NL EN
DONEER NU!



-

Alcohol & Jongeren

Op deze themapagina vindt u:
- Feiten over alcohol & jongeren
- Leeftijdsgrenzen in EU-lidstaten
- Effecten van alcohol op jongeren
- Meer over het project Alcoholvrije omgeving

Feiten over alcohol & jongeren

1. De gemiddelde leeftijd waarop scholieren gaan drinken was in 2019 13,3 jaar
Vergeleken met 2003, zijn jongeren in 2019 gemiddeld ruim één jaar ouder als zij voor het eerst alcohol drinken (12,0 jaar versus 13,3 jaar).

2. De gemiddelde leeftijd waarop jongeren beginnen met wekelijks drinken is 14,4 jaar
- 13,3% van de leerlingen van groep 7 en 8 van de basisschool heeft ooit alcohol gedronken. Vrijwel geen van deze scholieren (slechts 1,9%) heeft de laatste maand gedronken.
- 47% van de leerlingen van 12 t/m 16 jaar in het voortgezet onderwijs zegt ooit in het leven alcohol gedronken te hebben, 26% deed dat de laatste maand.
- Naarmate leerlingen van het voortgezet onderwijs ouder worden neemt het percentage dat zegt ooit-gedronken te hebben toe.
- Van de 13-jarige leerlingen in het voortgezet onderwijs zegt nog geen 1 op de 10 de laatste maand te hebben gedronken, van de 16-jarigen is dat meer dan de helft.
- Bier is verreweg de meest populaire drank onder jongens in het voortgezet onderwijs. Bij meisjes zijn bier en wijn even populair.
- 80,3% van de studenten van 16 t/m 18 jaar op het MBO en HBO heeft ooit alcohol gedronken en 68,2% heeft dit afgelopen maand nog gedaan.

3. Jongeren die drinken drinken ook veel
- Volgens de HBSC-2017 studie is 15,9% van de leerlingen van 12 t/m 16 jaar van het voortgezet onderwijs minimaal één keer dronken geweest.
- Door leerlingen van 12 t/m 16 jaar van het voortgezet onderwijs die alcohol gebruiken wordt regelmatig flink gedronken: ruim 70% dronk in de afgelopen maand meer dan 5 glazen alcohol op één gelegenheid.
- Het percentage 16- t/m 18-jarige drinkende studenten van MBO en HBO dat meer dan 10 glazen op een weekenddag drinkt is 18,5%.
- De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat in 2016 de helft van de drinkende jongeren van 15 t/m 19 jaar de laatste 30 dagen 6 glazen alcohol of meer had gedronken.
- In het coronajaar 2020 was 14,5% van de drinkende jongeren van 12 t/m 17 jaar - volgens het CBS - een zware drinker.

4. Vergeleken met 2003 drinken veel minder leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs, maar wordt er door de drinkers onder hen juist vaker gebinged
- Tussen 2003 en 2019 is het alcoholgebruik onder leerlingen van de basisschool sterk afgenomen. In 2003 had de helft van de leerlingen van groepen 7 en 8 al wel eens gedronken, nu heeft nog maar 13,3% van de leerlingen dat ooit gedaan.
- In 2003 dronk 18,9% van de leerlingen van groep 7 en 8 van de basisschool de maand voorafgaande aan het onderzoek, in 2019 was dat nog slechts 1,9%.
- Het percentage leerlingen van 12 t/m 16 jaar van het voortgezet onderwijs dat ooit alcohol heeft gedronken is tussen 2003 en 2019 ook spectaculair gedaald van 84,2% naar 46,6%.
- Het alcoholgebruik de laatste maand is bij deze groep leerlingen tussen 2003 en 2019 gedaald van 57,1% naar 26,2%.
- Het percentage drinkende leerlingen van 12 t/m 16 jaar van het voortgezet onderwijs dat regelmatig binge drinkt is in 2019 hoger dan in 2003. In 2003 had 64,1% in de laatste maand wel eens meer dan vijf glazen bij één gelegenheid gedronken, in 2017 is dat 70,6%.

5. Volgens de ESPAD-studie dronken Nederlandse 15- en 16-jarige leerlingen in 2019 - vergeleken met de gemiddelde Europese leeftijdgenoot - voor het eerst op wat oudere leeftijd, vaker per maand, maar vooral véél meer per gelegenheid
- Nederlandse leerlingen zijn wat ouder als ze beginnen met drinken dan hun Europese leeftijdsgenoten. Van de Nederlandse 15-16 jarige scholieren heeft 23% voor hun 14e jaar al eens gedronken, terwijl het ESPAD gemiddelde 33% is.
- Nederlandse leerlingen staan echter redelijk hoog, namelijk op de dertiende plaats, als het gaat om hoe vaak ze de afgelopen maand alcohol hebben gedronken. Dat is gemiddeld 6,5 keer. Duitsland spant de kroon, Zweedse leerlingen drinken het minst vaak.
- Als Nederlandse leerlingen gevraagd wordt hoevéél ze dan drinken, klimmen ze naar plek drie op de 'ranglijst'. De 6,6 cl pure alcohol die Nederlandse jongeren tijdens hun laatste avond consumeerden (ruim 5 Nederlandse standaardglazen) wordt alleen door Deense en Noorse jongeren overtroffen. Deense leerlingen drinken bovendien vaker per maand, Noorse leerlingen juist beduidend minder.

6. Onder jongeren veel behandelingen voor comadrinken
- In 2020 werden 800 jongeren onder de 18 jaar i.v.m. een alcoholvergiftiging behandeld op de afdeling Spoedeisende Hulp van een ziekenhuis. Aldus VeiligheidNL.
- De kans om met een alcoholvergiftiging bij de Spoedeisende Hulp terecht te komen is voor de leeftijdsgroep 12-17-jarigen 71 per 100.000 personen, dat is lager dan voorheen. Vooral het coronajaar 2020 laat een daling zien. Die werd voornamelijk veroorzaakt door minder gevallen van alcoholvergiftiging in tijden van horecasluiting.

7. Tot 2014 steeg in de verslavingszorg het aandeel jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar met alcoholproblematiek; in 2015 is er voor het eerst een daling
- Een kleine 1.800 jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar (1.794) meldden zich in 2014 met een alcoholhulpvraag bij de verslavingszorg.
- Gecorrigeerd voor de bevolkingsopbouw is in de periode van 2005 tot en met 2014 het aantal hulpvragers onder de 25 jaar bijna verdubbeld van 20/100.000 naar 37/100.000 leeftijdsgenoten.
- In 2015 is het aandeel jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar in de totale groep alcoholhulpvragen in de verslavingszorg voor het eerst gedaald.
- In vergelijking met 2014 waren er in 2015 20% minder jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar met een alcoholhulpvraag.

8. Alcohol speelt rol bij ongevallen en incidenten
- Veiligheid NL telde in 2020 bij de Spoedeisende Eerste Hulp 500 behandelingen i.v.m. alcoholgerelateerde ongevallen en geweld bij jongeren onder de 18 jaar.
- Alcohol speelt een rol in 8,7% van door de politie geregistreerde incidenten met jongeren, zo bleek uit een studie van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP naar de alcoholincidenten in 2010 in 5 gemeenten in de FoodValley regio.

9. Ouders zijn niet soepel meer
- Uit het Peilstationsonderzoek Ouderen 2019 blijkt dat - vergeleken met 2007 - ouders in 2019 strenger zijn wat betreft het alcoholgebruik van hun kind.
- In 2019 hebben meer ouders (38%) een 'niet-drinken-tot je 18de' afspraak met hun kind dan in 2015 (29%).

10. Meer dan 2.000 jongeren krijgen jaarlijks een sanctie opgelegd wegens overtreding van het verbod alcohol aanwezig of voor consumptie gereed te hebben op een voor publiek toegankelijke plaats)
- in 2014 kregen 370 jongeren daarvoor een boete. In 2018 waren het 1.393 jongeren.
- in 2014 werden 256 jongeren daarvoor naar Halt gestuurd. In 2018 betrof het 698 jongeren.
- In 2014 kregen 629 jongeren daarvoor een waarschuwing. Hoeveel jongeren een waarschuwing kregen in 2018 is niet bekend.

Meer tabellen, grafieken en cijfers, de bronnen van deze cijfers en de links naar deze bronnen zijn te vinden op de themapagina Feiten en cijfers.
-

Leeftijdsgrenzen in EU lidstaten

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten - januari 2018 (188 kB)

-

Effecten van alcohol op jongeren

Alcohol is een verslavende drug en brengt daarom flink wat risico's met zich mee. In het algemeen geldt hoe hoger de totale consumptie van alcohol, hoe groter het risico op schade. Maar ook: hoe meer alcohol per keer wordt gedronken, des te ernstiger de schade (de aandoening of verwonding).

Verstoring doorgave van prikkels
Net zoals andere drugs, beïnvloedt alcohol de werking van de hersenen. Veel van de alcohol die we drinken komt via de maag en de dunne darm in het bloed. Via de bloedbaan komt het in de hersenen. De hersenen zijn extra gevoelig voor alcohol, omdat dit orgaan veel bloed bevat. Alcohol werkt op verschillende manieren in op de hersenen. Ten eerste stimuleert alcohol een remmend systeem in de hersenen en remt alcohol een stimulerend systeem in de hersenen. Door deze dubbele werking resulteert het drinken van alcohol in minder hersenactiviteit. Zo zien we bij een relatief lage dosis al een verminderd reactievermogen. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot ernstige ongelukken, zoals verkeersongelukken, maar ook verdrinking en verstikking. De ontremmende werking van alcohol is ook een aspect van deze dubbele werking.

Black-out, geïrriteerd maagslijmvlies, acuut nierfalen en hartaandoeningen
Als iemand te veel drinkt kan een black-out het gevolg zijn. Meisjes kunnen vanaf 5 glazen* een black-out krijgen, jongens vanaf 9 glazen*. Bij volwassenen kan dit ook gebeuren, maar bij grotere hoeveelheden alcohol. Een black-out betekent dat gegevens uit het korte termijngeheugen niet worden doorgegeven aan het lange termijngeheugen. De persoon die gedronken heeft, weet dan niet meer wat er gebeurd is tijdens (een deel van) de periode waarin gedronken werd.
Eén keer zeer zwaar drinken, of een aantal keren in korte tijd, kan acute ontsteking en irritatie van de maag, de alvleesklier en de lever veroorzaken. Ook kan het leiden tot hartaandoeningen, nierfalen en longinfecties.
*1 glas is ongeveer 12 cc of 10 gram alcohol. Dat is de alcohol in een glas bier van 250 cc óf in een glas wijn van 100 cc óf in een glaasje van 35 cc jenever of andere gedistilleerde drank met 35% alcohol.

Standaardglazen

-

Alcoholvergiftiging
We spreken van een alcoholvergiftiging als iemand bewusteloos is geraakt als gevolg van het drinken van alcohol. Bij zeer hoge doses worden ook basale hersenfuncties uitgeschakeld en kan een levensbedreigende situatie optreden waarbij de hersenen niet meer op omgevingsprikkels reageren. Bij volwassenen is deze grens bereikt bij een bloedalcoholgehalte vanaf vier à vijf promille, dus vanaf zo'n 20 glazen. Bij kinderen en jongeren is het alcoholgehalte in het bloed bij eenzelfde hoeveelheid alcohol over het algemeen veel hoger, omdat ze meestal een kleiner lichaam hebben. Bij hen kan de fatale grens daarom bij veel minder glazen worden bereikt.

Katers
Met de kater bedoelt men de onplezierige nawerking van overmatig alcoholgebruik. Drink je in korte tijd veel, dan kan het lichaam de giftige stoffen niet snel genoeg afbreken en raakt het systeem overbelast. Giftige stoffen hopen zich op, wat resulteert in hoofdpijn, misselijkheid, braken en trillen. Dat komt deels door het vochtafdrijvend effect van alcohol (je droogt uit, omdat je veel moet urineren) en deels door congeners (aanverwante stoffen) in alcoholhoudende dranken.

Losser en een korter lontje
Na inname van hogere doses alcohol wordt het vermogen om het eigen gedrag te reguleren slechter. Hierdoor kunnen jongeren losser worden in hun gedrag en misschien dingen doen die ze niet zouden durven of willen doen in nuchtere toestand. Er is eerder sprake van "een kort lontje", wat behoorlijk wat gevolgen kan hebben. Denk hierbij aan ruzies en vernieling, maar ook op seksueel gebied kunnen jongeren verder gaan dan ze eigenlijk willen.

Hersenontwikkeling
De hersenen ontwikkelen zich tot ver in je twintiger jaren. Jongeren die veel drinken laten een abnormale en versnelde afname zien van het volume van de grijze stof, met name in de frontaalkwab. Omdat voorafgaand aan een aantal van de onderzoeken de onderzochte jongeren nog niet of zeer weinig gedronken, is het een sterk bewijs dat alcohol van invloed is op de verstoorde hersenontwikkeling.
Er is één goed onderzoek naar het volume van witte stof bij drinkende scholieren. Dat laat zien dat dat volume minder toeneemt bij alcoholgebruikers dan bij niet-alcoholgebruikers. De witte stof verbindt verschillende (verafgelegen) hersengebieden met elkaar waardoor geïntegreerde informatieverwerking mogelijk wordt.
In ongeveer de helft van de onderzoeken doen jongeren die alcohol drinken het slechter op school dan jongeren die niet drinken: ze bereiken een lager opleidingsniveau of ze verlaten de school zonder diploma. Het is echter niet duidelijk of dat aan de alcohol ligt. Het zou ook aan iets anders kunnen liggen, bijvoorbeeld aan risicozoekend gedrag.

Jong drinken: meer kans op verslaving
Psychiatrische stoornissen, maar ook alcoholgebruik op jonge leeftijd betekenen een grotere kans op alcoholverslaving. Uit onderzoek is gebleken dat jongeren die beginnen met drinken op een leeftijd onder de 15 een viermaal hoger risico op alcoholverslaving hebben dan jongeren die beginnen met drinken op de leeftijd van 19 jaar of ouder. Van de jongeren die voor hun 13e beginnen met drinken, is 40% op een bepaald moment in hun leven alcoholverslaafd. Factoren die meespelen bij het op jonge leeftijd beginnen met drinken, zijn impulsiviteit, een sterke drang naar nieuwe ervaringen, erfelijke factoren en alcoholmisbruik door gezinsleden. Hoe jonger tieners aan alcohol beginnen des te groter ook is de kans dat zij ook gaan roken of drugs gaan gebruiken.

Kinderen van verslaafde ouders: meer kans op verslaving
Kinderen van verslaafde ouders hebben eveneens meer kans op verslaving. Vergeleken met kinderen van gezonde ouders lopen ze vier keer meer kans om zelf afhankelijke drinkers te worden. Ook hebben ze twee keer zoveel kans op problemen op school, drie keer meer kans om zelfmoord te overwegen en vijfmaal meer kans op het ontwikkelen van eetstoornissen.

Soms hebben kinderen van verslaafde ouders een lagere respons op alcoholgebruik. Zij kunnen zonder duidelijk zichtbare effecten veel drinken, waardoor ze gemakkelijk overmatig alcohol gaan gebruiken. Ze geven aan dat ze minder last lijken te hebben van alcohol dan andere kinderen. Voor mensen met een lage respons op alcohol is overmatig alcoholgebruik echter even slecht als voor mensen die normaal op alcohol reageren.

Andere gezondheidsschade
- Bij meisjes en jonge vrouwen is met name het risico op ontwikkeling van borstkanker zorgwekkend. Uit onderzoek is gebleken dat hoe meer en hoe vaker jonge vrouwen alcohol gebruiken tijdens de adolescentie, des te groter de kans is op goedaardige borstaandoeningen. Goedaardige borstaandoeningen zijn een belangrijke voorspeller voor borstkanker. Ook het risico op diverse andere vormen van kanker wordt verhoogd.
Verder geldt dat:
- Organen als lever, maag en darmen beschadigd kunnen raken.
- Chronisch gebruik kan leiden tot bloedarmoede en een onderdrukt immuunsysteem.
- Veel alcohol drinken de absorptie van calcium verstoort en effect heeft op de botvorming.
- De kans op het krijgen van een hartinfarct toeneemt.
- Het risico op een bepaald type herseninfarcten wordt verhoogd.
- Het zenuwstelsel kan worden aangetast.
- Het de geslachtsdrift bij mannen vermindert.

Bronnen effecten van alcohol op jongeren (70,2 kB)

-

Alcoholvrije omgeving

Jongeren komen op verschillende plaatsen in aanraking met alcohol. Het aanbod van drank op schoolfeestjes, thuis, in de horeca en de invloed van reclame dragen bij aan de populariteit ervan bij jongeren. Daarom is STAP gestart met het project Alcoholvrije omgeving, dat heel concreet gericht is op het terugdringen van de aanwezigheid van alcohol in de leefomgeving van jongeren. Deze visie is gebaseerd op wetenschappelijke studies die het belang van de beïnvloeding van de omgeving van jongeren bepleiten (Jolder, 1998; Dekker et al., 2006).

De informatie die het project oplevert wordt geïnventariseerd en gebundeld. De bevindingen worden samengevat in de website www.alcoholvrijeomgeving.nl, waar scholen en ouders dan ook inspirerende voorbeelden kunnen lezen over het alcoholvrij maken van de leefomgeving van jongeren. Bijvoorbeeld van scholen in het voortgezet onderwijs die alcoholvrije schoolfeesten en werkweken organiseren. Hoe pakken de scholen dit aan? Tevens worden de ervaringen met indrinken en het gebruik van alcoholtesters beschreven. Op de website staat ook informatie voor ouders die kiezen voor een alcoholvrije opvoeding. Zo zijn er tips over de do’s en dont’s van alcohol tijdens de opvoeding te vinden.

De website www.alcoholvrijeomgeving.nl is een inspiratiebron voor iedereen die een alcoholvrije omgeving voor kinderen wenst.

HIER is de directe link naar onze speciale site alcoholvrijeomgeving.nl

-

Factsheets

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten - januari 2018 (december 2017)
Alcoholgebruik door nederlandse jongeren (12 september 2011)
Alcohol gezondheidsrisico's voor kinderen (12 september 2011)
Drinken op school (13 mei 2009)
Blootstelling aan alcoholpromotie tijdens EK (3 feb 2009)
Merkbekendheid (19 dec 2008)
Hoe organiseer ik een ouderavond over alcohol? (21 jan 2008)
Wat maakt alcohol aantrekkelijk voor jongeren? (7 feb 2007)
Invloed alcoholincidenten op drinkgedrag jongeren (30 mrt 2007)
Prijsacties in de Nederlandse horeca (21 mrt 2007)
Wat maakt alcohol aantrekkelijk voor jongeren? (7 feb 2007)
Alcohol in soaps gerelateerd aan drinkgedrag van jongeren (6 sep 2006)
Jongeren onder de 16 jaar en het aanbod van alcohol (28 mrt 2006)

Recent nieuws

Studenten drinken vrijwel allemaal alcohol (11 november 2021)
Minder jongeren aan de alcohol in coronajaar 2020 (1 november 2021)
AAN start in Alcohol-actieweek campagne 'Zien drinken, doet drinken" (29 oktober 2021)
Alleen met jenever (20 oktober 2021)
Jongeren drinken vooral thuis, ouders weten niet wat ze ermee moeten (12 oktober 2021)
Meer comadrinkers na loslaten 1,5 meter in horeca (28 september 2021)
Aantal kinderen met alcoholvergiftiging tijdens lockdown-perioden fors gedaald (10 september 2021)
Alcoholleeftijdsgrens wordt in sportkantines slecht nageleefd (8 september 2021)
Ook dit jaar weer 'Zien drinken, doet drinken' (30 augustus 2021)
Aanpak alcoholprobleem bij jeugd in Edam-Volendam en Texel (26 augustus 2021)
Stappenplan alcoholpreventie onder studenten (13 juli 2021)
Tiktok-filmpje nadoen gaat fout, leerling met te veel alcohol op in ziekenhuis (6 juli 2021)
Algemeen reclameverbod beschermt jongeren het meste (6 juli 2021)
Weer jongeren met alcoholvergiftiging (6 juli 2021)
Studenten EUR drinken vaker thuis, maar wel wat minder dan voorheen (27 mei 2021)
Alcoholintoxicaties bij jongeren vooral 's nachts (3 mei 2021)
Ziekenhuis waarschuwt voor drankspel (1 mei 2021)
Twentse jeugd drinkt sinds coronacrisis weer meer (14 april 2021)
Minder vergiftigingen onder minderjarigen door coronamaatregelen (20 maart 2021)
Minder alcoholgebruikers, maar meer zwaar drinkende jonge drinkers (11 maart 2021)
Onder uitgaanspubliek minder middelengebruik tijdens eerste lockdown (9 maart 2021)
Radboud-onderzoek ziet minder middelengebruik studenten (3 maart 2021)
Studenten gebruiken uit verveling meer alcohol en drugs (3 maart 2021)
'Wat Drink Jij?' website voor jongeren vernieuwd (23 februari 2021)
Een op de vijf Gelderse jongeren drinkt meer alcohol tijdens lockdown (12 februari 2021)
Bestelthuis kiest voor leeftijdsverificatie met iDIN (27 januari 2021)

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl