Home | Home | Thema's | Nationaal beleid

Nationaal beleid

Op deze themapagina kunt u meer vinden over het nationale alcoholbeleid.

Doelen, doelgroepen en beleidsinstrumenten

Het doel van het alcoholbeleid van het Nederlandse kabinet is:
a. dat kinderen niet op jonge leeftijd beginnen met drinken (oorspronkelijk 16, inmiddels 18 jaar)
b. dat jongeren minder gaan drinken
c. dat minder mensen alcoholafhankelijk worden
d. dat de schadelijke gevolgen van overmatig alcoholgebruik in bijzondere situaties (in het gezin, op het werk, in het verkeer en bij het uitgaan) worden verminderd.

Zes soorten beleidsinstrumenten worden ingezet:
1. Drank- en Horecawet
2. Regulering van de alcoholreclame
3. Straffen voor rijden onder invloed
4. Accijnsheffing
5. Voorlichting en preventie
6. Behandeling

Een belangrijk uitgangspunt van het Nederlandse alcoholbeleid is, dat slechts een evenwichtig en samenhangend pakket van maatregelen als doeltreffend wordt gezien.

Het meest recente alcoholbeleidsdocument is van 17 november 2007. Het was een gezamenlijke zogenaamde Hoofdlijnenbrief van de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Jeugd en Gezin. Het document is in de Tweede Kamer besproken in december 2007.

Hoofdlijnenbrief alcoholbeleid (69,2 kB)

1. Drank- en Horecawet

Algemene uitgangspunten Drank- en Horecawet
De Drank- en Horecawet (aanvaard in 1964, in werking getreden in 1967) is een formele wet die de verkoop van alcoholhoudende dranken reguleert. De wet valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Volgens de Drank- en Horecawet mogen zwak-alcoholhoudende dranken (gedistilleerde drank met minder dan 15% alcohol, wijn en bier) alleen verkocht worden in levensmiddelenwinkels en slijterijen. De verkoop van sterke drank (gedistilleerde drank met een alcoholgehalte van 15% of meer) is voorbehouden aan slijterijen.
Verkoop van alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse is alleen toegestaan in horecabedrijven.

De Drank- en Horecawet kent leeftijdsgrenzen voor de verkoop van alcoholhoudende dranken:
- 16 jaar voor de verkoop van zwak-alcoholhoudende drank
- 18 jaar voor de verkoop van sterke drank.
De verkoper moet de leeftijd van de aspirant-koper vooraf vaststellen (controle identiteitsbewijs).

De gemeenten verlenen de vergunningen aan slijterijen en horecabedrijven. De vergunningvoorwaarden zijn vrij streng.
Ten eerste worden eisen gesteld aan de ondernemer en andere leidinggevenden, zoals bedrijfsleiders en beheerders. Zij mogen de laatste vijf jaar geen ernstige misdaden hebben begaan of meermalen veroordeeld zijn voor minder ernstige misdrijven, bijvoorbeeld rijden onder invloed. Bovendien moeten zij in het bezit zijn van een Verklaring Sociale Hygiëne. Meestal wordt daartoe de cursus Sociale Hygiëne gevolgd. Daarin wordt aandacht besteed aan verantwoord verstrekken. De ondernemer en de andere leidinggevenden moeten tenminste 21 jaar oud zijn.
Ten tweede worden eisen gesteld aan de horecagelegenheid en de slijterij (het pand). De minimumoppervlakte van een slijtlokaliteit is 15 m2; een horecalokaliteit is 35 m2. Een horecagelegenheid of slijterij kan alleen gevestigd worden in een gebouw of onderdeel zijn van een ander gebouw. Het is niet toegestaan om een horecalokaliteit tevens te gebruiken als slijtlokaliteit.
Slijterijen mogen ook niet in directe verbinding staan met een gewone levensmiddelenwinkel. Daar moet een sluisje tussen. Alcoholhoudende dranken mogen niet in kiosken worden verkocht.

Er is geen nationale regelgeving m.b.t. horecasluitingstijden. Het vaststellen van dergelijke tijden is een bevoegdheid van de gemeenten.
Er zijn ook geen wettelijke bepalingen m.b.t. de productie, de invoer of de uitvoer van alcoholhoudende dranken. Een vergunning is alleen nodig in verband met het feit dat het om accijnsplichtige goederen gaat.
Sinds 1993 heeft Nederlands een regeling die het vermelden van het alcoholgehalte op de verpakking verplicht. Het gaat om geharmoniseerde regelgeving van de Europese Unie. Nederland heeft niet, zoals bijvoorbeeld Frankrijk, aanvullende regels gesteld waarbij algemene of specifieke waarschuwingsteksten verplicht zijn gesteld.

Wijziging 2013
Recent is de Drank- en Horecawet aanzienlijk gewijzigd. De totstandkoming van deze wet nam 12 jaar in beslag, maar de nieuwe bepalingen zijn dan toch sinds 1 januari 2013 van kracht.
Het belangrijkste element van de wetswijziging betreft de uitbreiding van de bevoegdheden van gemeenten. Zo hebben zij de mogelijkheid
• extreme prijsacties, zoals happy hours in de horeca en stuntprijzen in supermarkten en slijterijen te verbieden;
• te bepalen dat jongeren onder een bepaalde leeftijd ná een bepaald tijdstip niet meer mogen worden toegelaten in de horeca;
• zelf toezicht te houden op de naleving van de regels van de Drank- en Horecawet (tot 2013 was het toezicht in handen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit);
• supermarkten die vaker de regels m.b.t. de leeftijdsgrenzen overtreden te verbieden alcohol te verkopen voor een periode van 1 tot 12 weken.

Andere belangrijke wijzigingen zijn:
- De burgemeester kan bij overtreding van de Drank- en Horecawet een horeca- en slijterijvergunning schorsen
- Elke gemeente moet vóór 1-1-2014 een verordening paracommercie vaststellen waarin de schenktijden en de alcoholverstrekking tijdens privé bijeenkomsten en bijeenkomsten van derden in kantines worden geregeld
- Het vergunningstelsel van de Drank- en Horecawet is vereenvoudigd; de leidinggevenden worden niet meer op de vergunning vermeld, maar op een aanhangsel bij de vergunning
- Een nieuwe leidinggevende van een vergunningplichtige inrichting hoeft nog slechts te worden gemeld
- De burgemeester kan een vergunning intrekken als de ondernemer in twee jaar driemaal een criminele leidinggevende aanmeldt
- De termijn waarop een gemeente over een vergunningaanvraag moet hebben beslist is verkort (nu conform Algemene wet bestuursrecht)
- Aan degene die met art. 35 ontheffing alcoholhoudende drank verstrekt hoeven bepaalde eisen niet meer gesteld te worden (bijv. Verklaring Sociale Hygiëne)
- De burgemeester kan één art. 35 ontheffing verlenen voor jaarlijks terugkerende identieke evenementen
- De barkeeper / slijter mag zelf tijdens het werk niet dronken zijn
- Slijters mogen klanten die daarom vragen, gratis drank laten proeven (daarvoor is geen eigen proeflokaal meer nodig)
- Leidinggevenden die niet betrokken zijn bij de bedrijfsexploitatie hoeven geen Verklaring Sociale Hygiëne te hebben (regeling voor schrijnende gevallen)

Nieuw is verder een landelijk verbod voor jongeren van 12 tot 16 jaar om alcohol aanwezig of voor consumptie gereed te hebben op voor het publiek toegankelijke plaatsen, met uitzondering van winkels. Gemeentelijke toezichthouders/boa's en de politie handhaven dit nieuwe verbod. De boete voor overtreding is vastgesteld op € 45. Deze wordt - gezien de hoogte van het bedrag - niet geregistreerd in de justitiële documentatie. Dit betekent ook dat er geen gevolgen zullen zijn voor het aanvragen van een Verklaring Omtrent het Gedrag.

Modelverordeningen
Om gemeenten bij de implementatie van de Drank- en Horecawet te ondersteunen hebben zowel het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP als de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een modelverordening Drank- en Horecawet gepubliceerd.
De modelverordening Drank- en Horecawet van STAP heeft een uitgebreide toelichting. De focus ligt op preventie. Niet-commercieel gebruik ervan is toegestaan.
Het model van de VNG heeft de vorm van modelbepalingen voor een nieuw hoofdstuk van de model-APV. In maart 2013 is een aangepaste versie verschenen.

Verhoging alcoholleeftijd naar 18 jaar
In juli 2012 hebben enkele Kamerleden (Joël Voordewind, Kees van der Staaij, Lea Bouwmeester en Simone Uitslag) een initiatiefwetsvoorstel aanhangig gemaakt om de leeftijdsgrens voor verstrekking van zwak-alcoholhoudende dranken en die voor het aanwezig hebben van alcohol op voor het publiek toegankelijke plaatsen op te hogen naar 18 jaar. In dit nieuwe wijzigingsvoorstel van de Drank- en Horecawet is eveneens opgenomen dat gemeenteraden periodiek een preventie- en handhavingsplan alcohol vaststellen.
Het kabinet Rutte-Asscher heeft in zijn Regeerakkoord aangegeven óók te kiezen voor een verhoging van de minimumleeftijd voor de verstrekking van alcohol naar 18 jaar. Het kabinet heeft zich daarom bij het initiatiefwetsvoorstel Voordewind c.s. aangesloten.

De Tweede Kamer heeft 5 maart 2013 met deze nieuwe wijziging ingestemd, de Eerste Kamer op 18 juni 2013. Inmiddels was overigens Simone Uitslag opgevolgd door Hanke Bruins Slot en Lea Bouwmeester door Myrthe Hilkens.

Staatssecretaris van VWS Martin van Rijn heeft aangegeven dat de nieuwe alcoholleeftijd 1 januari 2014 van kracht zal worden.

Drank- en Horecawet zoals die sinds 1-1-2013 luidt (151 kB)

Kernpunten gewijzigde Drank- en Horecawet 2013 (68,1 kB)

Historie wijziging Drank- en Horecawet 2013 (197 kB)

Regeling toezichthoudende ambtenaren DHW 2013 (325 kB)

Regeling aanvraaggegevens en formulieren DHW 2013 (893 kB)

Besluit wijziging AMvB's DHW 2013 (met nieuwe boetebedragen) (59,7 kB)

DHW 18+ wetsvoorstel (45,3 kB)

DHW 18+ memorie van toelichting (123 kB)

DHW 18+ nota naar aanleiding van het verslag (101 kB)

DHW 18+ wetsvoorstel versie Eerste Kamer (45,2 kB)

DHW 18+ memorie van antwoord (111 kB)

2. Regulering van de alcoholreclame

In Nederland zijn drie verschillende documenten waarin regels staan m.b.t. alcoholreclame.
1. De Drank- en Horecawet
2. De Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken
3. De Mediawet 2008

De Drank- en Horecawet bevat een artikel dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de bevoegdheid geeft om een Reclamebesluit op te stellen waarin regels worden gesteld m.b.t. alcoholreclame. Tot nu toe is zo’n besluit echter niet in werking getreden.

De alcoholreclame in Nederland wordt voornamelijk gereguleerd middels zelfregulering door de drankindustrie. Sinds 1977 is een Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken van toepassing. Deze code is in 2000 gewijzigd. Sindsdien is er een vrijwillig reclameverbod voor alle media als 25% van het publiek (kijkers, luisteraars, lezers of bezoekers) jonger dan 18 jaar is. Sinds een wijziging van de code in 2008 moeten adverteerders verplicht een slogan bij alcoholreclame plaatsen.
De slogan bij reclame voor zwak-alcoholhoudende dranken is “Geen 16? Geen druppel!”. Bij reclame voor sterke drank is de slogan “Geniet, maar drink met mate”.
In de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken zijn de Europese regels opgenomen m.b.t. de inhoud van alcoholreclame uit de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten. Nederland is het enige EU land dat deze regels niet heeft geïmplementeerd door opname in een formele wet, maar door opname in een zelfreguleringscode.

Nederland kent sinds 2009 een wettelijk verbod op alcoholreclame op televisie en radio van 6 uur ’s morgens tot 9 uur ’s avonds. Het verbod is opgenomen in de Mediawet 2008. Het verbiedt de omroepen in het genoemde tijdvak commercials voor alcoholhoudende dranken uit te zenden. Op deze regelgeving wordt toegezien door het Commissariaat voor de Media.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in 2002 het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP belast met de monitoring van de reclame- en marketing door de drankindustrie. De minister heeft de subsidie hiervoor met ingang van 2013 beëindigd.

3. Straffen voor rijden onder invloed

De verkeersveiligheid is een verantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur en Milieu.

In Nederland is de wettelijke limiet voor bestuurders een bloedalcoholgehalte (BAG) van 0,5 pro mille. Beginnende bestuurders (mensen die hun rijbewijs minder dan vijf jaar geleden hebben ontvangen) is het niet toegestaan om een BAG te hebben hoger dan 0,2 pro mille. Dit BAG-niveau geldt ook voor mensen jonger dan 24 jaar.
In Nederland is het toegestaan om alcoholverkeerscontroles te houden waarbij weggebruikers steekproefsgewijs worden gecontroleerd op drankgebruik, ook zonder dat er op hen een verdenking rust.

Er zijn drie verschillende cursussen voor weggebruikers die (alcohol)verkeersdelicten hebben begaan: de EMA (educatieve maatregel alcohol en verkeer), de LEMA (lichtere versie van EMA) en de EMG (educatieve maatregel gedrag en verkeer).

1. de EMA omvat een driedaagse cursus voor mensen die aan het verkeer hebben deelgenomen met een BAG tussen 1,3 en 1,8 pro mille.

2. de LEMA bestaat uit twee halve dagen van elke 3,5 uur. De LEMA is bedoeld voor beginnende bestuurders met een BAG tussen 0,5 pro mille en 0,8 pro mille.

3. de EMG (educatieve maatregel gedrag en verkeer) is bedoeld voor bestuurders die tijdens één rit herhaaldelijk ongewenst rijgedrag hebben vertoond. Ook bij een eenmalige zeer zware snelheidsoverschrijding kan een EMG worden opgelegd.

Op 1 december 2011 is het alcoholslotprogramma van start gegaan. Automobilisten die nu worden betrapt met een bloedalcoholgehalte van 1,3 promille of meer, krijgen verplicht een alcoholslot in hun auto.

Factsheet Rehabilitation courses for road users, SWOV, 2010. (210 kB)

4. Accijnsheffing

Accijnsheffing is de verantwoordelijkheid van de minister van Financiën.

In Nederland worden op alle alcoholhoudende dranken accijnzen gegeven. Accijnzen zijn, net als BTW, inbegrepen in de prijs die de consument betaalt. De accijnsopbrengsten worden door de fabrikanten, de handelaren en de importeurs van accijnsgoederen aan de Belastingdienst overgemaakt. De Belastingdienst int deze belasting dus niet zelf bij de consumenten.

Bij bier bepaalt het extractgehalte hoeveel bieraccijns betaald moet worden. Het extractgehalte wordt uitgedrukt in percenten Plato.
Bij wijn zijn er verschillende accijnstarieven voor mousserende wijn (als champagne) en niet-mousserende wijn (ook wel stille wijn genoemd). Het alcoholpercentage van wijn bepaalt de uiteindelijke accijnsafdracht.
Bij gedistilleerde dranken wordt de accijns geheven als een vast bedrag per hectoliter zuivere alcohol.
Er is een speciale accijns voor tussenproducten zoals port, sherry en vermout.

Huidige accijns per glas:
Glas pilsner bier (250 cc) € 0,09
Glas niet-mousserende wijn (100 cc) € 0,08
Glas jenever (35 cc) € 0,20

In het Regeerakkoord is opgenomen dat de accijnstarieven per 1 januari 2014 zullen worden verhoogd.

Tarieven m.i.v. 1-1-2013 (919 kB)

5. Voorlichting en preventie

In 1986 startte het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een grootschalige landelijke Postbus 51 campagne over alcohol. De campagne omvatte massamediale activiteiten, voornamelijk televisie- en radiospotjes, en regionale activiteiten. In de eerste jaren was de campagne gericht op het algemene publiek, later op jongeren en in de afgelopen jaren op ouders. Op lokaal niveau werden aansluitende projecten uitgevoerd.
Oorspronkelijk werd de campagne gecoördineerd door het ministerie zelf, later door het Nederlands Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ), na 2008 door het Trimbos-Instituut. Dit instituut heeft ook - als onderdeel van de campagne - een telefonische hulplijn en een website met alcoholinformatie opgestart. De slogan van alle activiteiten ("DRANK maakt meer kapot dan je lief is") was zeer goed bekend bij het algemene publiek en werd ook hoog gewaardeerd. In 2010 heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport besloten alle op gedragsverandering gerichte Postbus 51 campagnes - dus ook de campagne "DRANK maakt meer kapot dan je lief is", met ingang van 2012 te stoppen, omdat dergelijke campagnes te betuttelend zouden zijn. Daarvoor in de plaats zijn voorlichtingsactiviteiten gekomen in het kader van een jeugdprogramma gericht op weerbaarheid.

De schoolvoorlichting over alcohol is ook door het Trimbos-instituut ontwikkeld. De uitvoering is echter zoveel mogelijk op regionaal niveau. De meerderheid van de middelbare scholen en één derde van alle basisscholen nemen deel aan het programma "De Gezonde School en Genotmiddelen”. Sinds kort zijn er ook materialen voor het middelbare beroepsonderwijs.
In het programma wordt aandacht besteed aan alle genotmiddelen, dus aan alcohol, tabak en illegale drugs. "De Gezonde School en Genotmiddelen" is een integraal programma. Voorlichtingslessen spelen een belangrijke rol, maar daarnaast is er aandacht voor wat er in het schoolreglement staat over genotmiddelengebruik en voor begeleiding van leerlingen die problemen hebben a.g.v. genotmiddelengebruik. Ook de ouders worden bij de activiteiten betrokken. Het project krijgt subsidie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Het Trimbos-instituut gaat op korte termijn 'De Gezonde School en Genotmiddelen" moderniseren. Het zal met name gaan om meer ouder-betrokkenheid en meer voorlichting op maat.

De BoB-campagne heeft tot doel het bewustzijn van de gevaren van rijden onder invloed te vergroten. Het geven van algemene informatie over rijden onder invloed wordt in campagne-periodes gecombineerd met verhoogd politietoezicht. Het is een campagne gericht op “nuchtere chauffeurs”. Voor het uitgaan wordt afgesproken wie de chauffeur zal zijn, die daarom verder nuchter blijft en zijn/haar vrienden veilig naar huis rijdt.

De BoB-campagne ontstond in België, in 1995. Nederland nam het concept in 2001 over. In Nederland wordt de campagne gecoördineerd door het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Participanten zijn de alcoholproducenten en Veilig Verkeer Nederland.

Meer informatie over deze campagnes: Alcoholinfo.nl, De Gezonde School en Genotmiddelen en Veilig Verkeer Nederland.

6. Behandeling

In Nederland bestaat een goed netwerk van professionele behandelingsmogelijkheden voor probleemdrinkers. Huisartsen bieden eerstelijns zorg. Maar het is bekend dat nogal wat alcoholproblemen in dit echelon niet worden onderkend.
Probleemdrinkers worden meestal behandeld in een van de 11 door de overheid gefinancierde regionale verslavingszorginstellingen, waar zowel drugsverslaafden als alcoholisten terecht kunnen. Jaarlijks worden bijna 30.000 mensen met een alcoholprobleem behandeld. De nadruk ligt op vroegtijdige interventie en ambulante behandeling.
Verschillende organisaties bieden internet behandelingen.

Sommige alcoholisten worden residentieel behandeld. Klinische behandeling vindt voornamelijk plaats in algemene psychiatrische ziekenhuizen en in verslavingklinieken.
Sinds 2008 komen jonge patiënten (jonger dan 18 jaar) die in het ziekenhuis worden opgenomen met een alcoholcoma terecht in een zogenaamde alcoholpoli waar een uitgebreid nazorgprogramma geboden wordt. De eerste resultaten zijn veelbelovend.

Behandeling wordt ook aangeboden door sommige religieuze organisaties, privé-klinieken en vele lokale zelfhulpgroepen (Anonieme Alcoholisten).

Recent nieuws

Factsheets

Keten en hokken (10 juli 2009)
Sluitingstijdenbeleid (27 juni 2008)

Nationaal beleid

Doelen, doelgroepen en beleidsinstrumenten

1. Drank- en Horecawet

2. Regulering van de alcoholreclame

3. Straffen voor rijden onder invloed

4. Accijnsheffing

5. Voorlichting en preventie

6. Behandeling

Recent nieuws

Factsheets

THEMA'S

Lokaal beleid

Nationaal beleid

Europees beleid

Alcoholmarketing

Feiten en cijfers

Alcohol & Zwangerschap

Alcohol & Jongeren

AGENDA

CONTACT