NL EN
DONEER NU!

Inkijkje in de strategie van de alcoholindustrie

19 juni 2026

De Volkskrant besteedt in een uitgebreid artikel aandacht aan de manier waarop de alcoholindustrie al decennialang via artsen en vooral onderzoekers probeert invloed uit te oefenen op het wetenschappelijk onderzoek, de beleidsvorming en het publieke debat over alcohol. Journalist Maud Effting sprak met een aantal mensen dat hierover kan vertellen.

Aanleiding is de recente affaire rond hoogleraar Joline Beulens, die uit de Alcoholcommissie van de Gezondheidsraad werd gezet omdat zij onvoldoende transparant is geweest over haar banden met de alcoholindustrie.

Een van de belangrijkste manieren om invloed uit te oefenen is financiering van onderzoek. De geïnterviewden benadrukken dat beïnvloeding begint met het bepalen welke onderzoeksvragen geld krijgen (bijvoorbeeld gezondheidsvoordelen van licht alcoholgebruik) en welke niet (bijvoorbeeld het effect van prijsverhogingen en reclamebeperkingen). Zo wordt via financiering de onderzoeksagenda gestuurd. Als je als jonge onderzoeker wat geld krijgt, dan lijkt het alsof je onafhankelijk onderzoek kan doen, maar er vindt toch indirecte sturing plaats. Invloed ontstaat niet alleen via onderzoeksgeld, maar ook via reiskostenvergoedingen voor deelname aan congressen en vervolgens aan professionele netwerken. Ze nodigen je uit om een hoofdstuk te schrijven in een boek, of voor een etentje. Daardoor gaan onderzoekers onbewust positiever denken over de industrie of worden minder kritisch.

Hoofdredacteur Marcel Olde Rikkert van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde zegt dat veel wetenschappers denken immuun te zijn voor belangenverstrengeling, terwijl onderzoek juist laat zien dat zelfs kleine financiële prikkels invloed kunnen hebben.

Diverse experts, onder wie de Ierse onderzoeker Jim McCambridge en universitair docent Luc Hagenaars, stellen dat de alcoholindustrie technieken heeft overgenomen van de tabaksindustrie. Zoals het bekritiseren van betrouwbare onafhankelijke instituten en organisaties en het zèlf financieren van clubs die ogenschijnlijk alcoholschade bestrijden, maar in werkelijkheid lobbyclubs zijn. Ook probeert de alcoholindustrie publiek en politiek ervan te overtuigen dat een kleine groep alcoholisten het probleem is, in plaats van hun product. Onderzoeker Rob Bovens – die meevergaderde over het Preventieakkoord - heeft ook de ervaring dat de industrie eigenlijk alleen maar wilde praten over 'problematisch alcoholgebruik', terwijl ook toen allang duidelijk was dat er geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat. Wim van Dalen van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP wijst erop dat de alcoholindustrie ook nog een andere techniek afkeek van de tabaksindustrie: twijfel zaaien, bijvoorbeeld door vlak voor een belangrijk overheidsonderzoek verschijnt, met een eigen tegenrapport te komen.

Het artikel eindigt met kritiek op de prestigieuze Heinekenprijzen voor wetenschap. Luc Hagenaars vindt het problematisch dat topwetenschappers zich via deze prijzen verbinden aan een alcoholmerk. Betrokkenen zoals Robbert Dijkgraaf en Hans Clevers verdedigen de prijzen door te wijzen op de onafhankelijkheid van het familiefonds achter de prijzen. MDL-arts Bart Takkenberg noemt de Heinekenprijzen ronduit 'absurd'. "Als wetenschapper moet je altijd nagaan waar je je naam aan verbindt. De gelden van het Heinekenfonds komen deels van mensen die zijn overleden door dat product. Dat is gewoon niet uit te leggen."

Bron: volkskrant.nl.

Laatste nieuws

THEMA'S

Lokaal beleid

Nationaal beleid

Europees beleid

Alcoholmarketing

Feiten en cijfers

Alcohol & Zwangerschap

Alcohol & Jongeren

Alcohol & Kanker

Alcohol & Hersenen

Blurring

Alcohol & Lever

AGENDA

CONTACT

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl