NL EN
DONEER NU!



-

Alcohol & Jongeren

Op deze themapagina vindt u:
- Feiten over alcohol & jongeren
- Leeftijdsgrenzen in EU-lidstaten
- Effecten van alcohol op jongeren
- Meer over het project Alcoholvrije omgeving

Feiten over alcohol & jongeren

1. De gemiddelde leeftijd waarop scholieren gaan drinken was in 2015 13,2 jaar
Vergeleken met 2003, zijn jongeren in 2015 gemiddeld ruim één jaar ouder als zij voor het eerst alcohol drinken (12,0 jaar versus 13,2 jaar).

2. Jongeren gaan rond het 15de, 16de jaar vaker maandelijks drinken
- 8% van de leerlingen van groep 8 van de basisschool heeft ooit alcohol gedronken. Vrijwel geen van deze scholieren heeft de laatste maand gedronken of is dronken geweest.
- Ongeveer 45% van de leerlingen van 12 t/m 16 jaar in het voortgezet onderwijs zegt ooit in het leven alcohol gedronken te hebben, 25% deed dat de laatste maand.
- Van de 15-jarige leerlingen in het voortgezet onderwijs heeft 40% de laatste maand gedronken, van de 16-jarigen is dat 50%.
- Naarmate leerlingen van het voortgezet onderwijs ouder worden neemt het percentage dat zegt ooit-gedronken te hebben toe.
- Jongens hebben vaker ooit in hun leven gedronken dan meisjes. Leerlingen uit welvarende en uit onvolledige gezinnen hebben ook vaker ooit eens gedronken.
- Bier is verreweg de meest populaire drank onder jongens in het voortgezet onderwijs, gevolgd door mixdranken. Voor meisjes is dit wijn, ook gevolgd door mixdranken.
- 85% van de studenten van 16 t/m 18 jaar op het MBO en HBO heeft ooit alcohol gedronken en bijna drie kwart heeft dit afgelopen maand nog gedaan.

3. Jongeren die drinken drinken ook veel
- In 2018 was 12,7% van de drinkende jongeren van 12 t/m 17 jaar - volgens het CBS - een zware drinker.
- Volgens de HBSC-2017 studie is 15,9% van de leerlingen van 12 t/m 16 jaar van het voortgezet onderwijs minimaal één keer dronken geweest.
- Onder leerlingen van 12 t/m 16 jaar die alcohol gebruiken wordt flink gedronken: bijna een derde is recent dronken geweest en ruim 70% dronk in de afgelopen maand meer dan 5 glazen alcohol.
- Van de studenten MBO en HBO van 16 t/m 18 jaar die alcohol drinken, heeft 21% meer dan 10 glazen op één weekenddag gedronken: jongens (28%) twee keer zo vaak als meisjes (14%0.
- De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat in 2016 de helft van de drinkende jongeren van 15 t/m 19 jaar de laatste 30 dagen 6 glazen alcohol of meer had gedronken.

4. Vergeleken met 2003 drinken veel minder leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs, maar drinken de drinkers onder hen juist meer
- Tussen 2003 en 2017 is het alcoholgebruik onder leerlingen van de basisschool sterk afgenomen. In 2003 had de helft van de leerlingen van groepen 7 en 8 al wel eens gedronken, nu heeft nog maar 8,4% van de leerlingen in groep 8 dat ooit gedaan.
- In 2003 dronk 18,9% van de leerlingen van groep 7 en 8 van de basisschool de maand voorafgaande aan het onderzoek, in 2017 was dat bij de leerlingen van groep 8 nog slechts 1,7%.
- Het percentage leerlingen van 12 t/m 16 jaar uit klas 1 t/m 4 van het voortgezet onderwijs dat ooit alcohol heeft gedronken is tussen 2003 en 2017 ook spectaculair gedaald van 83,5% naar 41,6%.
- Het alcoholgebruik de laatste maand is bij deze groep leerlingen tussen 2003 en 2017 gedaald van 55,3% naar 21,7%.
- Bingedrinken onder drinkende leerlingen van 12 t/m 16 jaar uit klas 1 t/m 4 is in 2017 hoger dan in 2003. In 2003 had 63,7% in de laatste maand wel eens meer dan vijf glazen bij één gelegenheid gedronken. In 2017 is dat 72,0%.

5. Volgens de ESPAD studie uit 2015 drinken Nederlandse scholieren later dan gemiddeld in Europa, maar drinken ze vaker en meer per keer dan hun leeftijdsgenoten elders in Europa
- Van de Nederlandse 15-16 jarige scholieren heeft 26% voor hun 14e jaar al eens gedronken, terwijl het in de andere Europese landen gemiddeld 47% is.
- Het ooit gebruik is in Nederland met 73% ook lager dan het Europese gemiddelde van 80%, terwijl het gebruik in de afgelopen maand ongeveer gelijk is.
- Nederlandse drinkers van 15/16 jaar scoren hoog v.w.b. 'het aantal keren alcohol gedronken in de afgelopen maand'. Met drinkende leeftijdgenoten uit Liechtenstein, Cyprus, Vlaanderen en Malta staan ze in de top 5.
- Dat geldt ook voor 'de hoeveelheid alcohol gedronken op de laatste drink-dag'. Nederlandse jongeren staan op plaats 6 met boven ons Denemarken (hoogste frequentie), Estland, Zweden, Finland en Ierland.

6. WHO-cijfers over alcoholgebruik door 'oudere jongeren' laten een gunstiger beeld zien.
- Volgens die cijfers kwam bingedrinken in 2016 juist naar verhouding onder Nederlandse jongeren van 15 t/m 19 jaar (dus de wat oudere jongere!) minder voor dan in vele andere EU-landen. Bingedrinken is bij de WHO 6 glazen of meer drinken bij één gelegenheid.
- Landen die slecht scoren zijn Estland, Ierland, Letland, Luxemburg en Tsjechië. Daar drinken meer dan 4 op de 10 jongeren van 15 t/m 19 jaar vaak 6 glazen of meer bij één gelegenheid. In Nederland is dat 3 op de 10.
- In Cyprus, Griekenland, Italië, Kroatië, Malta, Portugal en Spanje drinken jongeren van 15 t/m 19 jaar juist minder vaak veel. Zij scoren ook beter dan Nederlandse leeftijdsgenoten.

7. Onder jongeren veel behandelingen voor comadrinken; de gemiddelde leeftijd van de comadrinker die in het ziekenhuis wordt opgenomen is 15,5 jaar
- In 2018 werden 1.400 jongeren onder de 18 jaar i.v.m. een alcoholvergiftiging behandeld op de afdeling Spoedeisende Hulp van een ziekenhuis. Aldus VeiligheidNL.
- In 2017 zijn 860 jongeren onder de 18 jaar opgenomen in een ziekenhuis na overmatig alcoholgebruik. Bij 671 van de 860 opgenomen jongeren was er sprake van een coma als gevolg van alcoholvergiftiging (intoxicatie). Hun gemiddelde leeftijd bedroeg 15,5 jaar.

8. Tot 2014 steeg in de verslavingszorg het aandeel jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar met alcoholproblematiek; in 2015 is er voor het eerst een daling
- Een kleine 1.800 jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar (1.794) meldden zich in 2014 met een alcoholhulpvraag bij de verslavingszorg.
- Gecorrigeerd voor de bevolkingsopbouw is in de periode van 2005 tot en met 2014 het aantal hulpvragers onder de 25 jaar bijna verdubbeld van 20/100.000 naar 37/100.000 leeftijdsgenoten.
- In 2015 is het aandeel jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar in de totale groep alcoholhulpvragen in de verslavingszorg voor het eerst gedaald.
- In vergelijking met 2014 waren er in 2015 20% minder jongeren/jongvolwassenen onder de 25 jaar met een alcoholhulpvraag.

9. Alcohol speelt rol bij ongevallen en incidenten
- Veiligheid NL telde in 2018 bij de Spoedeisende Eerste Hulp 600 behandelingen i.v.m. alcoholgerelateerde ongevallen en geweld bij jongeren onder de 18 jaar.
- Alcohol speelt een rol in 8,7% van door de politie geregistreerde incidenten met jongeren, zo bleek uit een studie van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP naar de alcoholincidenten in 2010 in 5 gemeenten in de FoodValley regio.

10. Ouders zijn niet soepel meer
- Uit de HBSC 2017 studie blijkt dat de helft van de leerlingen van het voortgezet onderwijs van 12 t/m 16 jaar zegt dat hun ouders het niet goed vinden als zij thuis drinken, zelfs niet één glas.
- De tolerantie van ouders voor het drinken van alcohol neemt met de leeftijd van hun kind toe.
- Ouders maken, in ieder geval in de ogen van hun kinderen, nauwelijks verschil in het stellen van regels over alcoholgebruik tussen hun dochters en zoons. Beide groepen worden op ongeveer dezelfde mate aangesproken op de noodzaak tot niet drinken.

11. Meer dan 2.000 jongeren krijgen jaarlijks een sanctie opgelegd wegens overtreding van de Drank- en Horecawet (voor alcohol aanwezig hebben op een voor publiek toegankelijke plaats)
- in 2014 kregen 370 jongeren daarvoor een boete. In 2018 waren het 1.393 jongeren.
- in 2014 werden 256 jongeren daarvoor naar Halt gestuurd. In 2018 betrof het 698 jongeren.
- In 2014 kregen 629 jongeren daarvoor een waarschuwing. Hoeveel jongeren een waarschuwing kregen in 2018 is niet bekend.

Meer tabellen, grafieken en cijfers, de bronnen van deze cijfers en de links naar deze bronnen zijn te vinden op de themapagina Feiten en cijfers.
-

Leeftijdsgrenzen in EU lidstaten

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten - januari 2018 (188 kB)

-

Effecten van alcohol op jongeren

Alcohol is een verslavende drug en brengt daarom flink wat risico's met zich mee. In het algemeen geldt hoe hoger de totale consumptie van alcohol, hoe groter het risico op schade. Maar ook: hoe meer alcohol per keer wordt gedronken, des te ernstiger de schade (de aandoening of verwonding).

Verstoring doorgave van prikkels
Net zoals andere drugs, beïnvloedt alcohol de werking van de hersenen. Veel van de alcohol die we drinken komt via de maag en de dunne darm in het bloed. Via de bloedbaan komt het in de hersenen. De hersenen zijn extra gevoelig voor alcohol, omdat dit orgaan veel bloed bevat. Alcohol werkt op verschillende manieren in op de hersenen. Ten eerste stimuleert alcohol een remmend systeem in de hersenen en remt alcohol een stimulerend systeem in de hersenen. Door deze dubbele werking resulteert het drinken van alcohol in minder hersenactiviteit. Zo zien we bij een relatief lage dosis al een verminderd reactievermogen. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot ernstige ongelukken, zoals verkeersongelukken, maar ook verdrinking en verstikking. De ontremmende werking van alcohol is ook een aspect van deze dubbele werking.

Black-out, geïrriteerd maagslijmvlies, acuut nierfalen en hartaandoeningen
Als iemand te veel drinkt kan een black-out het gevolg zijn. Meisjes kunnen vanaf 5 glazen* een black-out krijgen, jongens vanaf 9 glazen*. Bij volwassenen kan dit ook gebeuren, maar bij grotere hoeveelheden alcohol. Een black-out betekent dat gegevens uit het korte termijngeheugen niet worden doorgegeven aan het lange termijngeheugen. De persoon die gedronken heeft, weet dan niet meer wat er gebeurd is tijdens (een deel van) de periode waarin gedronken werd.
Eén keer zeer zwaar drinken, of een aantal keren in korte tijd, kan acute ontsteking en irritatie van de maag, de alvleesklier en de lever veroorzaken. Ook kan het leiden tot hartaandoeningen, nierfalen en longinfecties.
*1 glas is ongeveer 12 cc of 10 gram alcohol. Dat is de alcohol in een glas bier van 250 cc óf in een glas wijn van 100 cc óf in een glaasje van 35 cc jenever of andere gedistilleerde drank met 35% alcohol.

Standaardglazen

-

Alcoholvergiftiging
We spreken van een alcoholvergiftiging als iemand bewusteloos is geraakt als gevolg van het drinken van alcohol. Bij zeer hoge doses worden ook basale hersenfuncties uitgeschakeld en kan een levensbedreigende situatie optreden waarbij de hersenen niet meer op omgevingsprikkels reageren. Bij volwassenen is deze grens bereikt bij een bloedalcoholgehalte vanaf vier à vijf promille, dus vanaf zo'n 20 glazen. Bij kinderen en jongeren is het alcoholgehalte in het bloed bij eenzelfde hoeveelheid alcohol over het algemeen veel hoger, omdat ze meestal een kleiner lichaam hebben. Bij hen kan de fatale grens daarom bij veel minder glazen worden bereikt.

Katers
Met de kater bedoelt men de onplezierige nawerking van overmatig alcoholgebruik. Drink je in korte tijd veel, dan kan het lichaam de giftige stoffen niet snel genoeg afbreken en raakt het systeem overbelast. Giftige stoffen hopen zich op, wat resulteert in hoofdpijn, misselijkheid, braken en trillen. Dat komt deels door het vochtafdrijvend effect van alcohol (je droogt uit, omdat je veel moet urineren) en deels door congeners (aanverwante stoffen) in alcoholhoudende dranken.

Losser en een korter lontje
Na inname van hogere doses alcohol wordt het vermogen om het eigen gedrag te reguleren slechter. Hierdoor kunnen jongeren losser worden in hun gedrag en misschien dingen doen die ze niet zouden durven of willen doen in nuchtere toestand. Er is eerder sprake van "een kort lontje", wat behoorlijk wat gevolgen kan hebben. Denk hierbij aan ruzies en vernieling, maar ook op seksueel gebied kunnen jongeren verder gaan dan ze eigenlijk willen.

Hersenontwikkeling
De hersenen ontwikkelen zich tot ver in je twintiger jaren. Jongeren die veel drinken laten een abnormale en versnelde afname zien van het volume van de grijze stof, met name in de frontaalkwab. Omdat voorafgaand aan een aantal van de onderzoeken de onderzochte jongeren nog niet of zeer weinig gedronken, is het een sterk bewijs dat alcohol van invloed is op de verstoorde hersenontwikkeling.
Er is één goed onderzoek naar het volume van witte stof bij drinkende scholieren. Dat laat zien dat dat volume minder toeneemt bij alcoholgebruikers dan bij niet-alcoholgebruikers. De witte stof verbindt verschillende (verafgelegen) hersengebieden met elkaar waardoor geïntegreerde informatieverwerking mogelijk wordt.
In ongeveer de helft van de onderzoeken doen jongeren die alcohol drinken het slechter op school dan jongeren die niet drinken: ze bereiken een lager opleidingsniveau of ze verlaten de school zonder diploma. Het is echter niet duidelijk of dat aan de alcohol ligt. Het zou ook aan iets anders kunnen liggen, bijvoorbeeld aan risicozoekend gedrag.

Jong drinken: meer kans op verslaving
Psychiatrische stoornissen, maar ook alcoholgebruik op jonge leeftijd betekenen een grotere kans op alcoholverslaving. Uit onderzoek is gebleken dat jongeren die beginnen met drinken op een leeftijd onder de 15 een viermaal hoger risico op alcoholverslaving hebben dan jongeren die beginnen met drinken op de leeftijd van 19 jaar of ouder. Van de jongeren die voor hun 13e beginnen met drinken, is 40% op een bepaald moment in hun leven alcoholverslaafd. Factoren die meespelen bij het op jonge leeftijd beginnen met drinken, zijn impulsiviteit, een sterke drang naar nieuwe ervaringen, erfelijke factoren en alcoholmisbruik door gezinsleden. Hoe jonger tieners aan alcohol beginnen des te groter ook is de kans dat zij ook gaan roken of drugs gaan gebruiken.

Kinderen van verslaafde ouders: meer kans op verslaving
Kinderen van verslaafde ouders hebben eveneens meer kans op verslaving. Vergeleken met kinderen van gezonde ouders lopen ze vier keer meer kans om zelf afhankelijke drinkers te worden. Ook hebben ze twee keer zoveel kans op problemen op school, drie keer meer kans om zelfmoord te overwegen en vijfmaal meer kans op het ontwikkelen van eetstoornissen.

Soms hebben kinderen van verslaafde ouders een lagere respons op alcoholgebruik. Zij kunnen zonder duidelijk zichtbare effecten veel drinken, waardoor ze gemakkelijk overmatig alcohol gaan gebruiken. Ze geven aan dat ze minder last lijken te hebben van alcohol dan andere kinderen. Voor mensen met een lage respons op alcohol is overmatig alcoholgebruik echter even slecht als voor mensen die normaal op alcohol reageren.

Andere gezondheidsschade
- Bij meisjes en jonge vrouwen is met name het risico op ontwikkeling van borstkanker zorgwekkend. Uit onderzoek is gebleken dat hoe meer en hoe vaker jonge vrouwen alcohol gebruiken tijdens de adolescentie, des te groter de kans is op goedaardige borstaandoeningen. Goedaardige borstaandoeningen zijn een belangrijke voorspeller voor borstkanker. Ook het risico op diverse andere vormen van kanker wordt verhoogd.
Verder geldt dat:
- Organen als lever, maag en darmen beschadigd kunnen raken.
- Chronisch gebruik kan leiden tot bloedarmoede en een onderdrukt immuunsysteem.
- Veel alcohol drinken de absorptie van calcium verstoort en effect heeft op de botvorming.
- De kans op het krijgen van een hartinfarct toeneemt.
- Het risico op een bepaald type herseninfarcten wordt verhoogd.
- Het zenuwstelsel kan worden aangetast.
- Het de geslachtsdrift bij mannen vermindert.

Bronnen effecten van alcohol op jongeren (70,2 kB)

-

Alcoholvrije omgeving

Jongeren komen op verschillende plaatsen in aanraking met alcohol. Het aanbod van drank op schoolfeestjes, thuis, in de horeca en de invloed van reclame dragen bij aan de populariteit ervan bij jongeren. Daarom is STAP gestart met het project Alcoholvrije omgeving, dat heel concreet gericht is op het terugdringen van de aanwezigheid van alcohol in de leefomgeving van jongeren. Deze visie is gebaseerd op wetenschappelijke studies die het belang van de beïnvloeding van de omgeving van jongeren bepleiten (Jolder, 1998; Dekker et al., 2006).

De informatie die het project oplevert wordt geïnventariseerd en gebundeld. De bevindingen worden samengevat in de website www.alcoholvrijeomgeving.nl, waar scholen en ouders dan ook inspirerende voorbeelden kunnen lezen over het alcoholvrij maken van de leefomgeving van jongeren. Bijvoorbeeld van scholen in het voortgezet onderwijs die alcoholvrije schoolfeesten en werkweken organiseren. Hoe pakken de scholen dit aan? Tevens worden de ervaringen met indrinken en het gebruik van alcoholtesters beschreven. Op de website staat ook informatie voor ouders die kiezen voor een alcoholvrije opvoeding. Zo zijn er tips over de do’s en dont’s van alcohol tijdens de opvoeding te vinden.

De website www.alcoholvrijeomgeving.nl is een inspiratiebron voor iedereen die een alcoholvrije omgeving voor kinderen wenst. Het is de bedoeling dat u op de site binnenkort ook gegevens vindt over alcoholvrije vakanties en over horecaondernemers die leuke alcoholvrije evenementen organiseren.

HIER is de directe link naar onze speciale site alcoholvrijeomgeving.nl

-

Factsheets

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten - januari 2018 (december 2017)
Alcoholgebruik door nederlandse jongeren (12 september 2011)
Alcohol gezondheidsrisico's voor kinderen (12 september 2011)
Drinken op school (13 mei 2009)
Blootstelling aan alcoholpromotie tijdens EK (3 feb 2009)
Merkbekendheid (19 dec 2008)
Hoe organiseer ik een ouderavond over alcohol? (21 jan 2008)
Wat maakt alcohol aantrekkelijk voor jongeren? (7 feb 2007)
Invloed alcoholincidenten op drinkgedrag jongeren (30 mrt 2007)
Prijsacties in de Nederlandse horeca (21 mrt 2007)
Wat maakt alcohol aantrekkelijk voor jongeren? (7 feb 2007)
Alcohol in soaps gerelateerd aan drinkgedrag van jongeren (6 sep 2006)
Jongeren onder de 16 jaar en het aanbod van alcohol (28 mrt 2006)

Recent nieuws

Van der Lely ontvangt Reinier de Graaf Penning (29 november 2019)
Alcoholvergiftigingen onder jongeren: "het ging allemaal heel snel' (20 november 2019)
Nederlandse tieners drinken veel en dat komt waarschijnlijk door hun ouders (19 oktober 2019)
Preventure, preventieprogramma voor hoog-risico jongeren (3 oktober 2019)
School organiseert geen feesten meer met alcohol (3 oktober 2019)
Zorgen over alcoholgebruik door minderjarigen tijdens Bruisend Reeuwijk (19 september 2019)
Van Dalen: "Meer Haltverwijzingen ligt ook aan alcoholverstrekkers en gemeenten" (27 augustus 2019)
Alcoholdrinkende minderjarigen steeds vaker verwezen naar Halt (27 augustus 2019)
Jongerencampings inzet van strijd over risico's alcoholgebruik jeugd (21 augustus 2019)
Radboud Universiteit krijgt introductiefeestavond zonder alcohol (12 augustus 2019)
Ouders vinden dat school ook een rol heeft bij voorlichting (17 juli 2019)
Twentse jongeren oefenen voor Lloret (16 juli 2019)
Werkman Stadslyceum: geen schoolfeesten bovenbouw vanwege alcohol (13 juli 2019)
Delftse studenten leren bewuster om te gaan met alcohol (10 juli 2019)
Van Dalen vindt Gronings alcoholconvenant een positieve doorbraak (2 juli 2019)
Groningse studenten moeten op alcoholcursus (25 juni 2019)
UT: ontgroening mag niet tot ellende leiden (25 juni 2019)
Verband tussen tolerantie ouders en drinkgedrag van hun kinderen (11 juni 2019)
STAP ziet verbod kinderchampagne wel zitten (10 juni 2019)
Sportieve Texelse jongeren gebruiken méér alcohol, tabak en cannabis (16 mei 2019)
Fake-ID's gebruiken komt veel voor onder minderjarigen (10 mei 2019)
Radboud Universiteit stelt gedragscode studentenverenigingen in (26 april 2019)
Alcoholgebruik oorzaak van honderdduizenden kankerdoden (22 maart 2019)
Onderzoekers: Urker jeugd drinkt extreem veel (20 maart 2019)
CBS: alcoholgebruik jongeren gedaald (19 maart 2019)
Koggenland pakt jongeren met vals ID harder aan (13 maart 2019)
Lingewaard beboet minderjarige carnavalsvierders (9 maart 2019)
Maastrichtse studenten gaan alcoholvrij tappen (8 maart 2019)
Blokhuis wil dat ouders hangjongeren aanspreken (7 maart 2019)
Zo bereid je jongeren voor op alcohol drinken (18 februari 2019)
Dronken op of voor je 15de? Meer kans op alcoholproblemen enkele jaren later (24 januari 2019)
Nieuw in Zwolle: stapavond voor jongeren tussen de 16 en 18 jaar (24 januari 2019)
In 10 jaar 4.674 minderjarigen met alcoholintoxicatie in ziekenhuis 10 januari 2019

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl