Laatste nieuws

Home | Nieuws | Laatste nieuws

Nieuw experimenteel onderzoek naar gezondheidswaarschuwingen op flessen alcoholhoudende drank

28 oktober 2026

Alcohol verhoogt het risico op kanker en leverziekten. Een waarschuwing op de verpakking of de fles kan consumenten op dat risico wijzen. Maar welke waarschuwing werkt het best? Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, onder leiding van Prof. Dr. Bas van den Putte, hebben in opdracht van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, verschillende waarschuwingsteksten met en zonder pictogrammen nader onderzocht bij 1.027 drinkende Nederlanders van 18 jaar en ouder.

Het betrof een online experiment. De deelnemers kregen online een fles te zien van de alcoholhoudende drank die hij/zij aangaf het vaakst te drinken: bier, wijn, sterke drank of mixdrank. Aan de voorzijde was deze fles voorzien van een waarschuwing bestaande uit één van twee verschillende teksten, al dan niet gecombineerd met één van twee verschillende gevaarpictogrammen. Daarnaast kregen sommige deelnemers alleen één van de twee pictogrammen te zien en een andere groep een tekst, noch een pictogram. Na het zien van de fles beantwoordden alle deelnemers enkele vragen.

De teksten luidden: ‘Alcoholgebruik kan leverschade veroorzaken’ of ‘Alcohol kan kanker veroorzaken, waaronder borst- en darmkanker’. De twee gevaarpictogrammen waren: het uitroepteken in een rode driehoek dat Europa-breed staat voor ‘gezondheidsrisico’ en het silhouet van een mens in een rode driehoek dat staat voor ‘gezondheidsgevaar’.

De belangrijkste bevindingen:

• De duidelijkste uitkomst van het onderzoek is dat waarschuwingen mét een tekst — over het risico op leverschade of kanker — aanzienlijk beter werden begrepen dan waarschuwingen met alleen een pictogram.

• Gevaarpictogrammen alleen zijn onvoldoende, maar het uitroepteken presteerde beter dan het silhouet van een mens. Deelnemers die het pictogram met een uitroepteken te zien kregen dachten vaker dat alcohol drinken minder normaal is. Het pictogram met een silhouet van een mens werd door de meerderheid niet goed geïdentificeerd, wat de mogelijke effectiviteit ervan beperkt.

• Een waarschuwing voor leverschade leidde tot een iets hoger ingeschat risico dan een waarschuwing voor kanker. Bierdrinkers waren gevoeliger voor de leverschadewaarschuwing dan wijndrinkers. Een waarschuwing over leverschade roept bij bierdrinkers een sterkere risicobeleving op.

• Vrouwen reageerden ook anders op een leverschadewaarschuwing dan mannen. Na het zien van een waarschuwing voor leverschade dachten de vrouwen dat alcoholgebruik door familie en vrienden minder normaal en geaccepteerd was, dan wanneer zij geen waarschuwing hadden gezien.

• De acceptatie van de waarschuwingen was over de hele linie positief: deelnemers waren in alle gevallen eerder vóór dan tegen het plaatsen van gezondheidswaarschuwingen op alcoholhoudende dranken. Er waren hierbij geen verschillen tussen specifieke waarschuwingen. Met betrekking tot de intentie van deelnemers om minder alcohol te drinken zijn geen significante effecten gevonden van het type pictogram of het type tekst, noch van hun interactie.

STAP kon met steun van Us Blau Hiem opdracht verlenen voor dit onderzoek. Wim van Dalen, directeur van STAP, vindt de resultaten veelbelovend, vooral het feit dat de acceptatie van de waarschuwingen over de hele linie positief is. Van Dalen: “Duidelijk is dat een waarschuwing op flessen altijd een tekst moet bevatten, de huidige twee geteste gevaarpictogrammen alleen zijn onvoldoende.” Van Dalen vindt dan ook dat er gekeken zou moeten worden of er andere pictogrammen zijn die beter aanspreken. Van Dalen: “De acceptatie van de boodschap is er, nu moeten we zoeken naar de pictogrammen die het beste werken.”

Mollen, S., Smit, E., Dyment, G., Putte, B. van den. Van etiket naar effect; een experimenteel onderzoek naar de effecten van alcoholwaarschuwingssymbolen en -teksten op consumentenreacties.
Universiteit van Amsterdam, Communicatiewetenschap, 2026.