NL EN
Steun het werk van STAP!




-

Alcohol en Zwangerschap

HIER is de directe link naar onze speciale site www.alcoholenzwangerschap.nl

De site www.alcoholenzwangerschap.nl is geschreven voor ouders en bevat vrijwel dezelfde informatie als deze themapagina. Wel zijn op www.alcoholenzwangerschap.nl ook vaak gestelde vragen en antwoorden over alcohol en zwangerschap te vinden, alsmede adviezen en tips voor zwangere vrouwen en professionals en links naar enkele relevante documenten en websites.

-

Op deze themapagina vindt u informatie over alcohol en zwangerschap. Er wordt ingegaan op:
- I Alcoholgebruik en zwanger worden
- II Alcoholgebruik tijdens zwangerschap
- III Alcohol in borstvoedingsperiode
- IV Cijfers over alcoholgebruik rondom de zwangerschap
- V 'Negen Maanden Niet'
- VI Zwangerschapslogo

Wist u dat?

  • Alcoholgebruik door zowel de man als de vrouw de vruchtbaarheid vermindert en de kans op een miskraam verhoogt?
  • De alcohol die de zwangere drinkt ook haar ongeboren kind bereikt, ook wanneer de placenta nog niet is ontwikkeld?
  • Alcoholgebruik van de moeder onder meer kan leiden tot groei-achterstand, schade aan de organen, gezichtsafwijkingen en hersenbeschadiging bij de baby?
  • Dat de lichte vorm van schade aan het kind Foetaal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) genoemd wordt en de zwaardere schade Foetaal Alcohol Syndroom (FAS)?
  • Alcoholgebruik in de borstvoedingsperiode de melkproductie kan doen afnemen?
  • Een baby die borstvoeding krijgt via de moedermelk alcohol in het lichaam kan krijgen?
  • Alcohol de smaak en geur van de moedermelk verandert?
  • 43% van de Nederlandse moeders in de vier weken voor ze wisten zwanger te zijn alcohol heeft gedronken?
  • 4,6% van de moeders ook nog wel eens alcohol drinkt als ze weten zwanger te zijn?
  • 24,6% van de moeders in de borstvoedingsperiode alcohol drinkt?
  • Deskundigen schatten dat er jaarlijks 500 kinderen geboren worden met FAS?
  • Op 1 juli 2016 89% van de verpakkingen van alcoholhoudende dranken het "alcohol en zwangerschapslogo" heeft, maar helaas vaak wel erg klein?

I. Alcoholgebruik en zwanger worden

Vruchtbaarheid en miskraam

Alcoholgebruik door de vrouw en door de man kan effect hebben op de bevruchting en op de zwangerschap.
Alcoholgebruik van de man verkleint de kans op een zwangerschap en vergroot de kans op een miskraam. Wanneer de man alcohol drinkt, komt dat ook in het sperma terecht. Dit kan schade aan de zaadcellen veroorzaken. Ook kan het gebeuren dat wanneer sperma gedurende de bevruchting alcohol bevat, de bevruchting moeilijker of niet plaatsvindt.
Mannen die regelmatig meer dan 20 glazen per week drinken, kunnen erectieproblemen krijgen. Kinderen krijgen wordt daardoor moeilijker.

Als een vrouw alcohol drinkt, kan dit haar eicel beschadigen. Dit verlaagt de vruchtbaarheid en verhoogt de kans op een miskraam.
Twee weken na het moment van bevruchting weet een vrouw op zijn vroegst zeker dat zij zwanger is. Als zij in deze eerste weken na de bevruchting alcohol drinkt, kan dit leiden tot een miskraam.

Hoeveel alcohol is schadelijk?

Verminderde vruchtbaarheid bij zowel vrouwen als mannen kan al optreden bij het drinken van minder dan 1 glas alcohol per dag. Een dergelijke hoeveelheid kan eveneens leiden tot een verhoogde kans op een miskraam, kleinere baby's en een grotere kans op een vroeggeboorte. Hoe meer beide partners drinken, des te groter het risico op een miskraam.
Alcoholgebruik voor de conceptie verhoogt de kans dat de vrucht DNA-schade heeft, een afwijkend aantal chromosomen. DNA-schade ontstaat tijdens de vorming van geslachtscellen, dus voorafgaand aan of rond de conceptie.

II. Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap

Hoe beïnvloedt alcohol de zwangerschap?

Als een zwangere vrouw alcohol drinkt, drinkt het ongeboren kind mee. De concentratie alcohol in het bloed van het ongeboren kind wordt even hoog als dat van de moeder. Dus, als de moeder na een glas bier een alcoholpromillage heeft van 0,3‰, dan heeft de baby dat ook. Alcohol heeft op een baby een heel ander effect dan op een volwassene. De lever van een baby kan de alcohol nog niet afbreken. Alcohol blijft daarom langer in het bloed van de ongeboren baby dan in het bloed van de zwangere vrouw.

Alcohol kan gedurende de hele zwangerschap het ongeboren kind bereiken, dus ook wanneer de placenta nog niet is ontwikkeld of als de moeder nog niet weet dat zij zwanger is.

Alcohol is schadelijk voor het ongeboren kind, omdat alcohol invloed heeft op de ontwikkeling van cellen. Tijdens de zwangerschap ontwikkelen zich de organen van het ongeboren kindje. Alcohol heeft hierop een negatieve invloed. Ook de hersenen maken een belangrijke ontwikkeling door tijdens de zwangerschap. Alcohol kan ervoor zorgen dat de hersenen beschadigd raken. Hierdoor kan het kind gehandicapt raken.

Overzicht risico’s voor het kind van alcoholgebruik tijdens zwangerschap

Alcohol drinken tijdens de zwangerschap kan verschillende nadelige gevolgen hebben voor het kind.

- Vroeggeboorte (geboorte vóór 37 weken)
- Groei-achterstand qua lengte en gewicht (minder dan 2.500 gram). De achterstand qua lengte haalt het kind gedurende de rest van het leven niet meer in
- Gezichtsafwijkingen (in het ergste geval heeft het kind smalle oogspleten, een vlak neusgootje en een dunne bovenlip; deze afwijkende gezichtskenmerken zijn bij jonge kinderen duidelijker zichtbaar dan bij volwassenen)
- Afwijkingen aan hart, lever, ogen, handen en nagels
- Hersenbeschadiging (als een kind deze beschadiging heeft, zal het hiervan nooit meer herstellen), met als gevolg: slecht functioneren, hyperactiviteit, verstandelijke handicap, leerstoornis, slecht geheugen, autistisch gedrag, lager IQ, sociale problemen (op oudere leeftijd kan er sprake zijn van een toegenomen risico van alcoholisme en psychische problemen)
- Veel huilen
- Slaapstoornissen
- Snel overprikkeld raken
- Minder snel kunnen kalmeren na een moment van opwinding

Hoeveel alcohol leidt tot welke schade?

Welke schade er komt, hangt af van het moment in de zwangerschap waarop de moeder alcohol drinkt. In de hele zwangerschap kan alcoholgebruik leiden tot hersenbeschadiging bij het kind. Bovendien kan alcoholgebruik in de eerste twaalf weken leiden tot afwijkingen aan organen (zoals hart) en ogen. Onderzoek in Australië liet zien dat de meeste gezichtsafwijkingen werden gezien bij moeders die alcohol hadden gedronken in het eerste trimester van de zwangerschap. Alcoholgebruik in de weken 13 tot en met 42 kan leiden tot groei-achterstand. Als een kind klein bij de geboorte is, doordat de moeder alcohol heeft gedronken tijdens de zwangerschap, zal het de groei-achterstand nooit meer inhalen en altijd kleiner dan gemiddeld blijven.

Het is niet te zeggen hoeveel alcohol leidt tot welke schade aan het ongeboren kind. Dat komt omdat alcohol bij iedere moeder, maar ook bij ieder kind, een ander effect heeft. Het hangt van veel factoren af of alcohol tot schadelijke effecten leidt, zoals: welke hoeveelheid alcohol heeft de moeder gedurende de zwangerschap gedronken, hoe groot is de moeder, op welk moment van de zwangerschap dronk zij, hoe goed werkt haar lever, hoe oud was zij, hoe goed kan het ongeboren kind de alcohol afbreken. Bij een vrouw die groot en gespierd is (en dus veel lichaamsvocht heeft), zal alcohol tijdens de zwangerschap over het algemeen tot minder schade leiden dan bij een vrouw die klein is met een groot vetgehalte (en dus minder lichaamsvocht heeft). Verder is het zo dat de alcohol bij vrouwen die jong zijn en zwanger van de eerste de minder schadelijk is, dan bij oudere vrouwen die al enkele zwangerschappen hebben gehad.
Het maakt voor de schade aan de baby niet uit of de moeder bier, wijn of gedistilleerde drank drinkt.

Of een kind beschadigd is als gevolg van het alcoholgebruik kan pas na de geboorte worden vastgesteld. Soms wordt wel een extra groei-echo uitgevoerd om te kijken of het kind goed groeit. Maar voor de geboorte kan nooit met zekerheid worden gezegd dat een kind gezond is.

Fasd

-

Foetaal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) en het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS)

Als een kind beschadigd is doordat de moeder alcohol heeft gedronken, dan kan het de diagnose krijgen van Foetaal Alcohol Spectrum Disorder (FASD). Deze aandoening kan variëren van een lichte vorm tot een heel zware vorm. Een lichte vorm van FASD kan aan het licht komen, doordat het kind snel overprikkeld raakt, een slecht geheugen heeft en zich niet goed kan gedragen in een sociale omgeving. De zwaarste schade is zichtbaar als het kind een groei-achterstand heeft én afwijkende gezichtskenmerken én neurologische beschadigingen. In dat geval is er sprake van het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS). Meer informatie over FAS(D) kunt u vinden op de website van de FAS-stichting.

III. Alcohol in de borstvoedingsperiode

Effect alcoholgebruik op melkproductie

Als een moeder die borstvoeding geeft alcohol gebruikt is het mogelijk dat de melkproductie afneemt. Onderzoek heeft laten zien dat alcoholgebruik ervoor zorgt dat de melkklieren in de borsten van een moeder minder melk produceren. Hierbij geldt dat hoe meer alcohol er gedronken is, des te minder melk de moeder produceert.

Het is een fabeltje dat bruin bier goed is voor de zog. Sterker nog, net als andere alcoholhoudende dranken zorgt bruin bier ervoor dat de moedermelk wordt geremd.

De gevolgen voor de zuigeling

Wanneer een moeder alcohol drinkt in de periode dat zij borstvoeding geeft, wordt de concentratie alcohol in de moedermelk even hoog als die in het bloed van de moeder. Wanneer de baby deze melk drinkt, krijgt hij of zij dus alcohol via de moedermelk in het lichaam. Alcohol verandert de smaak en geur van de moedermelk. De zuigeling kan hierdoor geïrriteerd raken en/of minder willen drinken. De toeschietreflex neemt af. Ook kan het slaap-waakpatroon van de baby worden verstoord.

De hersenen van een pasgeboren baby zijn nog volop in ontwikkeling. Onderzoek laat zien dat alcohol invloed heeft op organen die in ontwikkeling zijn. Als een baby moedermelk drinkt waar alcohol in zit, dan is het dus mogelijk dat de hersenen van de baby daardoor worden beschadigd.

Als een moeder tijdens de borstvoedingsperiode alcohol wil drinken, maar schade aan haar kind wil voorkomen, is het verstandig dat zij na elk glas alcoholhoudende drank ongeveer 2 uur geen borstvoeding geeft. Na ongeveer 2 uur is de alcohol van 1 glas uit het bloed en de moedermelk verdwenen. Drinkt een vrouw twee glazen alcohol, dan kan zij het beste minimaal 4 uur wachten voordat zij borstvoeding geeft.

IV. Cijfers over alcoholgebruik rondom de zwangerschap

Gebruik door zwangere en lacterende vrouwen

Het percentage vrouwen dat alcohol gebruikt tijdens de zwangerschap lijkt de afgelopen decennia aanzienlijk gedaald. Toen in 2005 de Gezondheidsraad haar advies over "Risico's van alcoholgebruik bij conceptie, zwangerschap en borstvoeding" opstelde werd nog geschat dat 35% tot 50% van de vrouwen tijdens de zwangerschap alcohol gebruikte.
Latere schattingen spraken van 22,4% in 2007, 19,2% in 2010 en 8,9% in 2017.

De meest recente cijfers zijn afkomstig van de monitor Zwangerschap en Middelengebruik van het Trimbos-instituut (gepubliceerd in juni 2017). Zij deden onderzoek onder 1.858 moeders die een bezoek brachten aan een consultatiebureau. In totaal ging het om 46 consultatiebureaus, verspreid over 35 gemeenten. Uit de antwoorden op de vragenlijsten bleek dat in de vier weken voor de constatering van de zwangerschap 43% van de Nederlandse moeders alcohol had gedronken. Gemiddeld dronken de moeders áls ze in de vier weken voor de constatering van de zwangerschap hadden gedronken, minder dan twee glazen per keer. 4,6% van de moeders dronk - naar eigen zeggen - ook nog alcohol nadat zij wisten zwanger te zijn, in de meeste gevallen ging het daarbij om een paar slokjes (87%).

Uit ander onderzoek blijkt een kwart van de vrouwen (24,6%) alcohol te drinken in de periode van borstvoeding.

Bij het lezen van deze cijfers moet bedacht worden dat het niet altijd gemakkelijk is om het alcoholgebruik van zwangere en lacterende vrouwen en vrouwen met een kinderwens te achterhalen. Uit onderzoek is gebleken dat de manier waarop dit aan de vrouw gevraagd wordt essentieel is (van der Wulp, 2010). Als gevraagd wordt of men drinkt, dan wordt meestal met "nee" geantwoord. Wordt echter gevraagd of er "echt niet, ook niet af en toe (een glaasje/slokje)" wordt gedronken, wordt dit meestal wel toegegeven.

Cijfers FASD en FAS

In Europa komt FASD bij ongeveer 3% en FAS bij ongeveer 0,5% van de kinderen voor.

Deskundigen schatten dat op elke 1.000 pasgeborenen ongeveer 3 baby's FAS hebben. Dat zou betekenen dat er elk jaar in Nederland 500 kinderen met FAS worden geboren.

Gezondheidsraad: Advies risico's alcoholgebruik conceptie, zwangerschap en borstvoeding (1,04 MB)

Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap en borstvoeding (221 kB)

Factsheet Monitor zwangerschap en middelengebruik (2,38 MB)

-

V. ‘Negen Maanden Niet’

STAP heeft met de Universiteit Maastricht een effectief e-health programma ontwikkeld om alcohol tijdens de zwangerschap terug te dringen. Dit programma heet: ‘Negen Maanden Niet’. Inmiddels is het programma door STAP overgedragen aan het Trimbos-instituut, dat meer e-health programma's beheert. Aanmelden kan op de site alcoholinfo.nl.

Voor verloskundigen en gynaecologen blijkt het lastig om te achterhalen welke van hun cliënten wel en niet alcohol gebruiken. Weinig zwangeren vertellen hun verloskundige dat ze alcohol drinken.

Om ervoor te zorgen dat alle zwangere vrouwen goed advies krijgen over hun alcoholgebruik is er nu een e-health programma ontwikkeld, genaamd ’Negen Maanden Niet’. Dit programma blijkt effectiever dan routinezorg bij het terugdringen van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap.

Hoe werkt ‘Negen Maanden Niet’?

Zwangere vrouwen loggen in op de website van ‘Negen Maanden Niet’. Ze maken een loginnaam en een wachtwoord aan. Vervolgens krijgen ze de vraag of ze wel eens alcohol hebben gedronken, ook al is het maar één slokje.

Aangezien ‘Negen Maanden Niet’ alleen bedoeld is voor vrouwen die alcohol gebruiken, gaan alleen vrouwen die bevestigend op deze vraag antwoord hebben gegeven door met het programma. Het programma stopt voor zwangere vrouwen die aangeven dat ze echt geen alcohol hebben gedronken, zelfs geen slokje.
De vrouwen die hebben aangegeven dat ze wel eens (een slokje) alcohol hebben gedronken, krijgen een lijst met vragen over het alcoholgebruik, risicoperceptie, voor- en nadelen van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap, sociale invloeden, en dergelijke. Ze krijgen feedback op de antwoorden die ze geven. Deze eerste sessie duurt ongeveer 20 minuten.
Zes weken en drie maanden later krijgen ze via email het verzoek om opnieuw in te loggen. Weer krijgen ze een vragenlijst en feedback op de antwoorden die ze geven. De tweede sessie duurt ongeveer 10 minuten, de derde sessie weer 20 minuten.

Is ‘Negen Maanden Niet’ effectief?

Het e-health programma ‘Negen Maanden Niet’ zorgt ervoor dat zwangere vrouwen stoppen met drinken van alcohol. Een onderzoek naar de effectiviteit van ‘Negen Maanden Niet’ liet zien dat 78% van de zwangere vrouwen die ‘Negen Maanden Niet’ doorlopen hadden was gestopt met drinken, wat significant meer was dan de 55% van de zwangere vrouwen die reguliere zorg van hun verloskundige kreeg.
Dit onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Medical Internet Research. Klik hier voor het artikel.
‘Negen Maanden Niet’ is door de Interventiecommissie van het RIVM beoordeeld als “effectief: goede aanwijzing voor effectiviteit”. Klik hier voor meer informatie.

Zwangerschapslogo

VI. Zwangerschapslogo

Nederland heeft geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de Europese regelgeving biedt om aanvullende nationale etiketteringsregels te stellen, waarbij dan algemene of specifieke waarschuwingsteksten verplicht worden gesteld. Dat heeft bijvoorbeeld Frankrijk wel gedaan. Daar is het verplicht om op verpakkingen van alcoholhoudende dranken een waarschuwing op te nemen omtrent alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. De Nederlandse regering vond dat niet nodig omdat de Nederlandse alcoholbranche zich er voor heeft ingespannen dat 89% van de verpakkingen het "alcohol en zwangerschapslogo" heeft (stand 1 juli 2016). De Europese brouwers volgen dit initiatief en plaatsen inmiddels ook op vele bieren het zwangerschapslogo.

Er is overigens wel de nodige kritiek op de wijze waarop het logo wordt geplaatst. Zo vindt Wim van Dalen, directeur van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, het helaas meestal "vergrootglas-illustraties: te onopvallend van kleur, te klein en dus niet effectief." STAP pleit dan ook voor Europese regelgeving waarmee voor alle alcoholproducenten een opvallend waarschuwingslogo verplicht wordt gesteld.

Zwangerschapslogo klein3

-

STAP-publicaties over dit thema

Waarom gaan alcohol en zwangerschap niet samen? (22 mei 2014)
Procesevaluatie Negen Maanden Niet (28 oktober 2013)
Wat je moet weten over alcohol en roken, vóór, tijdens en na de zwangerschap (4 juli 2013)
Alcohol en zwangerschap (17 december 2010)
Advies over alcoholgebruik aan zwangere vrouwen (29 oktober 2010)
Onderzoek alcohol en zwangerschap (22 augustus 2007)

Recent nieuws

FAS-Stichting Nederland bestaat 15 jaar (23 september 2013)
Hoe riskant is het als een zwangere licht drinkt? (12 september 2017)
FASD komt wereldwijd voor bij 8 op de 1.000 jongeren (21 augustus 2017)
Bijna helft moeders drinkt in maand voor constatering van de zwangerschap (19 juni 2017)
Ook incidenteel alcoholgebruik heeft effect op gezichtje van de baby (13 juni 2017)
Bijna helft moeders drinkt in maand voor constatering van de zwangerschap (19 juni 2017)
Engelse adviesorganisatie vindt nuladvies aan zwangeren te hard (18 mei 2017)
Eerste FASD-pas uitgereikt in Hurdegaryp (10 mei 2017)
ZonMw pleit voor meer kennis over FASD (14 april 2017)
16% van de Europese zwangeren drinkt alcohol (11 april 2017)
Veel drinken vóór de zwangerschap is slecht voor nageslacht (4 april 2017)
Leerproblemen bij kinderen die voor de geboorte aan alcohol zijn blootgesteld (24 maart 2017)
Aantal verslaafde moeders zorgwekkend: 'Voer zwangerschapsverbod in' (20 januari 2017)
Wereldwijd drinkt zo'n 10% van de zwangeren (12 januari 2017)

Experts adviseren: géén alcohol tijdens zwangerschap (16 november 2016)
Bloed zwangere vrouw kan worden gebruikt om FASD op te sporen (9 november 2016)
Nieuw WHO-EU rapport over alcohol en zwangerschap (11 september 2016)
Vrouwen die 14 consumpties of meer per week drinken zijn minder vruchtbaar (31 augustus 2016)
NRC checkt: Alcohol verhoogt kans op crimineel kind (20 juli 2016)
Overgrote meerderheid van etiketten alcoholhoudende dranken voorzien van zwangerschapslogo (8 juli 2016)
Nickie van der Wulp over 'Negen maanden niet' (23 mei 2016)
Spermakwaliteit neemt af als gevolg van grote hoeveelheden alcohol (17 mei 2016)
40% Schotse moeders drinkt tijdens de zwangerschap (2 mei 2016)
Anoniem onlineprogramma voor stoppen alcoholgebruik tijdens zwangerschap blijkt effectief (29 februari 2016)
Alcohol bij zwangerschap? Bij dieren gevolgen tot drie generaties (24 februari 2016)
CDC: Stop met alcohol als je zwanger wilt worden (3 februari 2016)
Aantal drinkende zwangere vrouwen in 2015 bijna 9% (29 januari 2016)

Advies Amerikaanse kinderartsen: geen druppel tijdens zwangerschap (21 oktober 2015)
Van Rijn antwoordt op Kamervragen over alcoholgebruik tijdens zwangerschap (25 september 2015)
Start campagne Too Young To Drink (9 september 2015)
Meerderheid etiketten alcoholhoudende dranken heeft zwangerschapspictogram (17 augustus 2015)
Europese FASD-campagne dingt mee naar NRC Charity Award (11 augustus 2015)
Bijna één op de vijf zwangere vrouwen gebruikt alcohol (29 juli 2015)
Advies RSJ: bescherm ongeboren kind tegen eigen moeder (1 juli 2015)
Expositie Foetaal Alcohol Syndroom FAS bij Trias (12 maart 2015)
Advies Britse gynaecologen: stop met alcohol als je zwanger wilt worden (11 februari)
Ierse hoger opgeleide zwangeren blijven drinken (23 januari 2015)
Nuchter door de feestdagen met Negen Maanden Niet (23 december 2014)
'Moeder van kind met foetaal alcoholsyndroom pleegde geen misdrijf' (4 december 2014)
"Negen Maanden Niet" is effectief (17 oktober 2014)
Sperma minder vanaf wekelijks enkele pilsjes (4 oktober 2014)
Stand van zaken invoering zwangerschapspictogram (21 augustus 2014)
Hulpverleners aan het woord over het foetaal alcohol syndroom (11 juli 2014)
FAS-campagne voor verloskundigen van start (22 mei 2014)
Zwangerschapslogo in 2016 op meeste drankflessen (29 april 2014)
Van Rijn reageert op Kamervragen over waarschuwen van zwangere vrouwen voor alcoholgebruik (29 april 2014)
Nieuwe Kamervragen van Wolbert (PvdA) over alcohol en zwangerschap (3 april 2014)
Verbeterde zorg voor verslaafde zwangere vrouwen in de regio Midden-Holland (3 april 2014)
Verklaring EUFASD Alliance en STAP over alcoholgebruik tijdens de zwangerschap (2 april 2014)
Ook licht alcoholgebruik is schadelijk tijdens zwangerschap (13 maart 2014)
Alcohol drinken tijdens zwangerschap wordt mogelijk misdrijf in VK (23 februari 2014)
Alcoholgebruik vader verantwoordelijk voor schade aan de foetus? (17 februari 2014)
Matige implementatie van "Negen Maanden Niet" (10 januari 2014)
Gedragsdeskundige: 'Logo's bier halen niets uit' (3 januari 2014)
Verkapte marketing van Grolsch (24 december 2013)
Grolsch gaat drie doelgroepen waarschuwen voor alcohol (23 december 2013)
Van Rijn beantwoordt Kamervragen van Bruins Slot over zwangerschapslogo (13 december 2013)
Van Rijn beantwoordt Kamervragen over zwangeren die alcohol gebruiken (11 december 2013)
Noodklok om drankgebruik zwangere vrouwen (20 november 2013)
STAP roept Kamerleden op motie in te dienen voor wettelijk verplicht zwangerschapslogo (15 november 2013)
Alcoholbranche komt met zwangerschapswaarschuwing (11 oktober 2013)
9-9: Internationale FAS-dag (9 september 2013)
Eén glas per dag verhoogt kans op borstkanker aanzienlijk (30 augustus 2013)
Dieet beïnvloedt gevoeligheid alcohol nageslacht (3 augustus 2013)
Zwangerschapslogo op drankfles komt eraan; branche lijkt overstag (20 juli 2013)
Beantwoording Kamervragen over drinken tijdens zwangerschap (18 juli 2013)
Nieuwe brochure over alcohol en zwangerschap (4 juli 2013)
Is alcohol tijdens de zwangerschap dan toch veilig? (18 april 2013)
Beantwoording Kamervragen over gebruik alcohol tijdens zwangerschap (18 januari 2013)

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl