NL EN
DONEER NU!




-

Alcoholreclame- en marketing

Op deze themapagina is informatie te vinden over:
- Doel en effecten
- Europese regels over alcoholreclame
- Regulering alcoholreclame en -marketing in Nederland
- Klachten indienen
- Trends en innovaties

1. Doel en effecten

Doel van alcoholreclame en -marketing

Hoe jonger, hoe merkgevoeliger. Als je eenmaal een 'vast merk' hebt, zal je niet zo snel meer naar een ander merk overstappen. Daarom is het voor alcoholproducenten belangrijk dat de consument al op jonge leeftijd in aanraking komt met hun producten. Dit verklaart waarom veel alcoholproducten en alcoholreclames een 'jeugdige' uitstraling hebben en waarom in reclames vaak de associatie met sport, mooie gezonde mensen en uitgaan wordt gelegd. Daarnaast is humor een geliefd thema in de alcoholreclame omdat alle leeftijdsgroepen daar gevoelig voor zijn. Alcoholproducenten proberen daarmee tevens kritiek te omzeilen dat zij zich specifiek op jongeren zouden richten.

De alcoholadverteerders hebben in eigen regels (zelfregulering) vastgelegd zich met hun reclame niet specifiek te zullen richten op minderjarigen. Het blijkt echter dat minderjarigen de voor volwassenen bedoelde alcoholreclame ook aantrekkelijk vinden en dat zij evengoed door deze reclames worden bereikt.
De alcoholindustrie slaagt er op deze manier al jaren in om alcoholreclame zo in te richten dat enerzijds jongeren zich er door aangesproken voelen en anderzijds ze kunnen blijven zeggen dat hun reclame zich niet specifiek op jongeren richt. Alleen als de zelfregulering wordt vervangen door wettelijke regelgeving kan aan deze onwenselijke situatie een einde worden gemaakt.
Door veel reclame te maken voor een bepaald drankmerk wordt niet alleen de populariteit van het drinken van bier, wijn en gedistilleerde drank gepromoot, maar ontstaat er ook zogenaamde 'merkbekendheid'. Vervolgens zal de producent proberen een 'merkvoorkeur' te laten ontstaan (je verkiest biermerk A boven biermerk B). Door middel van bijvoorbeeld het weggeven van promotionele items, prijzen of gadgets en het actief betrekken van de consument bij het betreffende merk (bv. via internet, sociale media, sponsoring van muziek/sportevenementen etc.) wordt 'merkentrouw' gestimuleerd.

Er zijn geen recente cijfers over de bestedingen van de Nederlandse drankindustrie aan alcoholreclame- en marketing. Wel weten we dat er in Nederland in het jaar 2007 € 84 miljoen werd uitgegeven aan reclame voor alcoholhoudende dranken op radio en televisie, in tijdschriften en op billboards. Een recenter cijfers betreft alleen de bierreclame: in 2015 werd daaraan door Nederlandse brouwers € 69 miljoen uitgegeven, exclusief internet. Bron: frank.news.

Effecten van alcoholreclame en -marketing

Alcoholreclame en ook het sponsoren door de alcoholindustrie van bijvoorbeeld de sportsector heeft effect op het drinkgedrag van jongeren. Voor onafhankelijke wetenschappers is dat een uitgemaakte zaak. Dit blijkt uit verschillende soorten wetenschappelijk onderzoek (zie voor samenvattingen van alle belangrijke studies op dit gebied: www.eucam.info).

Longitudinale onderzoeken, waarbij dezelfde groep jongeren gedurende enkele jaren wordt gevolgd, leveren het sterkste bewijs dat blootstelling aan alcoholreclame en -marketing impact heeft op drinkgedrag. Verschillende longitudinale studies wijzen uit dat hoe meer jongeren worden blootgesteld aan alcoholreclame, hoe vroeger ze beginnen met drinken en hoe meer ze drinken op latere leeftijd.

2. Europese regels over alcoholreclame

Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten

De Europese regels over alcoholreclame op televisiediensten zijn opgenomen in de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten (Richtlijn 2010/13/EU, laatstelijk gewijzigd in 2018). Het betreft de artikelen 9 en 22:

Artikel 9
- Audiovisuele commerciële communicatie voor alcoholhoudende dranken mag niet specifiek gericht zijn tot minderjarigen en mag niet tot overmatig gebruik van dergelijke dranken aanzetten.
- Audiovisuele commerciële communicatie voor alcoholhoudende dranken in audiovisuele mediadiensten op aanvraag, uitgezonderd sponsoring en productplaatsing, moet aan de criteria van artikel 22 (zie hierna) voldoen.
- De lidstaten moedigen het gebruik van coregulering en het stimuleren van zelfregulering aan middels gedragscodes […] ten aanzien van ongeschikte audiovisuele commerciële communicatie over alcoholhoudende dranken. Met die codes wordt beoogd de blootstelling van minderjarigen aan audiovisuele commerciële communicatie over alcoholhoudende dranken daadwerkelijk te verminderen.

Artikel 22
Televisiereclame en telewinkelen met betrekking tot alcoholhoudende dranken moeten aan de volgende criteria voldoen:
a) zij mag zich niet specifiek tot minderjarigen richten en mag in het bijzonder geen minderjarigen tonen die dit soort dranken gebruiken;
b) zij mag geen verband leggen tussen alcoholgebruik en een verbetering van fysieke prestaties of gemotoriseerd rijden;
c) zij mag niet de indruk wekken dat alcoholgebruik bijdraagt tot sociale of seksuele successen;
d) er mag niet in worden gesuggereerd dat alcoholische dranken therapeutische kwaliteiten bezitten, dan wel een stimulerend, kalmerend of spanningsreducerend effect hebben;
e) zij mag geen onmatig alcoholgebruik aanmoedigen dan wel onthouding of matig alcoholgebruik in een negatief daglicht stellen;
f) zij mag geen nadruk leggen op het hoge alcoholgehalte van dranken als positieve eigenschap.

Artikelen 9 en 22 leggen uitsluitend beperkingen op aan de inhoud van alcoholreclame. Het volume of de hoeveelheid alcoholreclame wordt niet door deze Europese wetgeving beperkt. Ook leggen de Europese regels geen serieuze beperkingen op aan reclame die aantrekkelijk is voor jongeren, op voorwaarde dat deze reclame niet specifiek tot minderjarigen is gericht. Coregulering of gedragscodes die de blootstelling van minderjarigen aan reclame voor alcoholhoudende dranken reguleren worden wel aangemoedigd, maar niet verplicht. Het gevolg daarvan is dat er veel alcoholreclame wordt uitgezonden die niet specifiek gericht is op jongeren, maar ze wel aanspreekt. Ook sportsponsoring door de alcoholindustrie wordt niet door deze Europese regels beperkt.

In veel Europese lidstaten zijn er dan ook naast bovenstaande regels, nationale wetgeving of regels m.b.t. de hoeveelheid televisiereclame voor alcoholhoudende dranken of de tijdstippen waarop alcoholreclame op televisie mag worden uitgezonden. Ook kennen landen wetten en regels m.b.t. radio- en printreclame en andere marketingstrategieën.

TIP: Een overzicht van de reclame- en marketingregelgeving in andere Europese landen is hier te vinden.

Herziening Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten

De Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten is - zoals we hiervoor zagen - eind 2018 herzien. De wijzigingen zijn 28 november 2018 gepubliceerd, hetgeen inhoudt dat de lidstaten tot 19 september 2020 de tijd hebben om de wijzigingen in hun eigen nationale regelgeving te implementeren. Voor Nederland betekent dat een wijziging van de Mediawet 2008.

De nieuwe regels bieden omroepen meer flexibiliteit wat betreft de momenten waarop reclame mag worden uitgezonden. Het huidige reclamemaximum per uur van 20% vervalt. Voortaan is het reclamemaximum 20% van de zendtijd tussen 6:00 uur en 18:00 en 20% van de zendtijd tussen 18:00 uur en 0:00 uur.

Het Country of Origin-principe blijft gehandhaafd. Dit houdt in dat zenders moeten voldoen aan de regels van het land van waaruit zij uitzenden en niet het land waarin zij bekeken worden. In Nederland is dat vooral voor RTL belangrijk.

De wijziging zal voornamelijk gaan zorgen voor veel veranderingen voor het online media-aanbod. Onder de oude Richtlijn waren online platforms geen audiovisuele mediadiensten. Nu wel. Dat betekent dat de Richtlijn ook gaat gelden voor videoplatforms, zoals YouTube en delen van Facebook. Online reclame wordt ook meer gebonden aan regels. Zo wordt bijvoorbeeld sluikreclame online verboden. Lidstaten worden verder verplicht ervoor te zorgen dat audiovisuele commerciële communicatie, ook middels videoplatforms, minderjarigen geen lichamelijke, geestelijke of morele schade berokkent.

Productplaatsing wordt in het algemeen toegestaan, maar uitgezonderd blijven kinderprogramma’s, consumentenprogramma’s, nieuws en actualiteitenprogramma’s.

Meer specifiek wat betreft alcoholreclame zijn de volgende wijzigingen van belang:
- voor audiovisuele mediadiensten op aanvraag gaan de inhoudelijke alcoholreclameregels van artikel 22 gelden;
- de Richtlijn roept lidstaten op te komen tot coregulering of zelfregulering die de blootstelling van minderjarigen aan alcoholreclame moet verminderen.

Reacties op de herziening door de gezondheidsorganisaties
Het herzieningstraject heeft tweeënhalf jaar geduurd en startte met een voorstel van de Europese Commissie. Een zestal Europese gezondheids- en consumentenorganisaties is destijds naar aanleiding van het herzienings-voorstel een petitie gestart, omdat zij het schokkend vonden dat er geen maatregelen in het voorstel van de Commissie waren opgenomen ter beperking van de alcoholreclame gericht op minderjarigen. Zij vonden dat er voorstellen moesten komen ter verlaging van het aantal alcoholspots dat minderjarigen dagelijks te zien krijgen. Zij merkten op dat door de hierboven al genoemde flexibilisering van de regels voor reclame het aantal (alcohol)spots dat jongeren zien zelfs zal doen toenemen.

De gezondheidsorganisaties waren ook zeer ontevreden over het feit dat lidstaten in de nieuwe Richtlijn worden opgeroepen méér over te laten aan coregulering en aan zelfregulering door de alcoholindustrie. Dat toont volgens deze organisaties aan dat de Commissie de belangen van de alcoholbranche laat prevaleren boven de Europese volksgezondheid. De Commissie negeert immers de grote hoeveelheid onderzoek waaruit blijkt dat alcoholzelfregulering op gespannen voet staat met de volksgezondheid.

Zweden is daarnaast boos dat het Country of Origin-principe niet is aangepast. Zij willen maatregelen nemen tegen reclame uitgezonden door twee Britse omroepen die op Zweden zijn gericht.

Hieronder zijn te vinden:
- de oude Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten;
- het voorstel van de Commissie tot aanpassing van de Richtlijn;
- het aangenomen wijzigingsvoorstel;
- de nieuwe Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten.

Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten (oude versie) (895 kB)

Proposal for an update AVMSD (468 kB)

Richtlijn 2018/1808 tot wijziging van de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten (549 kB)

Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten (nieuwe versie) (349 kB)

-

3. Regulering alcoholreclame en -marketing in Nederland

In Nederland zijn drie verschillende documenten waarin regels staan m.b.t. alcoholreclame en -marketing.
1. Drank- en Horecawet
2. Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken/Nederlandse Reclame Code
3. Mediawet 2008

Drank- en Horecawet

De Drank- en Horecawet bevat een artikel dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de bevoegdheid geeft om een Reclamebesluit op te stellen waarin regels worden gesteld m.b.t. alcoholreclame.

Artikel 2:
1. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen in het belang van de volksgezondheid regels worden gesteld met betrekking tot de inhoud van reclame voor alcoholhoudende drank, de doelgroepen waarop zodanige reclame is gericht, alsmede de tijd en wijze waarop en de plaats waar reclame wordt gemaakt. Deze regels kunnen verboden, beperkingen van en voorschriften ten aanzien van reclameuitingen bevatten. In de maatregel wordt een overgangsregeling getroffen ten aanzien van reclameuitingen die reeds waren geopenbaard op het tijdstip van inwerkingtreding van die maatregel.
2. Het is verboden voor alcoholhoudende drank reclame te maken, welke niet voldoet aan de krachtens het eerste lid gestelde regels.
3. Het in het tweede lid genoemde verbod geldt niet ten aanzien van reclameuitingen voor alcoholhoudende drank, waarin met betrekking tot die drank slechts aanduidingen voorkomen betreffende merk, soort en prijs alsmede de plaats waar die drank wordt verstrekt.
4. Een krachtens het eerste lid vastgestelde algemene maatregel van bestuur treedt niet eerder in werking dan acht weken na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin hij is geplaatst. Van de plaatsing wordt onverwijld mededeling gedaan aan de beide kamers der Staten-Generaal.

Tot nu toe is zo’n besluit echter niet in werking getreden.

Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken/Nederlandse Reclame Code

De alcoholreclame in Nederland wordt voornamelijk gereguleerd middels zelfregulering door de drankindustrie.
In 1978 formuleerde de Reclameraad regels voor alcoholreclame via de ether (radio, tv). Met betrekking tot alcoholreclame via de gedrukte media waren er vrijblijvende regelingen op basis van zelfcensuur.
In 1986 wilde het kabinet alcoholreclame via de ether wettelijk verbieden. Dit voorstel was een reactie op het toegenomen alcoholgebruik bij jongeren en volwassenen. Mede als gevolg van een succesvolle lobby van de alcoholindustrie werd dit voorstel door de Tweede Kamer afgewezen. De industrie kreeg nog een laatste kans om zelf (middels zelfregulering) een stringentere code voor alcoholreclame op te stellen. Ook moest, zo vond de Tweede Kamer, de alcoholbranche een gedragscode invoeren. Met afspraken over sponsoring, stuntaanbiedingen, de verkoop aan dronken personen, et cetera.
Dit resulteerde erin dat vanaf 1 september 1990 de meeste reclame- en gedragsregels rond alcoholreclame en -marketing zijn opgenomen in een aparte (Reclame)Code voor Alcoholhoudende Dranken, als bijzondere code binnen de Nederlandse Reclame Code. Dat betekent dat alle adverteerders voor alcoholhoudende dranken, maar óók de media, zowel moeten voldoen aan de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken als aan de Nederlandse Reclame Code. Volgens een rechterlijke uitspraak (2017) gelden de codes echter niet voor ondernemers die geen lid zijn van een bij de STIVA aangesloten brancheorganisatie of zich op een andere wijze hebben gecommitteerd aan de codes. Wat de consequentie daarvan is, is op dit moment niet duidelijk.

De Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken wordt beheerd door de Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie (STIVA), een samenwerkingsverband van producenten en importeurs van bier, wijn en gedistilleerde dranken.
In de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken zijn de Europese regels opgenomen uit de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten. Nederland is het enige EU land dat deze regels niet heeft geïmplementeerd door opname in een formele wet, maar door opname in de zelfreguleringscode. STAP heeft hierover enkele jaren terug vragen gesteld aan de betrokken minister. Zijn antwoord was dat de Europese Commissie de implementatie "geschikt, voldoende en doeltreffend” vond om de doelen van de richtlijnbepaling te bereiken.

Omdat de Reclamecode geen wetgeving is maar zelfregulering, kan de STIVA op ieder gewenst moment de regels aanpassen. Ze brengt dan – na overleg met de Stichting Reclame Code - een nieuwe Reclamecode uit. Sinds het ontstaan van de Reclamecode is deze gemiddeld eens in de twee jaar gewijzigd, vaak als er een politieke en/of maatschappelijke discussie over (wettelijke aanscherping van de regels rond) alcoholreclame werd gevoerd. Nadere analyse van deze wijzigingen leidt echter tot de conclusie dat herformuleringen of aanvulling van de Reclamecode dikwijls niet tot de beweerde beperkingen van reclame hebben geleid.

Sinds de wijziging in 2000 is er een vrijwillig reclameverbod voor alle media vanaf het moment dat duidelijk is dat 25% of meer van de kijkers, luisteraars, lezers of bezoekers van dat medium jonger dan 18 jaar is. Circa 16% van de Nederlandse bevolking is jonger dan 18 jaar. Als er dan een medium is dat 25% jonge bezoekers/kijkers/luisteraars heeft, is er overduidelijk sprake van een jongerenmedium.

Voor 2019 zijn de televisiezenders Nickelodeon, Disney Channel en Disney XD door de STIVA aangewezen als zogenaamde "jongerenzender". Volgens de STIVA is er geen enkele Nederlandse radiozender meer die onder de definitie "jongerenzender" valt. Dat komt wellicht omdat voor de vaststelling van het percentage 18-minners door de STIVA wordt uitgegaan van het gemiddelde van de luistercijfers, afgezet tegen het gehele programma-aanbod van de zender.

Vanaf 2005 bestaat het systeem van toetsing van alcoholadvertenties vooraf.

Sinds de wijziging van de Reclamecode in 2008 moeten adverteerders verplicht een slogan bij alcoholreclame plaatsen. Oorspronkelijk was die: "Alcohol onder de 16, nog even niet", daarna "Alcohol onder de 16, natuurlijk niet", toen "Geen 16, geen druppel" en sinds 1 juli 2014 "Geen 18, geen alcohol".

De wijziging van de Reclamecode in 2012 hield een nieuw artikel over digitale marketing en sociale media in. Het artikel bevat voorwaarden waaraan reclame-uitingen in de vorm van directe digitale marketing moeten voldoen.
In een wijziging van de Reclamecode in 2014 zijn twee extra aanscherpingen gedaan. Zo moeten nieuwe followers van een drankmerk eerst een age-check invullen, voordat ze het drankmerk kunnen volgen. Een ander nieuwe eis is dat in beeldreclame op internet afkomstig van een alcoholadverteerder de educatieve slogan duidelijk wordt vermeld.

Sinds enige tijd bestaat er grote twijfel over de rechtmatigheid van artikel 20 van de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken. Dat artikel verbiedt kortingen van meer dan 50%. Die bepaling zou in strijd zijn met Artikel 6 van de Mededingingswet waarin staat dat een ondernemer de vrije hand moet hebben in het bepalen van prijzen en niet beperkt mag worden door branche-afspraken.
Ook is er een verschil van mening over de vraag voor wie de bepalingen van de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken gelden. De voorzieningenrechter is van oordeel dat de code niet geldt voor wie zich er nooit bij heeft aangesloten. De voorzitter van de Reclame Code Commissie zegt dat hij wel gerechtigd is een uitspraak te doen over het wel of niet in strijd handelen met de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken.

Mediawet

Nederland kent sinds 2009 een wettelijk verbod op alcoholreclame op televisie en radio van 6 uur ’s morgens tot 9 uur ’s avonds. Het verbod is opgenomen in de Mediawet 2008. Het verbiedt Nederlandse omroepen in het genoemde tijdvak commercials voor alcoholhoudende dranken uit te zenden. Op deze regelgeving wordt toegezien door het Commissariaat voor de Media.

Uit onderzoek van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP blijkt dat sinds de invoering van het wettelijk verbod om vanaf 6 uur 's morgens tot 9 uur 's avonds alcoholspots uit te zenden, het bereik van alcoholreclame onder jongeren, met name die tussen 12 en 17 jaar, niet is afgenomen, maar juist is toegenomen. Dat komt vooral omdat de drankindustrie sindsdien veel méér alcoholreclame is gaan uitzenden vlak ná 9 uur 's avonds.
In 2008 werden 7.140 spotjes uitgezonden tussen 9 uur 's avonds en 6 uur 's morgens, in 2009 (jaar waarin een overgangsregeling gold) steeg dat aantal met 124,5% tot 16.031. In 2010 steeg het aantal spotjes verder, naar 23.411, een stijging van 227,9% ten opzichte van 2008. Kortom, er is in 2010 sprake van een ruime verdriedubbeling van het aantal spotjes na 9 uur 's avonds (3,3 keer zo veel spotjes vergeleken met dezelfde periode in 2008).

Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat beperking van de reclame tot 9 uur 's avonds ook dáár zou leiden tot een daling van het reclamebereik onder zeer jonge kinderen, maar eveneens tot een stijging van het bereik onder de risicogroep adolescenten.

De Mediawet en de bijbehorende beleidsregels bevatten ook enkele bepalingen over (alcohol)sponsoring. De belangrijkste zijn:
• Indien er sprake is van sponsoring wordt dit altijd vermeld.
• Bij de publieke omroep moet de vermelding van de alcoholsponsor neutraal zijn, d.w.z. dat die alleen mag bestaat uit de naam of het (beeld)merk van de sponsor in stilstaand beeld. De vermelding is niet beeldvullend.
• Bij de commerciële omroep dient de vermelding van de alcoholsponsor tussen 6 uur 's morgens en 9 uur 's avonds neutraal te zijn. Na 9 uur 's avonds hoeft dit niet neutraal te zijn, maar mag het geen aanprijzing zijn.
• Het vermelden van de sponsor duurt maximaal 5 seconden.
• Het vermelden mag plaatsvinden voor en na het programma en aan het begin en einde van de reclameblokken tijdens het programma.

T.a.v. product placement (betaalde vertoning of vermelding van een product in een programma) voor alcoholhoudende dranken gelden de volgende regels:
• Bij programma-aanbod waarin product placement is opgenomen, wordt ter informatie van het publiek, duidelijk vermeld dat het programma-aanbod voorzien is van product placement.
• Product placement is alleen toegestaan op commerciële zenders bij bepaalde categorieën van programma's: licht amusement, films, tv-series en sport. Media-aanbod gericht op kinderen onder de 12 jaar mag nooit product placement bevatten, ook al zijn het bijvoorbeeld films of tv-series.
• Product placement voor alcoholhoudende drank is niet toegestaan tussen 6 uur 's morgens en 9 uur 's avonds.

Bronnen
1. De brief van Minister Plasterk over de implementatie van de regels van de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten is hieronder te downloaden:

Brief Minister Plasterk over implementatie AVMSD (830 kB)

2. De analyse (van S. Kerkhof) van de wijzigingen van de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken is hier te downloaden.
3. De meest recente versie van de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken staat op www.stiva.nl.
4. De meest recente versie van de Mediawet is te vinden op www.overheid.nl.
5. Extra informatie over de Mediawet is te vinden op de site van het Commissariaat van de Media: www.cvdm.nl.
6. De studie over het effect van het tijdslot in de Mediawet 2008 is hier te downloaden.
7. Meer informatie over de Amerikaanse studie naar de effecten van beperking van de reclame tot 9 uur 's avonds: Ross, C.S., De Bruijn, A. and Jernigan, D. (2013) Do time restrictions on alcohol advertising reduce youth exposure? Journal of Public Affairs 13/1 pp 123–129 vindt u hier.
8. Een historisch overzicht van het Nederlandse beleid m.b.t. alcoholreclame en alcoholmarketing is hier te vinden.

4. Klachten indienen

Klachten over zelfreguleringsregels

Iedereen die meent dat een reclame-uiting niet voldoet aan de regels in de Nederlandse Reclame Code en/of de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken kan hierover een klacht indienen bij de Reclame Code Commissie van de Stichting Reclame Code. Dit klachtenorgaan beoordeelt of een reclame in strijd is met deze codes. In het geval van een overtreding beveelt de Reclame Code Commissie de adverteerder aan voortaan niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken. De uitzending c.q. publicatie van de desbetreffende uiting moet binnen een week na verzending van eerdergenoemde aanbeveling van de Reclame Code Commissie worden gestaakt, ongeacht of de adverteerder tegen de aanbeveling van de Reclame Code Commissie beroep instelt. De afdeling Monitoring & Compliance controleert vervolgens of de adverteerder hieraan gevolg geeft. In het geval van overtreding van de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken kan de Reclame Code Commissie of het College van Beroep (in het geval van hoger beroep) een boete van maximaal € 50.000,- opleggen aan de bij STIVA aangesloten organisaties.
In het verleden heeft STAP gemerkt dat veel klachten over alcoholreclame door de Reclame Code Commissie worden afgewezen. Zie voor een overzicht van de uitspraken www.reclamecode.nl. Dit heeft te maken met de manier waarop de regels in de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken zijn geformuleerd en de erg letterlijke wijze waarop ze worden geïnterpreteerd door de Stichting Reclame Code. Meer informatie hierover staat samengevat in de Factsheet "Alcoholreclame Aangeklaagd".

Klachten over Mediawet-bepalingen

Het Commissariaat van de Media houdt toezicht op de naleving van de regels in de Mediawet. Als media-instellingen de regels overtreden, wordt handhavend opgetreden. Zo kan het boetes opleggen tot maximaal € 225.000, zendtijd verminderen of intrekken, een toestemming intrekken of bevoorschotting opschorten. Ook kan het Commissariaat onder omstandigheden een last onder dwangsom opleggen. Voordat het Commissariaat overgaat tot bestuursrechtelijke handhaving, wordt het voornemen daartoe doorgaans bekendgemaakt aan betrokkenen. Die krijgen vervolgens in een hoorzitting gelegenheid hun visie op de zaak te geven, waarna het Commissariaat een besluit neemt. Tegen besluiten van het Commissariaat kan bezwaar worden ingediend. Bij de behandeling van bezwaarschriften aangaande mediawettelijke vraagstukken, kan het Commissariaat de Adviescommissie Bezwaarschriften inschakelen, de adviescommissie bestaat uit externe deskundigen op het gebied van Mediawet en bestuursrecht. Daarna is nog beroep en hoger beroep mogelijk bij de administratieve rechter. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht zijn betrokkenen verplicht het Commissariaat te voorzien van alle informatie die redelijkerwijs nodig is voor het vervullen van de toezichthoudende taak. Aangezien de RTL-zenders in Luxemburg zijn gevestigd, vallen die niet onder de Nederlandse wetgeving en het toezicht van het Commissariaat.

5. Trends en innovaties

Vanaf 2002 tot en met 2012 volgde het Nederlandse Instituut voor Alcoholbeleid STAP in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, als onafhankelijke speler, de zelfregulering van de alcoholreclame. Ook andere vormen van marketing werden systematisch in kaart gebracht: sportsponsoring, happy hours, bioscoopreclame, supermarktprijzen, internetverkoop. Bovendien werd het verbod op alcoholreclame op radio en tv vóór 9 uur ’s avonds gemonitord. Daarnaast voerde STAP voor de Europese Commissie onderzoek uit in alle lidstaten en bestudeerde ze de zelfregulering in Bulgarije, Denemarken en Italië. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft STAP gevraagd om de alcoholreclame in een aantal Afrikaanse landen te monitoren.
In februari 2017 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen, waardoor STAP vanaf medio 2017 weer subsidie zou krijgen waardoor het monitoringproject opnieuw zou kunnen worden opgestart. Maar enige tijd later liet staatssecretaris Van Rijn echter weten dat hij de motie niet conform de wens van de Tweede Kamer ging uitvoeren. Nog steeds wordt dus de alcoholreclame in Nederland niet meer systematisch door een onafhankelijke partij gemonitord.

Meer informatie over trends in alcoholmarketing en effecten van alcoholreclame zijn te vinden op: www.eucam.info.

STAP-publicaties over dit thema

Rapporten

Hier vindt u diverse rapporten van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, waaronder rapporten over alcoholreclame.

Factsheets

Alcoholreclame in de bioscoop (20 oktober 2010)
Blootstelling aan alcoholpromotie tijdens EK (3 februari 2009)
Bekendheid en waardering alcoholmerken bij jongeren onder de 16 jaar (20 oktober 2008)
Blootstelling aan alcohol op tv leidt tot verhoogde alcoholconsumptie (13 november 2007)
Alcoholreclame aangeklaagd (15 oktober 2007)
Prijsacties in de Nederlandse horeca (21 maart 2007)
Regulering alcoholreclame op televisie in Europa (7 maart 2007)
Wat maakt alcohol aantrekkelijk voor jongeren? (7 februari 2007)
Alcohol in soaps gerelateerd aan drinkgedrag van jongeren (6 september 2006)
Jongeren onder de 16 jaar en het aanbod van alcohol (28 maart 2006)
Rol alcohol in 'Goede Tijden Slechte Tijden' (25 mei 2004)

Historisch overzicht

Beleid alcoholreclame en alcoholmarketing (15 december 2013) (124 kB)

-

Recent nieuws

Familie Meiland komt met eigen wijn (14 november 2019)
Heineken partner van UEFA Euro 2020™ (14 november 2019)
Van Dalen: "KNVB zit in een spagaat" (23 oktober 2019)
Wereldwijd verdrag nodig om alcoholmarketing te reguleren (19 oktober 2019)
Nieuwe Ierse wetgeving rond alcoholreclame spoedig in werking (16 oktober 2019)
"Sporters worden nu, cru gezegd, gebruikt om alcohol te verkopen" (16 oktober 2019)
PERSBERICHT: Oproep aan onze Olympische sporters: ga niet akkoord met nieuwe deal van NOC*NSF met Heineken (14 oktober 2019)
Holland Heineken House wordt onderdeel van TeamNL Tokyo Center (14 oktober 2019)
Van Dalen: We moeten wijnen niet zo verheerlijken 11 oktober 2019)
Snelle opmars digitale alcoholmarketing (23 september 2019)
Heineken promoot thuistap via influencer op instagram (9 september 2019)EU voorzitterschap Nederland in 2016 mede door Heineken gesponsord (12 augustus 2019)
Geen alcoholreclames in de trein (5 augustus 2019)
Facebook verbiedt verkoop alcohol en tabak door particulieren (29 juli 2019)
Biermerk Bud tekent sponsorcontract met Ajax (24 juli 2019)
AB InBev introduceert Bud tegen 'toegankelijke prijs' (22 juli 2019)
Mogelijk verbod op vrijwel alle alcoholreclame in Letland (8 juli 2019)
Griekse bierbrouwer wil 100 miljoen euro zien van Heineken (19 juni 2019)
Heineken stopt in 2020 met Biertegoed (18 juni 2019)
Heineken gaat door heel Nederland bier bezorgen (6 juni 2019)
Studie: "Marketing via sociale media leidt tot toename alcoholgebruik" (31 mei 2019)
Brouwers stoppen bier vaker in blik ondanks slecht imago (24 mei 2019)
Campagne om hoeveelheid alcohol in cocktails te beperken (21 mei 2019)
Zien drinken, doet drinken (14 mei 2019)
Heineken maakt terugkeer Forumule 1 op Zandvoort officieel bekend (14 mei 2019)
Bedrijven sponsoren Koningsdagborrels (26 april 2019)
Belgische onderzoekers: "Totaalverbod op alcoholreclame noodzakelijk" (24 april 2019)
PERSBERICHT: Stuntprijzen voor alcohol vragen om ingrijpen overheid; zelfregulering faalt (18 april 2019)
Grolsch stopt met adverteren op Comedy Central (14 april 2019)
Sponsoring Heineken: 200 miljoen extra consumenten (11 april 2019)
Gesubsidieerde landbouwprojecten Heineken in Afrika mislukt (25 maart 2019)
Gratis bier als je reclame maakt voor de kroeg (22 maart 2019)
Grolsch krijgt ongelijk in rechtszaak tegen Lidl: Kordaat-biertje mag (28 februari 2019)
Bierstrijd Lidl en Grolsch nu voor de rechter (27 februari 2019)
Legaal cannabisgebruik gaat invloed hebben op drankenmarkt (21 februari 2019)
Topman Heineken is tegen stunten met bier (13 februari 2019)
Flügel gaat vloeibare ijsjes verkopen (12 februari 2019)
AB InBev koopt RateBeer (5 februari 2019)
Voor Heineken maakt het geen verschuil: Zandvoort of Assen (5 februari 2019)
Stijgende bierprijs verontrust cafébazen (21 januari 2019)
Van Dalen: "Verban Heineken uit de sportkantine, zoek andere sponsoren" (5 januari 2019)

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl