NL EN
DONEER NU!






-

Europees beleid

Alcoholconsumptie en alcoholbeleid in Europa

Alcohol is in heel Europa een belangrijk volksgezondheids- en maatschappelijk vraagstuk. In the EU wordt 10,8 liter pure alcohol per 15-plusser per jaar gedronken. Dit is bijna twee keer zoveel als de gemiddelde alcoholconsumptie wereldwijd (=6,4 liter).

Alcoholgerelateerde schade is in de EU verantwoordelijk voor meer dan 15% van alle gezondheidsproblemen en vroegtijdige sterfgevallen bij mannen en circa 4% bij vrouwen. Schadelijk en riskant alcoholgebruik is ook (mede)verantwoordelijk voor een aanzienlijk aantal alcoholgerelateerde verkeersdoden op de Europese wegen en voor andere maatschappelijke gevolgen, zoals geweld, voetbalvandalisme, misdaad, gezinsproblemen en sociale uitsluiting, evenals lage arbeidsproductiviteit.

Op deze themapagina wordt ingegaan op:

- het alcoholbeleid van de Europese Unie
- het alcoholbeleid van de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie)
- het beleid in de Europese lidstaten
- leeftijdsgrenzen in landen van de EU
- accijnstarieven in landen van de EU
- Europese projecten

Eu1

I. Europese Unie

Vóór de EU Alcohol Strategy 2006-2012

In principe is volksgezondheidsbeleid een zaak voor lidstaten en heeft de Europese Unie maar een bescheiden rol. Toch nam de Europese Raad in 2001 een “Raadsaanbeveling over alcohol en jongeren, met name kinderen en adolescenten” aan, inclusief een set conclusies. In 2004 werd deze Raadsaanbeveling geëvalueerd. De uitkomst was dat de tijd rijp was om met een veelomvattende strategie te komen. De Raad vroeg daarop de Commissie om met zo’n document te komen.
Het schrijven van dat strategie-document duurde enkele jaren. Ten eerste omdat er veel verzet was tegen een gemeenschappelijke strategie van het belanghebbend bedrijfsleven. Ten tweede wilde de Commissie eerst enkele veelomvattende voorstudies laten uitvoeren naar aard en omvang van het alcoholgebruik en de alcoholproblematiek in Europa. De bekendste van die studies is het lijvige rapport “Alcohol in Europe, a public health perspective”. Verder gaf de Commissie opdracht tot uitvoering van twee zogenaamde effectrapportages. Eén m.b.t. de gezondheidsaspecten, één m.b.t. de economische aspecten.

De EU Alcohol Strategy 2006-2012

Het heeft uiteindelijk tot oktober 2006 geduurd voordat de Europese Commissie het eens kon worden over de “EU Alcohol Strategy”. De strategie - die gold voor de periode 2006 tot en met 2012 - bevatte zogenaamde soft law, hetgeen inhoudt dat er géén harmonisatie van wetgeving in wordt voorgesteld. Het document onderscheidde slechts prioritaire thema’s die relevant zijn in alle lidstaten en waarbij EU-actie in aanvulling op het nationale beleid van de lidstaten een meerwaarde heeft.

Prioritaire thema’s in deze strategie waren:
1. Beschermen van jongeren, kinderen en ongeboren kinderen;
2. Terugdringen van letsel en sterfgevallen als gevolg van alcoholgerelateerde verkeersongevallen;
3. Preventie van alcoholgerelateerde schade onder volwassenen en beperken van de negatieve effecten op de werkplek;
4. Informeren, opvoeden en bewustmaken van het effect van schadelijk en riskant alcoholgebruik, en van aanvaardbare drinkgewoonten;
5. Ontwikkelen en in stand houden van een gemeenschappelijke basis van wetenschappelijke gegevens op EU-niveau.

In november 2006 onderschreef de Europese Raad de "EU Alcohol Strategy". Maar in de conclusies hierover werd wel benadrukt dat alcoholgerelateerde schade immer coherent aangepakt dient te worden, met aandacht voor onderzoek, consumentenbescherming, vervoer, reclame, marketing, sponsoring, accijnsheffingen en andere vraagstukken m.b.t. de interne markt. Ook andere Europese instellingen, zoals het Europese Parlement, de European Economic and Social Committee en het Committee of the Regions reageerden positief, alhoewel er her en der wel wat kritische geluiden klonken.

Het meest concrete resultaat van de alcoholstrategie was het Alcohol & Health Forum dat in juli 2007 van start ging. Dit Forum is destijds opgezet om het belanghebbend bedrijfsleven en de relevante preventieorganisaties (zoals STAP) kennis en ervaringen te laten uitwisselen en de kans te geven de alcoholstrategie te ondersteunen door met concrete preventie- en voorlichtingsactiviteiten te komen. Het Forum werd in de loop de jaren uitgebreid met een Science Group en twee taskforces. Bovendien was er een jaarlijkse Open Forum Alcohol & Health.

De EU Lidstaten kregen hun eigen platform: de CNAPA: Committee on National Alcohol Policy and Action.

In 2009 heeft de Europese Commissie een stand van zaken rapport gepubliceerd over de implementatie van de "EU Alcohol Strategy 2006-2012".

Naar een nieuwe EU Alcohol Strategy?

Medio 2013 is een formele evaluatie van de "EU Alcohol Strategy 2006-2012" gepubliceerd. Die leidde niet tot een nieuwe strategie, mede omdat er in 2014 nieuwe Europese verkiezingen zouden komen. Maar er was wel behoefte aan enige structuur in de activiteiten van de EU lidstaten. Daarom besloot de Commissie begin 2014 te komen met een concept "Action Plan on Youth Drinking and on Heavy Episodic Drinking (Binge Drinking)" opgesteld voor de periode 2014-2016. In september 2014 heeft de CNAPA met dit actieplan ingestemd.
De zes actieterreinen die in het nieuwe actieplan beschreven worden zijn:
1. Beperken van het binge-drinken;
2. Beperken van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van alcohol voor jongeren;
3. Beperken van de blootstelling van jongeren aan alcoholmarketing en alcoholreclame;
4. Beperken van schade als gevolg van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap;
5. Zorgen voor een gezonde en veilige omgeving voor jongeren;
6. Steunen van monitoring en onderzoek.

De leden van de CNAPA hebben begin 2015, na de installatie van het team Juncker, een oproep gedaan om op korte termijn een nieuwe alcoholstrategie te formuleren. De CNAPA heeft daartoe een zogenaamde "Scoping Paper" opgesteld. De vertegenwoordigers van de lidstaten zeggen hierin dat met name enige grensoverschrijdende kwesties (prijs- en accijnsbeleid, alcoholreclame- en marketing, etikettering) regulering op EU-niveau behoeven.

Niet alleen de CNAPA, ook het Europese Parlement (EP) heeft de Europese Commissie aangespoord om actie te gaan ondernemen. Op 29 april 2015 nam de EP een resolutie aan waarin de Europese Commissie werd opgeroepen uiterlijk in 2016 met een voorstel te komen waarin op EU-niveau wordt geregeld dat ten minste de voedingswaarde op de etiketten van alle alcoholhoudende dranken komt. Verder wil het EP dat de Commissie onmiddellijk aan de slag gaat met de voorbereiding van een nieuwe Europese alcoholstrategie. De EP vindt ook dat grensoverschrijdende internetverkopen beter gereguleerd moeten worden.

Niet lang ná de aanname van de resolutie door het EP heeft Vytenis Andriukaitis, de EU-commissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid, in een speech laten weten dat er - wat hem betreft - GEEN aparte nieuwe alcoholstrategienota zal komen. De Commissie wil - zo gaf hij toen aan - het Europese alcoholbeleid onderdeel laten zijn van een nota over het beleid gericht op chronische leefstijlziekten.

De Europese gezondheidsorganisaties zagen het onverwachte besluit van de Commissie om niet te komen met een aparte nieuwe alcoholstrategie, ondanks de oproep daartoe van de CNAPA en het Europese Parlement, als een kniebuiging voor de alcoholindustrie. De alcoholproblematiek is in de visie van de 21 organisaties méér dan een chronische ziekte. Alcohol heeft immers ook tal van maatschappelijke gevolgen, zoals rijden onder invloed en (huiselijk) geweld. Daarom zijn ze collectief uit het Alcohol and Health Forum gestapt, een stap die in 2013 al door vier preventieorganisaties was gezet. STAP is lid van Eurocare en heeft het forum dus ook verlaten. STAP zelf had overigens in het verleden al de nodige kritiek geuit op de effectiviteit van de concrete preventie- en voorlichtingsactiviteiten die in het kader van het Alcohol and Health Forum ondernomen werden, met name die van het belanghebbend bedrijfsleven.

De gezamenlijke ministers van gezondheid van de EU-lidstaten hebben 7 december 2015 in een formele EU-raadsvergadering de Europese Commissie ook gevraagd om met een nieuwe EU Alcohol Strategie te komen en wel vóór eind 2016. Deze speciale EU-strategienota zou – aldus destijds die raadsconclusies - gericht moeten zijn op maatregelen die alcoholgerelateerde schade met een grensoverschrijdende dimensie terugdringen. De nieuwe strategienota zou - in de visie van de ministers van gezondheid van de EU - aansluiting moeten zoeken bij de activiteiten die al verricht zijn door de CNAPA en de WHO.

Na de aanvaarding van de raadsconclusies begin december 2015 is de discussie over het Europese alcoholbeleid ruim één jaar geheel stil gevallen. In februari 2017 kwam er weer wat schot in toen het Europees Comité voor de Regio's een advies aannam waarin ook gepleit werd voor een nieuwe EU-strategie voor alcohol. Eén maand later, in maart 2017, bracht de Europese Commissie het langverwachte rapport uit met het standpunt over etikettering van de lijst van ingrediënten en de voedingswaarde van alcoholhoudende dranken. Helaas bleek dat standpunt weinig ferm: de Commissie bleek namelijk gekozen te hebben voor zelfregulering: de alcoholbranche werd uitgenodigd om binnen één jaar zelf te komen met een reguleringsvoorstel. Inmiddels heeft de alcoholbranche daaraan gehoor gegeven. Het is een voorstel dat ver onder de maat is.

Tijdens het EU voorzitterschap van Estland (tweede helft 2017) is opnieuw geprobeerd om beweging te krijgen in het inmiddels toch wel weigerachtig te noemen optreden van de Commissie m.b.t. het formuleren van een Europese alcoholstrategie.
Een en ander heeft december 2017 geresulteerd in wéér een nieuwe oproep van de ministers van gezondheid van de EU-lidstaten om met een tweede Europese alcoholstrategie te komen. Ook vroegen de gezondheidsministers in de raadsconclusies aan de Commissie:
- de Lidstaten te ondersteunen door nieuwe gezamenlijke acties (zogenaamde ‘joint actions’) te faciliteren;
- een nadere studie en evaluatie te laten verrichten naar de huidige regels m.b.t. online advertenties voor alcoholhoudende dranken;
- onderzoek te doen naar grensoverschrijdende aankopen van alcoholhoudende dranken;
- uiterlijk eind 2019 te komen met goede voorstellen m.b.t. etikettering van alcoholhoudende dranken. Zie voor meer informatie over dit onderwerp de subparagraaf Verplichte vermelding van productinformatie op de themapagina over Nationaal beleid.

Het is nu afwachten of de nieuwe Europese Commissie Von der Leyen met voorstellen zal komen. Want hoe lang kan de Commissie nog de wens van de Europese gezondheidsorganisaties en de verzoeken van de CNAPA, het EU-Parlement, het Europees Comité van de Regio's en (tweemaal) de gezondheidsministers van de EU Lidstaten naast zich neerleggen?

EU Alcohol Strategy (nederlandstalig) (211 kB)

Assessment EU Alcohol Strategy (2,31 MB)

Civil Society Organizations to leave Alcohol & Health Forum (482 kB)

Kritiek STAP op Alcohol & Health Forum (20,3 kB)

Actieplan alcoholgebruik jongeren en binge-drinken (230 kB)

Scoping paper CNAPA (393 kB)

Europese Parlement Resolutie Alcoholstrategie (113 kB)

Raadsconclusies Strategie van de EU ter beperking van aan alcohol gerelateerde schade (234 kB)

The need for and way towards an EU-strategy on alcohol-related issues (353 kB)

Mandatory labelling of the list of ingredients and nutrition etc. (327 kB)

Council Conclusions on Cross-border aspects in alcohol policy (370 kB)

Who-logo-en

-
-

II. WHO (Wereldgezondheidsorganisatie)

Binnen de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) is schadelijk alcoholgebruik al sinds de vroege jaren 90 van de vorige eeuw een belangrijk thema.

De eerste twee Europese actieplannen 1992-2005

Op Europees niveau werd in 1992 een "European Alcohol Action Plan" aangenomen. Dat plan riep op tot intensivering van het alcoholbeleid, zoals strengere wetgeving in de lidstaten en meer internationale samenwerking. Een van de uitvloeisels van dit actieplan was een Europese ministeriële conferentie over alcohol (1995), waar met algemene stemmen een "European Alcohol Charter” werd aangenomen.

In 1999 stemde het Europese Regionale Comité van de WHO in met het “European Alcohol Action Plan 2000-2005". In dit actieplan waren de politieke strategieën van het “European Alcohol Charter” uitgewerkt in concrete activiteiten en doelstellingen. In februari 2001 werd dit tweede actieplan, samen met een "Declaration on Alcohol and Young People” unaniem goedgekeurd tijdens een Tweede Europese ministeriële conferentie.

Het kaderbesluit en het vierde Europese actieplan 2005-2020

Het "European Alcohol Action Plan 2000-2005" werd gevolgd door een "Framework for Alcohol Policy in the WHO European Region”. Dat werd goedgekeurd in Boekarest in 2005. Door een gebrek aan capaciteit op het Europese Regionale Bureau van de WHO in Kopenhagen werd dit kaderbesluit nooit verder uitgewerkt.

In 2011 werd de draad op Europees niveau weer opgepakt. In september 2011 stemde het Europese Regionale Comité in met het “European Action Plan to Reduce the Harmful Use of Alcohol 2012-2020”.
Dit plan bouwt voort op de drie eerdere Europese alcohol actieplannen, maar de hoofddoelstellingen en actiepunten zijn ook in lijn met de “Global Alcohol Strategy” (mei 2010) van de WHO.

De 10 actiepunten zijn:
1. zorg voor leiderschap, bewustwording en betrokkenheid
2. zorg voor goede preventie en gezondheidszorg voor patiënten met alcoholgerelateerde ziekten
3. ondersteun lokale acties en acties op het werk
4. formuleer beleid gericht op het tegengaan van rijden onder invloed
5. beperk de beschikbaarheid van alcohol
6. reguleer de marketing van alcoholhoudende dranken
7. ontwikkel een efficiënt en effectief alcoholaccijnsbeleid
8. verminder de negatieve gevolgen van het drinken van alcohol en van dronkenschap
9. verminder de gevolgen voor de volksgezondheid van zelfgemaakte en illegale alcohol
10. regel controle en toezicht.

Actieplannen van de WHO hebben geen kracht van wet, maar het is gebruikelijk dat de lidstaten deze documenten serieus nemen en na aanname ervan er mee aan de slag gaan.

In maart 2012 publiceerde het Europese Regionale Bureau van de WHO in Kopenhagen een rapport over alcoholgebruik, alcoholgerelateerde schade en alcoholbeleid in de Europese Unie, getiteld "Alcohol in de European Union 2012".

In 2018 is opnieuw gerapporteerd over de stand van zaken m.b.t. alcoholgebruik, alcoholgerelateerde schade en alcoholbeleid in de Europese Unie, plus Noorwegen en Zwitserland. Dit in de vorm van 30 factsheets. De data betreffen over het algemeen 2016.

European Alcohol Action Plan 2012-2020 (6,17 MB)

WHO Global Alcohol Strategy (1,72 MB)

Alcohol in the European Union 2012 (6,69 MB)

Public health successes and missed opportunities (5,20 MB)

Alcohol consumption, harm and policy response - fact sheets for 30 European countries, 2018 (12,8 MB)

-

III. Beleid in de lidstaten

In een rapport van de WHO (WHO, 2004) wordt een indeling van Godfrey & Maynard (1995) genoemd die het grote aantal opties voor alcoholbeleid in 3 groepen ingedeeld hebben. De volgende indeling wordt genoemd:
1. Populatie gerichte beleidsmaatregelen (Population-based policies): beleidsmaatregelen gericht op het veranderen van de alcoholconsumptie onder de bevolking. Hier moet men denken aan beleidsmaatregelen als accijns, reclamebeperkingen, het controleren van de beschikbaarheid van alcohol (e.g. minimum leeftijdsgrens) en gezondheidscampagnes. Deze maatregelen beïnvloeden niet alleen probleemdrinkers, maar alle drinkers. Op voorlichting na, is juist voor deze collectieve maatregelen de effectiviteit het duidelijkst aangetoond (WHO, 2004)
2. Probleem gerichte beleidsmaatregelen (Problem-directed policies): beleidsmaatregelen gericht op degenen met specifieke alcohol-gerelateerde problemen zoals rijden onder invloed (bijv. het inzetten van blaastesten) of alcoholgerelateerde overtredingen (minimum alcoholprijs). Omdat deze maatregelen gerichter zijn verlagen zij de kans om niet-probleem drinkers te raken. Het gevaar bestaat dat de focus op een specifiek probleem ervoor zorgt dat andere problemen te weinig aandacht krijgen en verslechteren (Godfrey & Maynard, 1995).
3. Directe interventies (Direct interventions): beleidmaatregelen gericht op individuele drinkers zoals ”brief interventions” en behandelprogramma’s. Vaak zijn directe interventies gericht op zware drinkers. Succesvolle directe interventies hebben belangrijke positieve effecten op de individuele drinker en zijn of haar omgeving, maar er moet een grote groep zware drinkers aanwezig zijn om de effectiviteit van deze maatregelen in de samenleving te kunnen waarnemen.

Waar in het verleden beleidsmaatregelen in en buiten Europa voornamelijk gericht waren op het terugbrengen van de collectieve alcoholconsumptie in de maatschappij, bestaat er een internationale trend waarin collectieve maatregelen steeds vaker plaatsmaken voor meer groeps- en probleemgerichte maatregelen (WHO, 2004). De WHO geeft aan dat in veel landen economische en commerciële belangen en hun invloed op beleid een belangrijke rol spelen. Dit uit zich bijvoorbeeld in de toenemende mate waarin alcoholproducenten zelf groeps- en probleemgerichte interventies opzetten en zich bijvoorbeeld richten op voorlichting aan ouders (EUCAM, 2009).

Er bestaat een grote verscheidenheid aan alcoholbeleid in Europese landen. Alleen al in de maatregelen rond de verkooppunten van alcohol zien we een verscheidenheid van staatmonopolies in Zweden en Noorwegen, een slijterijsysteem in Nederland tot verkoop van alle dranken in de supermarkt in andere Europese landen.

Graag verwijzen we naar vindplaatsen op internet met overzichten van alcoholbeleid in andere landen:

Status Report on Alcohol and Health in 35 European Countries 2013;
Status Report on Alcohol and Health part II;
Overview of Member States policies aimed at reducing alcohol-related harm;
Global Alcohol Report; Country profiles;
Alcohol consumption, harm and policy response (factsheets over 30 Europese landen).

Er is ook een Zwitserse site waarop veel informatie te vinden is over het alcoholbeleid in Europese landen: suchtschweiz.ch. Een overzicht van de reclame- en marketingregelgeving in andere Europese landen is op de EUCAM-website te vinden. Op basis hiervan heeft het Trimbos-instituut recent een overzicht samengesteld.

Alcoholreclame en restrictieve maatregelen (Trimbos o.b.v. EUCAM) (269 kB)

-

IV. Leeftijdsgrenzen in landen van de EU

Alle landen in de Europese Unie kennen alcoholleeftijdsgrenzen. In 21 landen is de leeftijdsgrens voor zwak-alcoholhoudende dranken minimaal 18 jaar. Slechts 7 EU-landen kennen voor de winkelverkoop en voor de horecaverkoop van zwak-alcoholhoudende dranken een leeftijdsgrens van 16 of 17 jaar. Tot die 7 landen behoren België en Duitsland. Kijken we naar de verkoop van sterke drank dan zien we dat er 2 landen zijn met een leeftijdsgrens van 16 jaar, 2 met 17 jaar en 24 landen met minimaal 18 jaar.

Leeftijdsgrenzen 1 januari 2018

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten - januari 2018 (188 kB)

-

V. Accijnstarieven in landen van de EU

Alle landen in de Europese Unie heffen accijns op gedistilleerde dranken en op bier (overigens ook op tussenproducten). Bijna de helft van de EU-landen heft ook accijns op (mousserende) wijn.
Hieronder een overzicht van de tarieven per 1 januari 2019 per hectoliter bier, wijn en gedistilleerd (consumptiesterkte) en een grafiek waarin de verschillen in de accijnstarieven van de EU-lidstaten duidelijk naar voren komen.

Overzicht accijnstarieven in eu-lidstaten 2018 consumptiesterkte

-

Grafiek: Accijnstarieven in EU-lidstaten in euro's per hectoliter bier, wijn en gedistilleerd (consumptiesterkte) (meest gangbare tarief) per 1 januari 2019

Accijnstarieven 2019 consumptiesterkte

-

Excise duties alcoholic beverages 1 January 2019 (1,18 MB)

-

-

VI. Europese projecten

Het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP is betrokken geweest of is nog betrokken bij de volgende Europese projecten:

Alice rap

ALICE-RAP: Addiction and Lifestyles in Contemporary Europe Reframing Addictions Project (www.alicerap.eu)
Het project ALICE RAP (2012-1 april 2016) werd gesubsidieerd door de Europese Commissie. In het kader van dit breed opgezette project werkte STAP onder meer samen met de Universiteit van Maastricht en de Universiteit van Amsterdam. Onderzocht werd o.a. de effecten van blootstelling aan alcoholreclame op de hersenactiviteit van stevige drinkers en de klinische behandeling van alcoholpatiënten. Er werd onder meer nagegaan of alcoholreclame invloed heeft op de recidive van alcoholverslaving.

Ammie

AMMIE: Alcohol Marketing Monitoring in Europe
Dit project is gestart in 2008 en afgesloten in 2012. Binnen het AMMIE-project is alcoholreclame en alcoholsponsoring in 5 Europese landen (Denemarken, Duitsland, Italië, Bulgarije, Nederland) gemonitord. Ook is onderzocht hoe jongeren alcoholreclame interpreteren. Reclame die aantrekkelijk leek voor jongeren is zowel beoordeeld door jongeren uit de 5 landen als door de nationale klachtencommissies van de alcoholindustrie. Ook is een onderzoek gedaan naar de sponsoring door de alcoholindustrie van diverse takken van sport. De methodiek die is toegepast is gebaseerd op de jarenlange ervaringen van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP met het monitoren van de alcoholmarketing in Nederland. STAP heeft deze vanaf 2002 uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS. Alhoewel de deelnemende landen allemaal andere regelgeving hebben rond alcoholreclame en -marketing is het toch mogelijk gebleken één monitoring-instrument te ontwikkelen, dat toepasbaar is in alle 5 deelnemende landen. Er zijn diverse rapporten naar aanleiding van dit project uitgebracht. De resultaten zijn samengevat in het rapport Key findings of indepentent monitoring of alcohol marketing in five European countries hier te downloaden.

Amphora

AMPHORA (www.amphoraproject.net).
Het AMPHORA project (2009-2012) richt zich op onvoldoende onderzochte domeinen op het vlak van alcoholconsumptie en alcoholgerelateerde schade in Europa. De kennis die dit project oplevert zal verspreid worden onder beleidsmakers, opdat effectiever alcoholbeleid kan worden ontwikkeld en ingevoerd. Het project heeft een subsidie ontvangen van de Europese Commissie (financiering in het kader van het Zevende Kaderprogramma). De coördinatie wordt verzorgd door Hospital Clinic de Barcelona (Spanje). STAP voert een deel van het project uit, namelijk de coördinatie van een longitudinaal onderzoek naar de invloed van alcoholreclame op het drinkgedrag van jongeren in 4 landen (Duitsland, Italië, Nederland en Polen).

Alcohol policy network

APN: Alcohol Policy Network (www.alcoholpolicynetwork.eu)
Het APN is een Europees platform waarin kennis, ervaringen en standpunten m.b.t. alcoholbeleid worden gedeeld. Het is opgericht tijdens een bijeenkomst van het Bridging the Gap project in Warschau, Polen, in 2004. Inmiddels is het aantal deelnemers uitgebreid en is het een belangrijk netwerk geworden.

Bridging the gap medium

Bridging the Gap
Het Bridging the Gap project was actief in de periode 2004-2006. Het werd mede gefinancierd door de Europese Commissie. Doel van het project was het vormen van een netwerk dat invulling zou geven aan de “Raadsaanbeveling over alcohol en jongeren, met name kinderen en adolescenten”. Er namen 30 Europese landen aan het project deel, alsook het Europese Regionale Bureau van de WHO, het European Youth Forum en de European Public Health Alliance.

Building capacity medium

Building Capacity Project (www.ias.org.uk) .
Aan het project Building Capacity (2007-2009) hebben 31 landen en 10 Europese organisaties deegenomen. Doel was het bundelen en ontwikkelen van bestaande kennis om de Europese Commissie te ondersteunen bij hun communicatie op het gebied van alcohol. STAP coördineerde een van de workpackages in het Building Capacity Project. Er is een handleiding lokaal alcoholbeleid geschreven, gebaseerd op de theorieën van Harold Holder en Bob Reynolds. Zij ontwikkelden een visie op effectief lokaal alcoholbeleid, waarbij handhaving van wet- en regelgeving voorop staat.

DRAIN: Dutch Romanian Alcohol policy Implementation Network (www.drain-project.eu)
STAP heeft gedurende 2007-2010 een project in Roemenië uitgevoerd in samenwerking met het Center for Health Policies and Services te Boekarest. In het kader van dit project is in Piteşti, een stad van 200.000 inwoners, een model ontwikkeld voor lokaal alcoholbeleid. DRAIN werd gefinancierd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, afdeling Matra. Roemenië heeft geen traditie van alcoholbeleid, terwijl de grote alcoholindustrieën steeds meer grip krijgen op het drinkgedrag van Roemeense jongeren. Naast verbetering van de handhaving van wet- en regelgeving was het in het kader van het project daarom van belang om politici, beleidsmakers en burgers te doordringen van de gevaren die het drinken van alcohol met zich brengt. De ontwikkelde handleiding voor lokaal beleid is verspreid onder Roemeense gemeenten.

Elsa

ELSA: Enforcement of national Laws and Self-regulation on advertising and marketing of Alcohol (www.stap.nl/elsa) .
In de periode 2005-2007 heeft STAP het ELSA project gecoördineerd. In dit project dat mede gefinancierd werd door de Europese Commissie, namen 24 Europese landen deel. In dit project zijn de regels m.b.t. alcoholmarketing in de deelnemende landen nader bekeken, hetgeen uiteindelijk heeft geresulteerd in de aanbeveling aan de lidstaten om de bestaande regelgeving in die zin te verbeteren dat jongeren beter beschermd worden tegen de invloed van alcoholreclame.

EUCAM

EUCAM: European Centre for Monitoring Alcohol Marketing (www.eucam.info).
De informatie en kennis van het ELSA- en het FASE-project over de impact van alcoholmarketing zijn terug te vinden op de website van het Europese Centrum voor het Monitoren van Alcohol Marketing (EUCAM). STAP is de initiatiefnemer van dit centrum, dat sinds 2007 bestaat. Participanten zijn: AV.OG.TIL (Noorwegen), IOGT-NTO (Zweden), Alcohol & Society (Denemarken), Eurocare Italië en STAP.
EUCAM voert onderzoek uit over het thema alcoholmarketing en informeert het veld over nieuwe ontwikkelingen door middel van een website en een maandelijkse nieuwsbrief.

Logo eurocare big

EUROCARE: The European Alcohol Policy Alliance (www.eurocare.org)
EUROCARE is een netwerk van volksgezondheidsorganisaties. EUROCARE is voorstander van het voorkomen en beperken van alcoholgerelateerde schade in Europa middels de inzet van effectieve en bewezen werkzame alcoholbeleidsmaatregelen. STAP is sinds 2002 lid van EUROCARE.

Eyes on ages

Eyes on Ages
Op verzoek van de Europese Commissie coördineerde STAP het onderzoek ‘Eyes on Ages’ naar de leeftijdsgrenzen voor het kopen van alcohol in de lidstaten van de EU. STAP was hiervoor geselecteerd omdat STAP het debat over betere handhaving van de leeftijdsgrenzen had aangeslingerd. STAP voerde en voert nog steeds veel zogenaamde mystery-shoponderzoeken uit om na te gaan of supermarkten, slijterijen, horeca en sportkantines de leeftijdsgrens naleven.
Op 30 mei 2013 kwamen 85 vertegenwoordigers uit 28 verschillende landen in Amsterdam bijeen om de resultaten van het onderzoek van STAP te bespreken. De presentaties zijn hier te vinden.
Het eindrapport is verschenen in oktober 2013. U vindt het hier.

Fase

FASE: Focus on Alcohol Safe Environment (www.faseproject.eu).
Het FASE project (2007-2009) diende o.m. als voortzetting van het ELSA project. In het FASE project heeft STAP op basis van een uitvoerige literatuuranalyse onderzocht aan welke criteria de regelgeving met betrekking tot alcoholreclame moet voldoen om te voorkomen dat alcoholreclame het drinkgedrag van jongeren stimuleert. Uit het onderzoek is gebleken dat de bestaande regelgeving in Noorwegen (daar geldt een totaal reclameverbod) en in Frankrijk (daar geldt een vergaande beperking van alcoholreclame en sponsoring) verreweg het meest beschermend werkt voor jongeren. Het FASE project richtte zich ook op de werkplek en op de drinkomgeving (uitgaansgebieden). Het ging hierbij met name om het verzamelen en uitwisselen van best practices, bijv. over verzuimbeleid en over trainingen van barpersoneel.

Letithapyn2

Let it hAPYN! (www.eurocare.org/eu_projects/let_it_hapyn).
Het belangrijkste doel van het project 'Let it hAPYN!' was een beter beeld te krijgen van goede/slechte alcoholinterventies binnen jongerenorganisaties om vervolgens effectieve alcoholinterventies aan jongerenorganisaties aan te bieden. Het aantal betrokken jongerenorganisaties verdrievoudigde gedurende het project. In totaal zijn meer dan één miljoen studenten en jongeren bereikt. Het project, dat liep tot juni 2016, ontving subsidie van de Europese Unie (Gezondheidsprogramma).

Rahra

RAHRA: Reducing Alcohol Related Harm (www.rahra.eu)
RAHRA, deels gefinancierd uit het Health Programme van de Europese Unie, was een 3 jaar (2014-2016) durende Joint Action gericht op het ondersteunen van de lidstaten om verder te werken aan gemeenschappelijke prioriteiten in lijn met de EU Alcohol Strategie en de mogelijkheden van de lidstaten te versterken om alcoholgerelateerde schade aan te pakken en te verminderen. Het initiatief voor dit project was gekomen vanuit de lidstaten. STAP nam deel aan dit project, evenals twee andere Nederlandse instituten (Trimbos-instituut en RIVM).
Een van de meest concrete resultaten van RARHA is een Europese ‘Toolkit’ met daarin opgenomen 43, uitvoerig beschreven alcohol-interventies, ook aangeduid als good-practices. STAP heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de samenstelling van deze 'toolkit'.
Zie hierover dit bericht.

Factsheets

Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten - januari 2018 (december 2017)
Overzicht leeftijdsgrenzen alcohol in EU-lidstaten 1 juli 2015 (juni 2015)
Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-lidstaten 01-01-2014 (jan. 2014)
Overzicht leeftijdsgrenzen alcoholverkoop in EU-27 01-01-2010 (jan 2010)
Regulering alcoholreclame op televisie in Europa (7 mrt 2007)

Recent nieuws over Europees alcoholbeleid

EU stimuleert toerisme drankenindustrie (14 oktober 2019)
Andriukaitis: 'Ontbind Alcohol & Health Forum' (9 oktober 2019)
Gedistilleerdsector lobbyt voor herstart Alcohol & Health Forum (1 oktober 2019)
Kyriakides kandidaat Eurocommissaris Gezondheid (10 september 2019)
Vaker consumenteninformatie op Nederlands bier (5 september 2019)
PERSBERICHT: WHO-Europa: veel sterfgevallen door alcohol, vooral onder jongeren en jongvolwassenen (4 september 2019)
Andriukaitis en Hogan zwichten voor gedistilleerdsector (22 juli 2019)
Beoogd EC-voorzitter destijds voorvechtster stevig alcoholbeleid (3 juli 2019)
Lidstaten WHO weinig succesvol in beperken alcoholproblematiek (1 juli 2019)
Brouwsector voldoet in 2022 aan EU-regels consumenteninformatie (13 juni 2019)
Is de gedistilleerdsector bang voor transparantie? (5 juni 2019)
Gedistilleerdsector tekent MOU rond consumenteninformatie (4 juni 2019)
60% verkochte bieren voorzien van informatie over calorieën (28 mei 2019)
Geen akkoord in ECOFIN over harmonisering accijnsstelsels (17 mei 2019)
Nieuwe EU gedistilleerd verordening gepubliceerd (17 mei 2019)
ECOFIN praat over harmonisering van accijnsstelsels (16 mei 2019)
Boete van 200 miljoen voor hinderen export Jupiler-bier (13 mei 2019)
Preadvies over ongezond gedrag behandelt rol van het recht bij reguleren alcoholgebruik (12 april 2019)
EP-leden steunen voorstel voor EU-erkenning van laaggradige wijn (3 april 2019)
Europese artsen willen betere etiketten alcohol (21 maart 2019)
Jaarlijks zo'n €220 miljoen EU-geld naar wijnpromotie (12 maart 2019)
Alcoholverbod tijdens vluchten en op luchthavens? (14 februari 2019)
Geen steun in Europarlement voor aanscherping etiketteringseisen wijn (29 januari 2019)
Alcoholgebruik beïnvloedt Europese sterftecijfers sterk (10 januari 2019)
Europeanen gaven in 2017 in detailhandel €130 miljard uit aan alcohol (1 januari 2019)

Recent nieuws uit onze buurlanden

7,3 miljoen liter bier op Oktoberfest München (9 oktober 2019)
Schotse minimumprijs had beperkt korte termijn economisch effect op alcoholsector (2 oktober 2019)
Minimumprijzen lijken in Schotland effect te hebben (25 september 2019)
Oktoberfest veroorzaakt griep en hartritmestoornissen (23 september 2019)
Regering Boris Johnson belooft na no-deal brexit accijnsregels te versoepelen (10 september 2019)
Britse denktank: accijnssysteem moet worden hervormd (6 september 2019)
Duitse brouwers willen statiegeld op lege bierkratten sterk verhogen (23 augustus 2019)
In UK meer omzet sterke drank na bevriezing accijns (22 juli 2019)
Brits onderzoek naar pubs Heineken (10 juli 2019)
Meer duidelijk over bezwaar Portugal tegen Welsche MUP (8 juli 2019)
Dronken voorzitter Vlaams parlement veroorzaakt auto-ongeluk (7 juli 2019)
Tien procent Britse ziekenhuispatiënten afhankelijk van alcohol (3 juli 2019)
In Duitsland staat de sterke drank in de supermarkt op slot (2 juli 2019)
Geen bier op neonazi-festival (23 juni 2019)
Bezwaar Portugal vertraagt introductie MUP in Wales (19 juni 2019)
Alcoholverkoop per hoofd van de bevolking in Schotland gedaald (19 juni 2019)
Belgische politie mag weer bier schenken tijdens feesten (1 juni 2019)
Duitsers schakelen steeds vaker over naar alcoholvrij bier en naturradler (25 april 2019)
FA Cup: geen champagne meer voor winnaar (24 april 2019)
Belgische onderzoekers: "Totaalverbod op alcoholreclame noodzakelijk" (24 april 2019)
België scherpt alcoholreclameregels aan (20 april 2019)
Duitsland: veel schade aan derden door alcoholgebruik (19 maart 2019)
Ex-sigarettenbaas wordt nieuwe voorzitter AB InBev (19 maart 2019)
Kabinet Wales werkt verder aan MUP van 50P (18 februari 2019)
Belgische IkPas start met 45.000 deelnemers (31 januari 2019)
"AB InBev brengt universiteit Leuven in verlegenheid met Lazaruscampagne"(12 januari 2019)

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl