Nationaal beleid

Op deze themapagina kunt u meer vinden over het nationale alcoholbeleid.

Doelen, doelgroepen en beleidsinstrumenten

Het doel van het alcoholbeleid van het Nederlandse kabinet is:
a. dat kinderen niet vóór hun 16de jaar beginnen met drinken
b. dat jongeren minder gaan drinken
c. dat minder mensen alcoholafhankelijk worden
d. dat de schadelijke gevolgen van overmatig alcoholgebruik in bijzondere situaties (in het gezin, op het werk, in het verkeer en bij het uitgaan) worden verminderd.
De belangrijke doelgroepen van het beleid zijn jongeren en probleemdrinkers.

Zes soorten beleidsinstrumenten worden ingezet:
1. Voorlichting en preventie
2. Behandeling
3. Drank- en Horecawet
4. Regulering van de alcoholreclame
5. Straffen voor rijden onder invloed
5. Accijnsheffing.

Een belangrijk uitgangspunt van het Nederlandse alcoholbeleid is, dat slechts een evenwichtig en samenhangend pakket van maatregelen als doeltreffend wordt gezien.

Het meest recente alcoholbeleidsdocument is van 17 november 2007. Het was een gezamenlijke zogenaamde hoofdlijnenbrief van de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Jeugd en Gezin. Het document is in de Tweede Kamer besproken in december 2007.

Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid (69,2 kB)

-

1. Voorlichting en preventie

In 1986 startte het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een grootschalige landelijke Postbus 51 campagne over alcohol. De campagne omvat massamediale activiteiten, voornamelijk televisie- en radiospotjes, en regionale activiteiten. In de eerste jaren was de campagne gericht op het algemene publiek, later op jongeren en in de afgelopen jaren op ouders. Op lokaal niveau worden aansluitende projecten uitgevoerd.
Oorspronkelijk is de campagne gecoördineerd door het ministerie zelf, later door het Nederlands Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ), sinds 2008 door het Trimbos-Instituut. Dit instituut heeft ook - als onderdeel van de campagne - een telefonische hulplijn en een website met alcoholinformatie opgestart. De slogan van alle activiteiten ("DRANK maakt meer kapot dan je lief is") is zeer goed bekend bij het algemene publiek en wordt ook hoog gewaardeerd. Onlangs heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport besloten alle op gedragsverandering gerichte Postbus 51 campagnes met ingang van 2012 te stoppen, omdat dergelijke campagnes te betuttelend zouden zijn. Enkele regionale/lokale voorlichtingsactiviteiten zullen behouden blijven in het kader van een jeugdprogramma gericht op leefstijl.

De schoolvoorlichting over alcohol wordt ook door het Trimbos-instituut ontwikkeld. De uitvoering is echter zoveel mogelijk op regionaal niveau. De meerderheid van de middelbare scholen en één derde van alle basisscholen nemen deel aan het programma "De Gezonde School en Genotmiddelen”. Sinds kort zijn er ook materialen voor het middelbare beroepsonderwijs.
In het programma wordt aandacht besteed aan alle genotmiddelen, dus aan alcohol, tabak en illegale drugs. "De Gezonde School en Genotmiddelen" is een integraal programma. Voorlichtingslessen spelen een belangrijke rol, maar daarnaast is er aandacht voor wat er in het schoolreglement staat over genotmiddelengebruik en voor begeleiding van leerlingen die problemen hebben a.g.v. genotmiddelengebruik. Ook de ouders worden bij de activiteiten betrokken. Het project krijgt subsidie (en blijft ook subsidie krijgen) van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

De BoB-campagne heeft tot doel het bewustzijn van de gevaren van rijden onder invloed te vergroten. Het geven van algemene informatie over rijden onder invloed wordt in campagne-periodes gecombineerd met verhoogd politietoezicht. Het is een campagne gericht op “nuchtere chauffeurs”. Voor het uitgaan wordt afgesproken wie de chauffeur zal zijn, die daarom verder nuchter blijft en zijn/haar vrienden veilig naar huis rijdt.

De BoB-campagne ontstond in België, in 1995. Nederland nam het concept in 2001 over. In Nederland wordt de campagne gecoördineerd door het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Participanten zijn de alcoholproducenten en Veilig Verkeer Nederland.

Meer informatie over deze campagnes: Alcoholinfo.nl, De Gezonde School en Genotmiddelen en Veilig Verkeer Nederland.

2. Behandeling

In Nederland bestaat een goed netwerk van professionele behandelingsmogelijkheden voor probleemdrinkers. Huisartsen bieden eerstelijns zorg. Maar het is bekend dat nogal wat alcoholproblemen in dit echelon niet worden onderkend.
Probleemdrinkers worden meestal behandeld in een van de 11 door de overheid gefinancierde regionale verslavingszorginstellingen, waar zowel drugsverslaafden als alcoholisten terecht kunnen. Jaarlijks worden bijna 30.000 mensen met een alcoholprobleem behandeld. De nadruk ligt op vroegtijdige interventie en ambulante behandeling.
Verschillende organisaties bieden internet behandelingen.

Sommige alcoholisten worden residentieel behandeld. Klinische behandeling vindt voornamelijk plaats in algemene psychiatrische ziekenhuizen en in verslavingklinieken.
Sinds 2008 komen jonge patiënten (jonger dan 18 jaar) die in het ziekenhuis worden opgenomen met een alcoholcoma terecht in een zogenaamde alcoholpoli waar een uitgebreid nazorgprogramma geboden wordt. De eerste resultaten zijn veelbelovend.

Behandeling wordt ook aangeboden door sommige religieuze organisaties, privé-klinieken en vele lokale zelfhulpgroepen (Anonieme Alcoholisten).

3. Drank- en Horecawet

De Drank- en Horecawet (aanvaard in 1964, in werking getreden in 1967) is een formele wet die de verkoop van alcoholhoudende dranken reguleert. De wet valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Volgens de Drank- en Horecawet mogen zwak-alcoholhoudende dranken (gedistilleerde drank met minder dan 15% alcohol, wijn en bier) alleen verkocht worden in levensmiddelenwinkels en slijterijen. De verkoop van sterke drank (gedistilleerde drank met een alcoholgehalte van 15% of meer) is voorbehouden aan slijterijen.
Verkoop van alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse is alleen toegestaan in horecabedrijven.

De Drank- en Horecawet kent leeftijdsgrenzen voor de verkoop van alcoholhoudende dranken:
- 16 jaar voor de verkoop van zwak-alcoholhoudende drank
- 18 jaar voor de verkoop van sterke drank.
De verkoper moet de leeftijd van de aspirant-koper vooraf vaststellen (controle identiteitsbewijs).

De gemeenten verlenen de vergunningen aan slijterijen en horecabedrijven. De vergunningvoorwaarden zijn vrij streng.
Ten eerste worden eisen gesteld aan de ondernemer en andere leidinggevenden, zoals bedrijfsleiders en beheerders. Zij mogen de laatste vijf jaar geen ernstige misdaden hebben begaan of meermalen veroordeeld zijn voor minder ernstige misdrijven, bijvoorbeeld rijden onder invloed. Bovendien moeten zij in het bezit zijn van een Verklaring Sociale Hygiëne. Meestal wordt daartoe de cursus Sociale Hygiëne gevolgd. Daarin wordt aandacht besteed aan verantwoord verstrekken. De ondernemer en de andere leidinggevenden moeten tenminste 21 jaar oud zijn.
Ten tweede worden eisen gesteld aan de horecagelegenheid en de slijterij (het pand). De minimumoppervlakte van een slijtlokaliteit is 15 m2; een horecalokaliteit is 35 m2. Een horecagelegenheid of slijterij kan alleen gevestigd worden in een gebouw of onderdeel zijn van een ander gebouw. Het is niet toegestaan om een horecalokaliteit tevens te gebruiken als slijtlokaliteit.
Slijterijen mogen ook niet in directe verbinding staan met een gewone levensmiddelenwinkel. Daar moet een sluisje tussen. Alcoholhoudende dranken mogen niet in kiosken worden verkocht.

Er is geen nationale regelgeving m.b.t. horecasluitingstijden. Het vaststellen van dergelijke tijden is een bevoegdheid van de gemeenten.
Er zijn ook geen wettelijke bepalingen m.b.t. de productie, de invoer of de uitvoer van alcoholhoudende dranken. Een vergunning is alleen nodig in verband met het feit dat het om accijnsplichtige goederen gaat.
Sinds 1993 heeft Nederlands een regeling die het vermelden van het alcoholgehalte op de verpakking verplicht. Het gaat om geharmoniseerde regelgeving van de Europese Unie. Nederland heeft niet, zoals bijvoorbeeld Frankrijk, aanvullende regels gesteld waarbij algemene of specifieke waarschuwingsteksten verplicht zijn gesteld.

De Tweede Kamer heeft in juni 2011 ingestemd met een kabinetsvoorstel om de Drank- en Horecawet te wijziging. Het voorstel is onlangs naar de Eerste Kamer gestuurd. De verwachting is dat de Eerste Kamer in het najaar van 2011 het voorstel bespreekt. Inwerkingtreding zou dan mogelijk zijn in de tweede helft van 2012.
Het belangrijkste element van de wetswijziging betreft de uitbreiding van de bevoegdheden van gemeenten. Zo krijgen zij de mogelijkheid
• exorbitante prijsacties, zoals happy hours in de horeca en stuntprijzen in supermarkten en slijterijen te verbieden;
• te bepalen dat jongeren onder een bepaalde leeftijd ná een bepaald tijdstip niet meer mogen worden toegelaten in de horeca;
• zelf toezicht te gaan houden op de naleving van de regels van de Drank- en Horecawet (nu is het toezicht in handen van de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit);
• supermarkten die vaker de regels m.b.t. de leeftijdsgrenzen overtreden te verbieden alcohol te verkopen voor een periode van 1 tot 12 weken.

Nieuw is een landelijk verbod voor jongeren van 12 tot 16 jaar om alcohol aanwezig te hebben op straat en in de horeca. Gemeentelijke toezichthouders en de politie gaan dit nieuwe verbod handhaven.

In september 2011 is het Nederlands Instituut voor Alcohol beleid (STAP) gestart met expert-bijeenkomsten voor gemeenteambtenaren om hen te informeren over de gevolgen voor het lokale bestuur van de wijziging van de Drank- en Horecawet.

Integrale tekst vigerende Drank- en Horecawet hier te downloaden.

Drank- en Horecawet zoals die komt te luiden als EK accoord gaat met wetsvoorstel (233 kB)

-

4. Regels inzake alcoholreclame

In Nederland zijn drie verschillende documenten waarin regels staan m.b.t. alcoholreclame.
1. De Drank- en Horecawet
2. De Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken
3. De Mediawet 2008

De Drank- en Horecawet bevat een artikel dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de bevoegdheid geeft om een Reclamebesluit op te stellen waarin regels worden gesteld m.b.t. alcoholreclame. Tot nu toe is zo’n besluit echter niet in werking getreden.

De alcoholreclame in Nederland wordt voornamelijk gereguleerd middels zelfregulering door de drankindustrie. Sinds 1977 is een Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken van toepassing. Deze code is in 2000 gewijzigd. Sindsdien is er een vrijwillig reclameverbod voor alle media als 25% van het publiek (kijkers, luisteraars, lezers of bezoekers) jonger dan 18 jaar is. Sinds een wijziging van de code in 2008 moeten adverteerders verplicht een slogan bij alcoholreclame plaatsen.
De slogan bij reclame voor zwak-alcoholhoudende dranken is “Geen 16? Geen druppel!”. Bij reclame voor sterke drank is de slogan “Geniet, maar drink met mate”.
In de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken zijn de Europese regels opgenomen m.b.t. de inhoud van alcoholreclame uit de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten. Nederland is het enige EU land dat deze regels niet heeft geïmplementeerd door opname in een formele wet, maar door opname in een zelfreguleringscode.

Nederland kent sinds 2009 een wettelijk verbod op alcoholreclame op televisie en radio van 6 uur ’s morgens tot 9 uur ’s avonds. Het verbod is opgenomen in de Mediawet 2008. Het verbiedt de omroepen in het genoemde tijdvak commercials voor alcoholhoudende dranken uit te zenden. Op deze regelgeving wordt toegezien door het Commissariaat voor de Media.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in 2002 het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP) belast met de monitoring van de reclame- en marketing door de drankindustrie. Onlangs besloot de minister de subsidie hiervoor met ingang van 2012 te stoppen.

5. Straffen voor rijden onder invloed

De verkeersveiligheid is een verantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur en Milieu.

In Nederland is de wettelijke limiet voor bestuurders een bloedalcoholgehalte (BAG) van 0,5 pro mille. Beginnende bestuurders (mensen die hun rijbewijs minder dan vijf jaar geleden hebben ontvangen) is het niet toegestaan om een BAG te hebben hoger dan 0,2 pro mille. Dit BAG-niveau geldt ook voor mensen jonger dan 24 jaar.
In Nederland is het toegestaan om alcoholverkeerscontroles te houden waarbij weggebruikers steekproefsgewijs worden gecontroleerd op drankgebruik, ook zonder dat er op hen een verdenking rust.

Er zijn drie verschillende cursussen voor weggebruikers die (alcohol)verkeersdelicten hebben begaan: de EMA (educatieve maatregel alcohol en verkeer), de LEMA (lichtere versie van EMA) en de EMG (educatieve maatregel gedrag en verkeer).

1. de EMA omvat een driedaagse cursus voor mensen die aan het verkeer hebben deelgenomen met een BAG tussen 1,3 en 1,8 pro mille.

2. de LEMA bestaat uit twee halve dagen van elke 3,5 uur. De LEMA is bedoeld voor beginnende bestuurders met een BAG tussen 0,5 pro mille en 0,8 pro mille.

3. de EMG (educatieve maatregel gedrag en verkeer) is bedoeld voor bestuurders die tijdens één rit herhaaldelijk ongewenst rijgedrag hebben vertoond. Ook bij een eenmalige zeer zware snelheidsoverschrijding kan een EMG worden opgelegd.

Op 1 december 2011 gaat het alcoholslotprogramma van start. Automobilisten die vanaf dan worden betrapt met een bloedalcoholgehalte van 1,3 promille of meer, krijgen verplicht een alcoholslot in hun auto.

Factsheet Rehabilitation courses for road users, SWOV, 2010. (210 kB)

-

6. Accijnsheffing

Accijnsheffing is de verantwoordelijkheid van de minister van Financiën.

In Nederland worden op alle alcoholhoudende dranken accijnzen gegeven. Accijnzen zijn, net als BTW, inbegrepen in de prijs die de consument betaalt. De accijnsopbrengsten worden door de fabrikanten, de handelaren en de importeurs van accijnsgoederen aan de Belastingdienst overgemaakt. De Belastingdienst int deze belasting dus niet zelf bij de consumenten.

Bij bier bepaalt het extractgehalte hoeveel bieraccijns betaald moet worden. Het extractgehalte wordt uitgedrukt in percenten Plato.
Bij wijn zijn er verschillende accijnstarieven voor mousserende wijn (als champagne) en niet-mousserende wijn (ook wel stille wijn genoemd). Het alcoholpercentage van wijn bepaalt de uiteindelijke accijnsafdracht.
Bij gedistilleerde dranken wordt de accijns geheven als een vast bedrag per hectoliter zuivere alcohol.
Er is een speciale accijns voor tussenproducten zoals port, sherry en vermout.

Belastingen per glas 2011:
Glas pilsner bier (250 cc) € 0,08
Glas niet-mousserende wijn (100 cc) € 0,07
Glas jenever (35 cc) € 0,19

Recent nieuws

Schippers informeert Kamer over wijziging Drank- en Horecawet(19 januari 2012)
Boetes overtreden Drank- en Horecawet omhoog(10 januari 2012)
Schippers stuurt brief naar Tweede Kamer over Drank- en Horecawet (24 december 2011)
Regering beantwoordt vragen Eerste Kamer over Drank- en Horecawet (7 december 2011)
ITJ adviseert gemeenten en rijksoverheid over alcoholbeleid (24 november 2011)
Eerste Kamer stelt vragen over wijziging Drank- en Horecawet (7 november 2011)
Expertisecentrum Handhaving DHW van start (2 november 2011)
Wijzigingsvoorstel Drank- en Horecawet naar Eerste Kamer (30 juni 2011)
Tweede Kamer past wijzigingsvoorstel Drank- en Horecawet op twee punten aan (28 juni 2011)
Kabinet geeft oordeel over amendement Bouwmeester/Uitslag (23 juni 2011)
Met gezond verstand! (15 juni 2011)
G4 wil minimumleeftijd voor alcohol verhogen (14 juni 2011)
'Beboet tiener met alcohol niet' (14 juni 2011)
Oproep: hogere leeftijd voor drank (9 juni 2011)
Nuchtere discussie over comazuipen (6 juni 2011)
Politieke partijen vragen om spoeddebat over alcoholgebruik jongeren (31 mei 2011)
Landelijke nota gezondheidsbeleid verschenen (25 mei 2011)
Infosheet over alcohol en agressie (18 mei 2011)
Opstelten geeft antwoord op vragen over agressie bij alcoholverkoop (12 mei 2011]
Vragen over plan om geweldplegers onder invloed zwaarder te straffen (10 mei 2011)
Schippers beantwoordt nieuwe Kamervragen over controle leeftijdsgrenzen (10 mei 2011)
Kabinet reageert op extra vragen Tweede Kamer over wijziging Drank- en Horecawet (26 april 2011)
Geweldplegers onder invloed zwaarder bestraft (25 mrt 2011)
Tweede Kamer stelt extra vragen over wetsvoorstel wijziging Drank- en Horecawet (23 mrt 2011)
Steun voor leeftijdsgrens alcohol naar 18 (18 mrt 2011)
Start controles op maatregelen tegen agressie in horeca (17 mrt 2011)
Voorstel: doe minder alcohol in bier (14 mrt 2011)
Kamer steunt alcoholplan jongeren (17 feb 2011)
Kamer tegen alcoholplan jongeren (16 feb 2011)
Nota van wijziging wetsvoorstel Drank- en Horecawet (14 feb 2011)
Alcoholindustrie blij met drinkverbod jongeren (12 feb 2011)
Meer poliklinieken voor comazuipers (12 feb 2011)
Openbaar alcoholgebruik onder 16 strafbaar (11 feb 2011)
Veel alcoholisten nemen zelf alcoholslot in de auto (24 jan 2011)
Brief aan de minister van VWS (9 dec 2010)
Automobilist met tien bier op krijgt alcoholslot (10 nov 2010)
Alcohol kost samenleving meer dan heroine (1 nov 2010)
Drinkers kosten maatschappij meer dan rokers (30 sept 2010)
Drank- en Horecawet toch niet controversieel? (11 mrt 2010)
Klink kan niet door met alcoholbeleid (4 mrt 2010)
Klink wil haast met aanpassing alcoholbeleid (25 feb 2010)
Slijters filmen klanten voor leeftijdscheck (18 feb 2010)
'Alcoholverbod tot 18 jaar in drie grote steden' (9 feb 2010)
‘Alcohol in het verkeer moet je uitbannen’ (2 dec 2009)
‘Ook bij oud en niet geen drank onder de 16’ (25 nov 2009)
Alcoholcampagnes bundelen krachten (23 nov 2009)
Toegestaan alcoholpromillage op het water naar 0,5 promille (14 nov 2009)
Hogere accijns op wijn en champagne (3 nov 2009)
‘Leeftijdsgrens naar achttien’ (2 nov 2009)
Slijters nemen initiatief bij leeftijdscontrole alcoholverkoop (30 sep 2009)
Blaastest tegen overmatig alcoholgebruik in risicogebieden (23 sep 2009)
Minister Klink volgt aanbevelingen Bureau Risicobeoordeling m.b.t. alcoholhoudende energiedrankjes niet op (14 sep 2009)
Klink: voorlopig nog geen waarschuwing op drankfles (25 aug)
Delictplegers met slok op aangepakt (21 aug)
‘Beperk onlineverkoop alcohol’ (31 jul 2009)
‘Alcohol niet verkopen aan jongeren onder 18 jaar’ (2 jul 2009)
Kamer valt over GGG-symposium bij Heineken (23 jun 2009)
Leeftijdsgrens van 18 jaar wetenschappelijk onderbouwd (8 jun 2009)
‘Verdubbel prijs van alcohol’ (3 mrt 2009)
Nieuwe Drank- en Horecawet komt er aan (20 feb 2009)

Factsheets

Keten en hokken (10 juli 2009)
Sluitingstijdenbeleid (27 juni 2008)