NL EN
DONEER NU!




-

Alcohol & Zwangerschap

-

Op deze themapagina vindt u informatie over alcohol en zwangerschap. Er wordt ingegaan op:
- I Alcoholgebruik en zwanger worden
- II Alcoholgebruik tijdens zwangerschap
- III Alcohol in borstvoedingsperiode
- IV Cijfers over alcoholgebruik rondom de zwangerschap
- V e-Health programma's
- VI Zwangerschapslogo

Wist u dat?

  • Alcoholgebruik door zowel de man als de vrouw de vruchtbaarheid kan verminderen en de kans op een miskraam kan verhogen?
  • De alcohol die de zwangere drinkt ook haar ongeboren kind bereikt, ook wanneer de placenta nog niet is ontwikkeld?
  • Alcoholgebruik van de moeder onder meer kan leiden tot groeiachterstand, gezichtsafwijkingen en neurologische schade bij de baby?
  • Dat als die 3 typen afwijkingen bij een kind voorkomen met spreekt over het Foetaal Alcohol Syndroom?
  • Dat de term Foetaal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) tegenwoordig wordt gebruikt om het hele gebied van defecten door prenatale alcohol blootstelling af te dekken?
  • Alcoholgebruik in de borstvoedingsperiode de melkproductie kan doen afnemen?
  • Een baby die borstvoeding krijgt via de moedermelk alcohol in het lichaam kan krijgen?
  • Alcohol de smaak en geur van de moedermelk verandert?
  • Volgens het Trimbos-instituut 24% van de zwangere vrouwen in Nederland drinkt in de periode tussen de bevruchting en het moment dat de zwangerschap officieel wordt bevestigd?
  • 19% van de moeders in de borstvoedingsperiode alcohol drinkt?
  • Deskundigen schatten dat er in Nederland jaarlijks 500 kinderen geboren worden met FAS?
  • Op 1 juli 2016 89% van de verpakkingen van alcoholhoudende dranken het "alcohol en zwangerschapslogo" heeft, maar helaas vaak wel erg klein?

I. Alcoholgebruik en zwanger worden

Vruchtbaarheid en miskraam

Alcoholgebruik door de vrouw en door de man kan effect hebben op de bevruchting en op de kans op een miskraam.

Wanneer een man regelmatig drinkt, heeft dat invloed op de hormonen die verantwoordelijk zijn voor de zaadproductie. Dat heeft weer invloed op het volume, de vorm en de grootte van de zaalcellen, wat weer effect heeft op de vruchtbaarheid. Ook kunnen de cellen die sperma maken beschadigd raken. Hierdoor kan een zaadcel, en dus ook zijn DNA, zich niet goed ontwikkelen. Miskramen kunnen het gevolg zijn.
Mannen die regelmatig drinken kunnen bovendien erectieproblemen krijgen en zelfs impotent worden. Op een natuurlijke manier kinderen verwekken wordt dan moeilijker of zelfs onmogelijk.

Als een vrouw alcohol drinkt, kan dit haar eicel beschadigen. Ook bij haar verhoogt alcoholgebruik de kans dat het DNA van deze cel schade oploopt, met een kans op lagere vruchtbaarheid.
Veel drinken leidt ook tot problemen bij de ovulatie en onregelmatige of zelfs gemiste menstruaties, hetgeen eveneens invloed heeft op de bevruchtingskans.
Alcoholgebruik tijdens de eerste weken van de zwangerschap verhoogt ook de kans op een miskraam. Uit onderzoek (Sundermann, 2021) is gebleken dat met name alcoholgebruik in week 5 tot week 10 na de laatste menstruatie, riskant is. Die studie kwam tot 8% extra risico op een miskraam elke week dat de zwangere vrouw in deze periode blijft drinken.

Hoeveel alcohol is schadelijk?

Bij mannen kan meer dan 6 glazen alcohol per week al leiden tot een verminderde kwaliteit van het sperma en dus een verlaagde vruchtbaarheid (Jensen, 2014). Gebruik van meer dan 3,5 glazen alcohol per dag leidt significant vaker tot erectieproblemen (Mirone, 2004).
Er is bij vrouwen een lineair verband tussen alcoholgebruik en onvruchtbaarheid. Hoe hoger de alcoholblootstelling, hoe sterker de afname van de vruchtbaarheid. Uit een recente meta-analyse (Fan, 2017) bleek dat vrouwen die tot 12,5 gram alcohol (1¼ glas) per dag consumeren 11% minder vruchtbaar zijn dan vrouwen die niet drinken.

Hoe meer beide partners drinken, des te groter ook het risico op een miskraam. Een Deense studie vond een hoger risico op miskramen als de man een consumptieniveau had vanaf 12 glazen per week (Hendriksen, 2004).
Er zijn diverse onderzoeken gedaan naar het consumptieniveau van vrouwen en het vóórkomen van miskramen. Uit de hiervoor al genoemde studie van Sundermann waaruit bleek dat zwangere vrouwen die alcohol gebruiken in week 5 tot week 10 na de laatste menstruatie een hoger risico hebben op een miskraam dan vrouwen die geen alcohol gebruiken bleek - vreemd genoeg - dat het voor het miskraamrisico niet veel uitmaakte hoeveel de zwangere vrouwen dronken. Het type drank maakte ook niet uit. Andersen et al. (2012) vonden een verband tussen alcoholgebruik in het eerste trimester van de zwangerschap en een hoger risico op miskramen tussen 13 en 16 weken vanaf 2 tot 3,5 glas per week.
Kortom: de wetenschap geeft niet eenduidig aan in welke week van de zwangerschap en vanaf welk consumptieniveau van de vrouw het risico op miskramen hoger is. Sommige onderzoekers geven aan dat elk gebruik riskant is, anderen vinden een verband vanaf inname van 2 tot 3,5 glas per week!

II. Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap

Hoe beïnvloedt alcohol de zwangerschap?

Alcohol kan gedurende de hele zwangerschap het ongeboren kind bereiken, dus ook als de moeder nog niet weet dat zij zwanger is en wanneer de placenta nog niet is ontwikkeld. De baby haalt dan voedingsstoffen uit de dooierzak, die ook beinvloed wordt door alcoholgebruik. Een recente dierexperimentele studie, uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit van Queensland, heeft aangetoond dat alcohol de groei van de stamcellen die de placenta worden, kan belemmeren (Kalisch-Smith, 2019). Bij dieren die rond de conceptie waren blootgesteld aan alcohol, was de placenta slecht gevormd en niet in staat om de foetus alle voedingsstoffen te geven die nodig zijn om te groeien. Dit effect was ernstiger bij vrouwelijke dan bij mannelijke foetussen.

Als een zwangere vrouw alcohol drinkt, drinkt het ongeboren kind mee. De concentratie alcohol in het bloed van het ongeboren kind wordt even hoog als dat van de moeder. Dus, als de moeder na een glas bier een alcoholpromillage heeft van 0,3‰, dan heeft de baby dat ook. Alcohol heeft op een baby een heel ander effect dan op een volwassene. De lever van een baby kan de alcohol nog niet afbreken, dat gebeurt in de hersenen. Alcohol blijft ook langer in het bloed van de ongeboren baby dan in het bloed van de zwangere vrouw.

Alcohol is schadelijk voor het ongeboren kind, omdat alcohol invloed heeft op de celdeling en er hierdoor schade wordt toegebracht aan het embryo of de foetus. Tijdens de zwangerschap ontwikkelen zich de organen van het ongeboren kindje. Alcohol heeft hierop een negatieve invloed. Ook de hersenen maken een belangrijke ontwikkeling door tijdens de zwangerschap. Alcohol kan ervoor zorgen dat de hersenen beschadigd raken. Als een kind deze beschadiging heeft, zal het hiervan nooit meer herstellen.

Overzicht risico’s voor het kind van alcoholgebruik tijdens zwangerschap

Alcohol drinken tijdens de zwangerschap kan verschillende nadelige gevolgen hebben voor het kind.

- Vroeggeboorte (geboorte vóór 37 weken)
- Groei-achterstand qua lengte en gewicht (minder dan 2.500 gram). De achterstand qua lengte haalt het kind gedurende de rest van het leven niet meer in
- Slechte spiercoördinatie
- Afwijkingen aan handen en nagels en aan externe genitaliën
- Gezichtsafwijkingen. In het ergste geval heeft het kind een kleine schedel, smalle oogspleten, een vouw in de binnenste oogplooi, een plat gezicht en lage neusbrug, een korte wipneus, een afgeplat neusgootje, een dunne bovenlip, een smalle kin en lage oren. Deze afwijkende gezichtskenmerken zijn bij jonge kinderen duidelijker zichtbaar dan bij volwassenen.

En, minder uiterlijk zichtbaar:
- Beschadiging van hart, lever, nieren
- Veel huilen
- Slaapstoornissen
- Nachtelijke incontinentie
- Snel overprikkeld raken
- Minder snel kunnen kalmeren na een moment van opwinding
- Stofwisselingsstoornissen
- Diabetes
- Risico op alcoholisme en psychische problemen
- Hersenbeschadigingen, zoals aantasting van de integriteit van de witte stof en verstoringen in de verbinding tussen linker- en rechterhersenhelft, met als gevolg: slecht functioneren, hyperactiviteit, leerproblemen, slecht geheugen, autistisch gedrag, lager IQ, sociale problemen.

Zowel jongens als meisjes kunnen aangedaan worden. Maar bij meisjes is de ernst van de ziekte vaak ernstiger dan bij jongens.

Hoeveel alcohol leidt tot schade?

Welke schade er komt, hangt voor een aanzienlijk deel af van het moment in de zwangerschap waarop de moeder alcohol drinkt. In de hele zwangerschap kan alcoholgebruik leiden tot hersen- en orgaanschade bij het kind. Alcoholgebruik in de eerste twaalf weken leidt met name tot afwijkingen aan armen, benen, externe genitaliën en het gezicht (Coles, 1994 / Muggli, 2017). Alcoholgebruik in de weken 13 tot en met 42 leidt vooral tot neurologische defecten en groei-achterstand. Als een kind klein is bij de geboorte omdat de moeder alcohol heeft gedronken tijdens de zwangerschap, zal het die groei-achterstand nooit meer inhalen en altijd kleiner dan gemiddeld blijven.

Het is niet te zeggen hoeveel alcohol leidt tot schade aan het ongeboren kind. Dat komt omdat alcohol bij iedere moeder, maar ook bij ieder kind, een ander effect heeft. Het hangt van veel factoren af of alcohol tot schadelijke effecten leidt, zoals: welke hoeveelheid alcohol heeft de moeder gedurende de zwangerschap gedronken, hoe groot is de moeder, hoe goed werkt haar lever, hoe oud was zij, hoe goed kan het ongeboren kind de alcohol afbreken. Bij een vrouw die groot en gespierd is (en dus veel lichaamsvocht heeft), zal alcohol tijdens de zwangerschap over het algemeen tot minder schade leiden dan bij een vrouw die klein is met een groot vetgehalte (en dus minder lichaamsvocht heeft). Verder is het zo dat alcohol bij vrouwen die jong zijn en zwanger van de eerste, minder schadelijk is dan bij oudere vrouwen die al enkele zwangerschappen hebben gehad. Het maakt voor de schade aan de baby niet uit of de moeder bier, wijn of gedistilleerde drank drinkt.

De laatste jaren is veel aandacht voor de gevolgen van licht alcoholgebruik gedurende de zwangerschap. Volgens Lees kan zelfs zeer licht alcoholgebruik schade veroorzaken. Eén onderzochte moeder dronk 16 glazen in de eerste 6-7 weken van haar zwangerschap en dat bleek bij haar kinderen op 9 tot 10 jarige leeftijd gevolgen te hebben (Lees, 2020). Zij hadden bijvoorbeeld meer angst- en depressiesymptomen, waren impulsiever en hadden meer aandachtsproblemen dan niet-blootgestelde kinderen. Long en Lebel kwamen na uitgebreid onderzoek tot de conclusie dat prenatale blootstelling aan hele kleine hoeveelheden alcohol al een meetbaar effect heeft op de hersenstructuur.
In 2021 heeft ook de Gezondheidsraad gekeken naar de schade als gevolg van licht alcoholgebruik. Dat leverde aanwijzingen op dat de consumptie van enkele glazen per week samenhangt met een hoger risico op een laag geboortegewicht, een minder gunstige cognitieve ontwikkeling in termen van een lager IQ en een minder gunstige gedragsscore van het kind.

Of een kind beschadigd is als gevolg van het alcoholgebruik kan pas na de geboorte worden vastgesteld. Soms wordt wel een extra groei-echo uitgevoerd om te kijken of het kind goed groeit. Maar voor de geboorte kan nooit met zekerheid worden gezegd dat een kind gezond is.

Foetaal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) en het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS)

Als een kind beschadigd is doordat de moeder alcohol heeft gedronken, dan kan het de diagnose krijgen van Foetaal Alcohol Spectrum Disorder (FASD). Deze aandoening kan variëren van een lichte vorm tot een heel zware vorm. Een lichte vorm van FASD kan aan het licht komen, doordat het kind snel overprikkeld raakt, een slecht geheugen heeft en zich niet goed kan gedragen in een sociale omgeving. De zwaarste schade is zichtbaar als het kind een groei-achterstand heeft én afwijkende gezichtskenmerken én neurologische beschadigingen. In dat geval is er sprake van het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS). Meer informatie over FAS(D) kunt u vinden op de website van de FASD Stichting.

Gezichtskenmerken Foetaal Alcohol Syndroom

Fas

© Alamy

III. Alcohol in de borstvoedingsperiode

Effect alcoholgebruik op melkproductie

Als een moeder die borstvoeding geeft alcohol gebruikt is het mogelijk dat de melkproductie afneemt. Onderzoek heeft laten zien dat alcoholgebruik ervoor zorgt dat de melkklieren in de borsten van een moeder minder melk produceren. Hierbij geldt dat hoe meer alcohol er gedronken is, des te minder melk de moeder produceert.

Het is een fabeltje dat bruin bier goed is voor de zog. Sterker nog, net als andere alcoholhoudende dranken zorgt bruin bier ervoor dat de moedermelk wordt geremd.

De gevolgen voor de zuigeling

Wanneer een moeder alcohol drinkt in de periode dat zij borstvoeding geeft, is de concentratie alcohol in haar moedermelk even hoog als die in haar bloed. Als de baby deze melk drinkt, krijgt hij of zij dus alcohol via de moedermelk in het lichaam. Alcohol verandert de smaak en geur van de moedermelk. De zuigeling kan hierdoor geïrriteerd raken en/of minder willen drinken, tot wel 20%. De toeschietreflex neemt af. Ook kan het slaap-waakpatroon van de baby worden verstoord. Eén in het tijdschrift Pediatrics verschenen studie (Mennella, 1998) vond dat baby's die via borstvoeding alcohol binnen kregen een kwart korter sliepen dan baby's die dat niet hadden.

De hersenen van een pasgeboren baby zijn nog volop in ontwikkeling. Onderzoek laat zien dat alcohol invloed heeft op organen die in ontwikkeling zijn. Als een baby moedermelk drinkt waar alcohol in zit, dan is het dus mogelijk dat de hersenen van de baby daardoor worden beschadigd.

Australische onderzoek o.l.v. Louisa Gibson vond dat de kinderen van moeders die borstvoeding gaven én alcohol dronken, meer leerproblemen hadden op hun 6de en 7de jaar dan leeftijdsgenootjes die nooit borstvoeding hadden gekregen. De leerscores waren het laagst als de moeders veel of riskant alcohol hadden gedronken. De leerproblemen werden niet (meer) gevonden als de kinderen werden beoordeeld op hun 10de en 11de jaar. Dezelfde onderzoekers vonden ook dat kinderen tussen 7 en 10 jaar van moeders die borstvoeding gaven én alcohol dronken slechter scoorden op spelling, schrijven en grammatica. Ook dat verdween deels naarmate de kinderen ouder werden. Kinderen tussen 9 en 11 jaar met een drinkende moeder in de lactatieperiode scoorden alleen nog statistisch minder op spelling.

Als een moeder tijdens de borstvoedingsperiode alcohol wil drinken, maar schade aan haar kind wil voorkomen, is het verstandig dat zij na elk glas alcoholhoudende drank ongeveer 2 uur geen borstvoeding geeft. Na ongeveer 2 uur is de alcohol van 1 glas uit het bloed en de moedermelk verdwenen. Drinkt een vrouw twee glazen alcohol, dan kan zij het beste minimaal 4 uur wachten voordat zij borstvoeding geeft.

IV. Cijfers over alcoholgebruik rondom de zwangerschap

Gebruik door zwangere en lacterende vrouwen

Het percentage vrouwen dat alcohol gebruikt tijdens de zwangerschap lijkt de afgelopen decennia aanzienlijk gedaald. Toen in 2005 de Gezondheidsraad haar advies over "Risico's van alcoholgebruik bij conceptie, zwangerschap en borstvoeding" opstelde werd nog geschat dat 35% tot 50% van de vrouwen tijdens de zwangerschap alcohol gebruikte. Latere schattingen spraken van 22,4% in 2007 en 19,2% in 2010.

Begin 2016 is de factsheet ‘Alcoholgebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding’ verschenen. Het is een uitgave van TNO, opgesteld in opdracht van het Trimbos-instituut en met financiering van het ministerie van VWS. Daarin wordt het percentage vrouwen dat in 2015 drinkt tijdens de zwangerschap geschat op 8,9%.

Het Trimbos-instituut onderzoekt sinds 2016 het middelengebruik van zwangeren meer systematisch. Sinds dat jaar bestaat de Monitor middelengebruik en zwangerschap. Uit dit onderzoek bleek dat in 2016 44,2% van de moeders dronk voor ze zwanger werden en 4,7% vanaf het moment dat de zwangerschap was bevestigd. In 2018 waren die cijfers 44,2% en 4,2%. In 2021 was dat 42,7% en 2,6%. In de laatste monitor (Scheffers-van Schayck, 2022) is ook gekeken naar het alcoholgebruik in de weken tussen bevruchting en de bevestiging van de zwangerschap. In die periode blijkt 24% van de vrouwen alcohol te hebben gebruikt.

Tabel: Monitor middelengebruik en zwangerschap

Jaar Alcoholgebruik in periode vóór de bevruchting Alcoholgebruik tussen de bevruchting en de bevestiging van de zwangerschap Alcoholgebruik na bevestiging van de zwangerschap
2016 44,2% ? 4,7%
2018 44,2% ? 4,2%
2021 42,7% 24% 2,6%

-
Uit de Trimbos-monitor blijkt dat 19% van de vrouwen alcohol drinkt in de periode van borstvoeding.

Bij het lezen van deze cijfers moet bedacht worden dat het niet altijd gemakkelijk is om het alcoholgebruik van zwangere en lacterende vrouwen en vrouwen met een kinderwens te achterhalen. Uit onderzoek is gebleken dat de manier waarop dit aan de vrouw gevraagd wordt essentieel is (van der Wulp, 2010). Als gevraagd wordt of men drinkt, dan wordt meestal met "nee" geantwoord. Wordt echter gevraagd of er "echt niet, ook niet af en toe (een glaasje/slokje)" wordt gedronken, wordt dit meestal wel toegegeven.

In 2021 werd bekend dat het Erasmus MC in 2016/2017 het bloed van zwangere vrouwen had onderzocht met PEth-testen (Breunis, 2021). Met die test kan je tot twee weken na inname alcohol in het bloed detecteren. Uit hun onderzoek bleek dat 5,3% van de onderzochte zwangere vrouwen waarvan het merendeel had aangegeven géén alcohol te hebben gebruikt, tòch had gedronken.

Cijfers FASD en FAS

Deskundigen schatten dat op elke 1.000 pasgeborenen ongeveer 23 kinderen FASD hebben (Roozen, 2019) en ongeveer 3 baby's FAS. Dat zou betekenen dat er elk jaar in Nederland 1.800 kinderen met FASD, waarvan 500 kinderen met FAS, worden geboren.

-

V. e-Health programma's

Negen maanden niet / Alcoholvrij zwanger

Om ervoor te zorgen dat alle zwangere vrouwen goed advies krijgen over hun alcoholgebruik hebben het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP en de Universiteit Maastricht een e-health programma ontwikkeld, genaamd Negen Maanden Niet. Dit programma bleek effectiever dan routinezorg bij het terugdringen van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap.

Inmiddels is het programma door STAP overgedragen aan het Trimbos-instituut, dat meer e-health programma's beheert. De naam is nu: Alcoholvrij Zwanger. Aanmelden kan op een van de sites van het Trimbos-instituut: https://www.alcoholvrijzwanger.nl/

Afbeelding alcoholvrij zwanger (4)

Zwangere vrouwen loggen in op de website van Alcoholvrij Zwanger https://www.alcoholvrijzwanger.nl/. Ze maken een loginnaam en een wachtwoord aan. In de gratis online cursus krijgen de deelnemers informatie, zijn er filmpjes en persoonlijke adviezen. Ingegaan wordt op vragen als:
• Waarom is een alcoholvrije zwangerschap het beste voor een baby?
• Hoe kun je zorgen voor een alcoholvrije zwangerschap?
• En waar moet je op letten als je borstvoeding geeft?

De cursus is opgebouwd uit drie sessies, die ieder ongeveer 20 minuten duren. Is de deelnemer al wat verder in de zwangerschap dan wordt een aantal sessies samengevoegd. De zwangere kan de cursus gewoon op eigen tempo thuis volgen en kan het onderbreken wanneer zij wil.

Een onderzoek naar de effectiviteit van Negen Maanden Niet, de voorloper van Alcoholvrij Zwanger, liet zien dat 78% van de zwangere vrouwen die het programma hadden doorlopen was gestopt met drinken, wat significant meer was dan de 55% van de zwangere vrouwen die reguliere zorg van hun verloskundige kreeg. Dit onderzoek van Van der Wulp (2014) is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Medical Internet Research. Negen Maanden Niet is door de Interventiecommissie van het RIVM ook beoordeeld als “effectief: goede aanwijzing voor effectiviteit”.

Mijn Nuchtere Baby

Vanuit de werkgroep Zwangeren van het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcohol (SVA) heeft de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV) in 2021, samen met IkPas/Stichting Positieve Leefstijl, óók een e-health programma ontwikkeld. Het programma heet Mijn Nuchtere Baby.

Mijn Nuchtere Baby helpt zwangeren en hun omgeving op een positieve manier alcohol tijdens de zwangerschap te laten staan. Deelnemers krijgen twee keer per maand een digitale nieuwsbrief. Ook hun partner, vrienden en familie kunnen zich inschrijven. Zij zijn een belangrijke ondersteunende factor voor de zwangere: fijn om een maatje te hebben die hen steunt tijdens de negen maanden.

De inhoud van de nieuwsbrieven is gericht op de zwangeren, maar ook voor hun omgeving interessant. Naast informatie over alcohol en zwangerschap staan er recepten van een foodblogger in, tips van andere zwangere vrouwen, een blog van een verloskundige en meer. Vrienden en familie die zich inschrijven, kunnen ervoor kiezen om de nieuwsbrief níet te ontvangen. Ze doen dan nog steeds mee aan Mijn Nuchtere Baby als maatje voor de zwangere.

Zwangeren kunnen zich eenvoudig inschrijven op www.mijnnuchterebaby.nl via de button 'Schrijf je nu in!'. Inschrijving en deelname zijn gratis en na de bevalling meldt iedereen zich weer eenvoudig af.

Knov

Voordelen van deelname aan Mijn Nuchtere Baby:
• De sociale omgeving van de zwangere heeft de mogelijkheid om samen met de zwangere mee te doen. Het geeft de zwangere het gevoel dat ze er niet alleen voor staat en dat ze het samen doet.
• Herkenbaarheid door en voor andere zwangeren die het ook lastig vinden: ze is niet de enige die tegen moeilijke situaties aanloopt. Een mooi voorbeeld is ook de centering pregnancy groep.
• Zwangeren krijgen op een positieve manier informatie over de voordelen van het stoppen met alcohol tijdens de zwangerschap: voor henzelf én juist ook voor de ontwikkeling van een gezonde baby.
• Ze krijgen gratis recepten voor alcoholvrije cocktails en gerechten

-

VI. Zwangerschapslogo

Nederland heeft geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de Europese regelgeving biedt om aanvullende nationale etiketteringsregels te stellen, waarbij dan algemene of specifieke waarschuwingsteksten verplicht worden gesteld. Dat heeft bijvoorbeeld Frankrijk wel gedaan. Daar is het verplicht om op verpakkingen van alcoholhoudende dranken een waarschuwing op te nemen omtrent alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. De Nederlandse regering vond dat niet nodig omdat de Nederlandse alcoholbranche zich er voor heeft ingespannen dat 89% van de verpakkingen het "alcohol en zwangerschapslogo" heeft (stand 1 juli 2016). De Europese brouwers volgen dit initiatief en plaatsen inmiddels ook op vele bieren het zwangerschapslogo.

Zwangerschapslogo

Er is overigens wel de nodige kritiek op de wijze waarop het logo wordt geplaatst. Zo vindt Wim van Dalen, directeur van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, het helaas meestal "vergrootglas-illustraties: te onopvallend van kleur, te klein en dus niet effectief." STAP pleit dan ook voor Europese regelgeving waarmee voor alle alcoholproducenten een opvallend waarschuwingslogo verplicht wordt gesteld.

Zwangerschapslogo klein3

-

VII Meer informatie

Bronnenlijst themapagina alcohol en zwangerschap (137 kB)

Gezondheidsraad: Advies risico's alcoholgebruik conceptie, zwangerschap en borstvoeding (1,04 MB)

Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap en borstvoeding (221 kB)

Factsheet Monitor zwangerschap en middelengebruik 2016 (2,38 MB)

Factsheet Monitor middelengebruik en zwangerschap 2018 (485 kB)

Factsheet Monitor middelengebruik en zwangerschap 2021 (9,50 MB)

Roozen - Fetal Alcohol Spectrum Disorders (7,53 MB)

-

STAP-publicaties over dit thema

FLYER: Waarom gaan alcohol en zwangerschap niet samen? (11 augustus 2021)
Verloskundigen en professionals kunnen tot 250 flyers aanvragen op info@stap. 100 flyers kosten €13,25, 200 flyers €19,00 en 250 flyers €21,85. Alle kosten zijn daarin begrepen.

Procesevaluatie Negen Maanden Niet (28 oktober 2013)
Wat je moet weten over alcohol en roken, vóór, tijdens en na de zwangerschap (4 juli 2013)
Alcohol en zwangerschap (17 december 2010)
Advies over alcoholgebruik aan zwangere vrouwen (29 oktober 2010)
Onderzoek alcohol en zwangerschap (22 augustus 2007)

Recent nieuws

Alcoholschade door drinken voor en tijdens de zwangerschap veel complexer dan lange tijd aangenomen (11 november 2022)
Foetaal alcohol syndroom in beeld (13 juli 2022)
Mensen weten te weinig over alcohol en zwangerschap (18 mei 2022)
Zelfs lage prenatale alcoholblootstelling heeft effect op hersenen (5 april 2022)

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl