeren, waarbij jongeren van 15 jaar aankooppogingen deden.
Inmiddels is de alcoholleeftijd 18 jaar. Er zijn echter nog geen nieuwe nalevingscijfers beschikbaar.

Uit de cijfers blijkt dat in 2013 bij gemiddeld 47% van het totaal aantal aankooppogingen de leeftijdsgrenzenregels van de Drank- en Horecawet goed werden nageleefd. Dat is een verbetering in vergelijking met 2011, toen een gemiddeld nalevingspercentage van 28% werd geconstateerd.

Alcoholverkoop aan jongeren 2011 (666 kB)

Alcoholverkoop aan jongeren 2013 (950 kB)

-

16. Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid

In november 2007 stuurden de ministers van Volksgezondheid Welzijn en Sport, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Jeugd en Gezin de Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid naar de Tweede Kamer.
In de eerste hoofdstuk van deze brief zijn veel cijfers opgenomen m.b.t. alcoholgebruik en alcoholproblemen.

Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid (69,2 kB)

Recent nieuws

Heineken verkocht in eerste kwartaal 2014 méér bier, ook in Nederland (24 april 2014)
39% van de bevolking in Caribisch Nederlands drinkt geen alcohol (11 april 2014)
Voetbalwedstrijd overdag betekent minder geweld (11 april 2014)
Alcohol zorgt voor veel ruzie in relaties (25 maart 2014)
Supermarktpersoneel vaak in een lastig parket (24 maart 2014)
41% drinkt alcohol vóór slapengaan (10 maart 2014)
5.300 patiënten op eerstehulp met alcoholvergiftiging (11 maart 2014)
Fors drugs- en alcoholmisbruik onder PIJ-jongeren (3 maart 2014)
Accijnzen op alcoholhoudende dranken leveren meer op dan 11 jaar terug (3 maart 2014)
Matige omzetgroei horeca behalve in cafés (27 februari 2014)
Verkenning Jeugdgezondheidszorg gepubliceerd (20 februari 2014)
Volume Heineken bier in Europa gedaald (12 februari 2014)
Nu ook bierindex (7 februari 2014)
Wijnverkoop in Nederland gedaald (7 februari 2014)
Werknemers zeggen door de crisis minder te drinken (4 februari 2014)
Eurocare: relatie tussen alcohol en kanker bij burgers onbekend (4 februari 2014)
WHO waarschuwt voor alarmerende toename nieuwe kankergevallen (4 februari 2014)
Alcohol of drugs in 't spel? Dan eerder hermelding huiselijk geweld (3 februari 2014)
Uitgaansgeweld neemt af mede dankzij betere leeftijdscontrole en weigeren dronken klanten (22 januari 2014)
Van Rijn stuurt nieuwe nalevingscijfers leeftijdsgrenzen naar Tweede Kamer; slijterijen scoorden het beste; thuisbezorgers het slechtste (21 januari 2014)
Vaak aanbiedingen bier in supermarkt (15 januari 2014)
RTL-enquête: alcoholwet maakt ouders strenger (30 december 2013)
Enquête BNdeStem: jeugd 16/17 jaar zegt door te zullen drinken (28 december 2013)
Ouders vinden 18+ goede zaak, maar verbieden 16- en 17 jarigen niet te drinken (24 december 2013)
Hoog gebruik alc0hol, tabak en ecstasy door partygangers (3 december 2013)
Psychische stoornissen grootste kostenpost in de zorg (28 november 2013)
Amsterdammer rookt drinkt en blowt meer (26 november 2013)
Nieuw jaarbericht NDM: alcoholgerelateerde ziekenhuisopnames stijgen (5 november 2013)
Minder jongeren in Noord-Holland Noord met alcoholvergiftiging naar ziekenhuis (29 oktober 2013)
Daling alcoholverkoop in slijterij en café (22 oktober 2013)
Strengere alcohol-opvoeding: daling risicogedrag (18 oktober 2013)
Probleemdrinken schadelijk voor Europese economieën (11 oktober 2013)
Meeste drankrijders laten geen alcoholslot inbouwen (2 oktober 2013)
Relatief veel drankgelegenheden op de Wadden (28 september 2013)
Verkoop sterke drank flink gedaald (7 september 2013)
Meer dronken fietsslachtoffers in het weekend (29 augustus 2013)
China grootste bierproducent ter wereld (10 juli 2013)
Consumptie alcoholvrij bier groeit sterk (9 juli 2013)
Daling van drankritten in Noord-Holland Noord (15 maart 2013)
Meer jongeren en jongvolwassenen met alcoholvergiftiging en alcoholongevallen op spoedeisende hulp (10 maart 2013)
Carnaval en comazuipen (15 februari 2013)
SEH-afdelingen behandelden tijdens jaarwisseling meer patiënten door alcohol dan door vuurwerk (5 januari 2013)
16-jarigen blijven stevig doordrinken(28 juni 2012)
Next checkt: er raken per dag twee jongeren in coma door drank (6 juni 2012)
Kinderen onder de 16 vaak betrokken bij alcoholdelicten (19 maart 2012)
Nederlandse scholieren nr. 1 binge-drinkers (18 maart 2012)
Drank- en drugsgebruik extreem hoog in jeugdzorg en speciaal onderwijs (12 december 2011)
Kerncijfers gedistilleerde dranken gepubliceerd (23 juni 2011)
28% van de jongens van 15 tot 25 jaar zware drinker (28 mrt 2011)
Tien procent ouders wil alcoholslot (25 mrt 2011)
Fietsen in donker riskant; vaak is alcohol in het spel (18 mrt 2011)
Stijging aantal alcoholvergiftigingen in Duitsland (21 dec 2009)
Film kijken beïnvloedt drinkgedrag jongeren (10 dec 2009)
Poll Stand.nl: 76% vóór leeftijdsgrens van 18 jaar (4 dec 2009)
Steeds meer 55-plussers met alcoholproblemen (3 dec 2009)
Veel cafés in de buurt leidt tot zelfmoord (21 sep 2009)
Roken is voor losers, drinken niet (20 aug 2009)
1 op de 10 Europeanen sterft aan alcoholgerelateerde oorzaak (8 jul 2009)
RIVM: alcohol en tabak even groot gevaar als heroïne (6 jul 2009)
Leeftijdsgrens van 18 jaar wetenschappelijk onderbouwd (8 jun 2009)
Zien drinken doet drinken (19 mrt 2009)
Bewezen: reclame zet aan tot drinken (12 mrt 2009)
Lichte daling alcoholdoden in Engeland (27 jan 2009)

Links

data WHO
bag.admin.ch
www.hp-source.net
www.alcoholinfo.nl
www.niaaa.nih.gov
www.espad.org
www.emcdda.europa.eu/html.cfm/indexEN.html

-

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP)
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl