NL EN
DONEER NU!

Wim van Dalen: “We weten goed welke beleidsmaatregelen alcoholgebruik kunnen beperken”

2 oktober 2026

In Nieuwsbrief Zorg en Innovatie staat een uitgebreid interview met Wim van Dalen. Dit naar aanleiding van het feit dat hij 25 jaar directeur is van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP. Hij blikt terug op de ontwikkeling van alcoholgebruik en alcoholbeleid in Nederland en bespreekt welke maatregelen volgens hem de komende jaren nodig zijn.

Wat de ontwikkeling van het alcoholgebruik betreft laat Van Dalen aan de hand van een grafiek zien dat er al een tijd een daling van het hoofdelijk alcoholgebruik gaande is die vooral de laatste jaren duidelijk wordt. Hij constateert ook een sterk gegroeid bewustzijn van de gezondheidsrisico’s van alcohol. Van Dalen wijst daarbij vooral op de grotere bekendheid van het verband tussen alcohol en kanker. Ook niet-drinken is maatschappelijk meer geaccepteerd, mede door de populariteit van alcoholvrije dranken en initiatieven zoals IkPas.

Jongeren beginnen later met drinken dan 25 jaar terug, maar riskant drinken blijft een probleem. De verhoging van de leeftijdsgrens naar 18 jaar in 2014 en betere lokale handhaving hebben volgens Van Dalen zeker geholpen.

De acute gezondheidsschade als gevolg van alcoholgebruik blijft volgens Van Dalen aanzienlijk. Zo is de schatting dat in 2024 bij bijna 65.000 bezoeken aan de Spoedeisende Hulp wegens ongevallen, alcohol betrokken was. Van de bezoekers aan de Spoedeisende Hulp wegens alcoholvergiftigingen waren zo’n 1.300 minderjarig.

Nederland is - Europees gezien - niet het land met het hoogste totale alcoholgebruik. Volgens Van Dalen staat Nederland op plaats 20 van de 27 EU-landen. Wel drinken Nederlanders relatief regelmatig: volgens Eurostat-onderzoek behoort Nederland tot de landen met het hoogste percentage frequente drinkers.

Van Dalen zag de afgelopen 25 jaar een belangrijke verschuiving. Waar preventie vroeger vooral probeerde het gedrag van individuele drinkers te veranderen, kwam later meer aandacht voor de omgeving: leeftijdsgrenzen, beschikbaarheid, prijzen, reclame en handhaving. Voorbeelden zijn de verhoging van de verkoopleeftijd naar 18 jaar, meer gemeentelijk toezicht, het verbod op radio- en televisiereclame tussen 6.00 en 21.00 uur en het verbod op prijskortingen van meer dan 25% in de detailhandel.

Het Nationaal Preventieakkoord uit 2018 was volgens Van Dalen geen succes. De commerciële partijen aan de Alcoholtafel wilden niet onderhandelen over wettelijke maatregelen zoals hogere prijzen, minder verkooppunten en beperkingen van alcoholreclame. Uiteindelijk leverde het wel op dat staatssecretaris Paul Blokhuis een beperking van de prijskortingen kon invoeren.

Van Dalen vindt een belangrijk winstpunt van de afgelopen jaren dat de gezondheidsorganisaties beter zijn gaan samenwerken bij het aanpakken van de alcoholproblematiek. Kritisch is hij over de invloed van de alcoholindustrie op het beleid.

De belangrijkste boodschap van Van Dalen voor de toekomst is: meer inzetten op structurele maatregelen rond prijs, verkrijgbaarheid en reclame. Dat is ook wat zowel de Wereldgezondheidsorganisatie als de Gezondheidsraad adviseren. Als buitenlandse voorbeelden noemt hij: minimum unit pricing in Ierland, indexering van de alcoholaccijnzen zoals inmiddels in 9 Europese landen, staatswinkels voor bepaalde alcoholhoudende dranken in Scandinavië en vergaande reclamebeperkingen in onder meer Noorwegen, Zweden, Frankrijk en Litouwen.

Tot slot nog een tip van Van Dalen: We weten goed welke beleidsmaatregelen alcoholgebruik kunnen beperken. Sommigen zullen die maatregelen betuttelend vinden, maar onthoud dat ze essentieel zijn voor een gezondere samenleving en beperking van de zorgkosten.

Bron: nieuwsbriefzorgeninnovatie.nl.

STAP in de media

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl