NL EN
Steun het werk van STAP!

Kabinet maakt burgemeester tot spil van het Nederlandse alcoholbeleid

1 oktober 2009

STAP: Nieuwe Drank- en Horecawet mag geen excuus worden voor uitblijven landelijke beleidsmaatregelen

Waarschijnlijk nog dit jaar praat de Tweede Kamer over de nieuwe wijzigingsvoorstellen van de Drank- en Horecawet. Tot vandaag kunnen Kamerleden hierover schriftelijke vragen indienen. Spil in het beleid wordt de burgemeester. Deze wordt de wettelijke bewindvoeder van de Drank- en Horecawet. Met de nieuwe wet in de hand kan de burgemeester ervoor zorgen dat de supermarkt, de horeca en de sportkantine beter in de pas gaan lopen met het gemeentelijke beleid.
Wim van Dalen, directeur van STAP, het Nederlands instituut voor alcoholbeleid: 'De nieuwe wet biedt nieuwe kansen. Essentieel is dat nu ook de supermarkten als grote alcoholleverancier kunnen worden aangepakt. Het gevaar is echter dat de aanpak van het extreme alcoholgebruik van jongeren nu te zeer afhankelijk wordt van de lokale politieke wil. Zonder aanvullende landelijke maatregelen zal het alcoholgebruik onverantwoord hoog blijven'.

Takenpakket Voedsel en Waren Autoriteit uitgekleed
Sinds decennia houdt de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport toezicht op de naleving van de Drank- en Horecawet. In deze wet zijn onder meer de leeftijdsgrenzen voor de verkoop van alcohol geregeld. De VWA is echter, vooral door gebrek aan menskracht, niet voldoende in staat om goed toezicht te houden op de ruim 60.000 verkooppunten van alcohol.
Uit een serie onderzoeken van STAP en de Universiteit Twente blijkt dat jongeren onder de 16 jaar erg gemakkelijk alcohol kunnen kopen in de Nederlandse supermarkt en de horeca (1,2). Het kabinet gaat daarom het toezicht naar de gemeenten decentraliseren, in de verwachting dat gemeenten dat beter en strenger gaan doen dan de VWA.
Wim van Dalen, STAP: 'Het kabinet moet er voor waken dat de jarenlange ervaring die de VWA heeft opgebouwd met toezicht, verdampt zonder dat gemeenten daarvan kunnen profiteren. Het effectief controleren van de alcoholverkoop in supermarkten, de horeca en de sportkantines is een vak apart. Gemakkelijke herkenning van lokale toezichthouders maakt hun positie bovendien erg kwetsbaar. Daarom is het noodzakelijk dat de VWA de taak behoudt om de kwaliteit van het gemeentelijke toezicht te bewaken'.

Supermarkten nerveus over nieuwe Drank- en Horecawet
In de supermarkt, het belangrijkste toevoerkanaal van alcohol voor thuisgebruik, is de controle op de leeftijd al jaren beneden de maat ondanks tal van campagnes van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL). Met de nieuwe wet in de hand kan de burgemeester straks de alcoholafdeling van de supermarkt maximaal 12 weken sluiten als ze binnen één jaar drie keer in strijd met de regels alcohol aan jongeren hebben gekocht zonder de leeftijd te controlen ('three strikes out' maatregel). Van Dalen: 'Supermarken zijn flink nerveus over de nieuwe rol van de burgemeester. Toch hebben ze niets te vrezen als ze zich aan de regels houden. De regel 'three strikes out' fungeert als een prima stok achter de deur en verdient zelfs aanscherping tot 'two strikes out''.

Ter informatie: De verkoop van bier, wijn en zoete mixdranken verloopt grotendeels via de plaatselijke supermarkt. Uit cijfers van Nielsen Media Research is gebleken dat consumenten ongeveer 92% van hun dranken uit de supermarkt halen (inclusief frisdranken)(3). De omzet van bier en wijn overstijgt met ruim 1500 miljoen euro ruim de omzet aan fris en sappen (ruim 1000 miljoen euro). Bier geldt in de supermarkt als een goede klantenlokker omdat het op structurele basis tegen zeer lage prijzen wordt aangeboden (4). Zoete mixdranken met een (in de supermarkt maximaal toelaatbaar) alcoholpercentage tot 15 % vormen een aantrekkingskracht voor jonge consumenten.

Nieuwe wet: jongeren moeten vroeger uitgaan en alcohol op straat is taboe
De nieuwe Drank- en Horecawet geeft de gemeente de mogelijkheid om de sluitingstijden van de horeca te koppelen aan de leeftijd van de bezoekers. Zo kan een gemeente in een verordening vastleggen dat jongeren onder de 18 jaar niet na middernacht nog een horecagelegenheid mogen betreden. Deze maatregel is bedoeld om jongeren te stimuleren vroeger op de avond te gaan stappen. Hiermee wordt indrinken vantevoren teruggedrongen. Van Dalen: 'Of deze maatregel wordt ingevoerd hangt geheel af van de lokale besluitvorming. Het zal een interessante lappendeken aan ervaringen opleveren'.

Jongeren onder de 16 jaar zijn bovendien onder de nieuwe wet strafbaar als zij alcohol bij zich hebben op straat. Ook mogen zij alcohol niet meer van thuis meenemen naar feestjes of naar hokken of keten. Als jongeren deze regels aan hun laars lappen kan de politie hen een boete opleggen. Het effect van deze maatregel zal sterk afhangen van de lokale handhavingscapaciteit.

Kabinet houdt landelijke beleidsmaatregelen nog op afstand
Van Dalen: 'De nieuwe rol van gemeenten betekent een krachtige impuls voor het lokale alcoholbeleid, vooral als gemeenten er in slagen de nieuwe regelgeving goed te kunnen handhaven. Toch is lokaal beleid niet voldoende. Gemeenten zullen ervaren dat aanvullend landelijk beleid noodzakelijk is om het alcoholgebruik onder jongeren stevig terug te dringen omdat sommige maatregelen niet op lokaal niveau kunnen worden doorgevoerd. Uit tal van wetenschappelijke studies is gebleken welke landelijke beleidsmaatregelen het meest effectief zijn. De belangrijkste zijn: een forse accijnsdrempel, een landelijke leeftijdsgrens van 18 jaar en een alcoholreclame verbod (5,6,7). Ik hoop dat de Tweede Kamer met het kabinet in debat gaat over noodzakelijke landelijke maatregelen'.

Voor een uitleg van de belangrijkste elementen van de wijzigingsvoorstellen van de DHW en het volledige commentaar van STAP hierop kunt u de bijlage onderaan deze pagina downloaden.

Bronnen:
1. Gosselt, J.F., van Hoof, J.J, de Jong, M.D.T., & Prinsen, S. (2007). Mystery shopping and alcohol sales: do supermarkets and liquor stores sell alcohol to underage customers? Journal of Adolescent Health, 41, 302-308.
2. Goverde, M.M. (2008). Serving alcohol to pseudo-intoxicated guests in bars: designing the most reliable protocol for utilization in The Netherlands. Universiteit Twente.
3. Nielsen Media Research (2007).
4. STAP (2008). Lage prijzen voor bier en zoete dranken in supermarkt en slijterij in 2007.
5. Babor, T. Caetano, R., Casswel, S., Edwars, G., Giesbrecht, N., Graham, K. et. al. (2003). Alcohol: no ordinary commodity. Research and public policy. Oxford: University Press.
6. World Health Organization (WHO). (2009). Handbook for action to reduce alcohol-related harm.
7. Anderson, P, Chisholm, D., & Fuhr, D. C. (2009). Effectiveness and cost-effectiveness of policies and programmes to reduce the harm caused by alcohol. The Lancet, 373, 2234-2246.

commentaar-stap-op-nieuwe-dhw.pdfcommentaar-stap-op-nieuwe-dhw.pdf (164 kB)

Persberichten

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl