NL EN
Steun het werk van STAP!

Open brief aan minister Schippers over dronkenschap op straat

3 april 2012

Geachte mevrouw Schippers,

Het lokale alcoholbeleid is de laatste jaren goed van de grond gekomen. Een knelpunt voor veel gemeenten blijft echter de aanpak van dronkenschap. Uitgaan en dronkenschap horen in Nederland blijkbaar bij elkaar. Het gevolg is onder meer een jaarlijkse schadepost van
tientallen miljoenen euro’s en veel menselijk leed. U spreekt binnenkort met een aantal grote gemeenten over de aanpak van dronkenschap op straat in een rondetafel-bijeenkomst.
STAP wil graag dat u goed beslagen ten ijs komt. Daarom geven we u een aantal belangrijke ervaringen mee uit onderzoek en praktijk.

Huidige problematiek rondom dronkenschap
Elke politieman die in het weekend dienst doet weet wat de gevolgen zijn van de moderne uitingen van het oude begrip ‘openbare dronkenschap’: agressie, vernielingen,comadrinkers, spoedopnames enz..

We noemen drie kerncijfers die met dronkenschap verband houden en die een beeld geven van de actuele problematiek:
1) Recente cijfers van de Stichting Consument en Veiligheid (maart 2012) wijzen op jaarlijks ongeveer 2300 alcoholgerelateerde opnamen van jongeren van 10- 25 jaar bij de spoedeisende hulp.
2) Uit politieregistratieonderzoek in regio de Vallei weten we dat minimaal 10% van alle politieregistraties van jongeren onder de 25 jaar alcoholgerelateerd zijn. In die regio blijkt de politie zelfs 3 keer per week te maken te hebben met dronken delictplegers onder de 16 jaar.
3) Jaarlijks worden in Nederland ongeveer 700 comadrinkers jonger dan 18 jaar opgenomen in het ziekenhuis. Tussen 2007 en 2010 steeg het aantal comadrinkers elk jaar fors. De verwachting is dat deze stijging zich in 2011 doorzet.

Grootste knelpunten die een goede aanpak nu verhinderen
In samenwerking met het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven en een aantal landelijke en internationale deskundigen organiseerde het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP) op 23 februari jl. een expertmeeting over de aanpak van dronkenschap. Doel van de bijeenkomst was met deskundigen van politie, OM, NVWA, onderzoeksinstituten en gemeenten en met buitenlandse experts na te denken over een succesvolle aanpak van dronkenschap. Belangrijkste conclusie van deze expertmeeting was dat op dit moment in Nederland een effectieve aanpak van dronkenschap ontbreekt. Het is nu dweilen met de kraan open. De aanwezige deskundigen zien de volgende factoren als bepalend hiervoor:
- Horeca blijft doorschenken. In de horeca wordt op grote schaal - ruim 90% van de horeca - doorgeschonken aan klanten die reeds zwaar onder invloed c.q. zichtbaar dronken zijn, terwijl de wet dit verbiedt (presentatie 23 feb. Fieke Franken Msc; STAP). Dit geldt zowel voor discotheken, dancings als voor bruine kroegen; er is onvoldoende belangstelling voor het evidence based trainingsprogramma Barcode voor de horeca van het Trimbos-instituut.
- Gebrek aan toezicht. Er is een groot tekort aan toezicht. Dat geldt niet alleen voor de alcoholverkoop in de supermarkt maar ook voor die in de horeca. Er is geen enkele vorm van handhaving op het doorschenken aan dronken klanten in de horeca. “Kroegen hoeven niet te vrezen voor ons”, aldus een politiefunctionaris.
- Politie grijpt laat in. De politie grijpt pas in als openbare dronkenschap gepaard gaat met ernstige ordeverstoring c.q. met concrete delicten.
- Openbare dronkenschap is niet wettelijk gedefinieerd. In de wet is openbare dronkenschap niet gedefinieerd (een wettelijk bepalend bloedalcoholgehalte zoals bij rijden onder invloed ontbreekt), de rol van alcohol wordt niet systematisch in het proces verbaal opgenomen en de mate van dronkenschap is niet medebepalend voor de strafmaat.
- Jongeren zijn sneller dronken. Jongeren die weinig ervaring hebben met alcohol, drinken vaak veel en snel, waardoor ze eerder dronken zijn. Het optrekken van de verkoopleeftijd van alle alcoholhoudende dranken naar 18 jaar is noodzakelijk om alcohol minder bereikbaar te maken voor jongeren. Er is inmiddels een breed draagvlak in Nederland om de 18 jaar grens in te voeren. Alleen de politiek aarzelt nog.

Een succesvolle aanpak van openbare dronkenschap
Gelukkig zijn er veelbelovende voorbeelden van projecten die dronkenschap op straat succesvol hebben weten terug te dringen. Met name een Zweeds en een Zwitsers model hebben de laatste jaren veel internationale aandacht gekregen. Grote verschil tussen beide modellen is dat in het Zweedse model de toezichthouder een sterk preventieve rol heeft en dat in het Zwitserse model de toezichthouder vooral een repressieve rol heeft. In onze visie, is de combinatie van beide modellen de meest gewenste. Een toezichthouder die zowel preventief als repressief ingezet wordt in de strijd tegen openbare dronkenschap.

Zweeds model
De Zweedse aanpak, die in Stockholm is uitgevoerd en geëvalueerd, is gebaseerd op een specifiek politieteam dat zich bezighoudt met preventieve controles in de horeca. In goede samenwerking met de horeca is de politie vóór, tijdens en aan het einde van de stapavond aanwezig in bars en discotheken. Hierbij helpt de toezichthouder de ondernemer bij lastige situaties zoals het weigeren van dronken klanten. Tevens controleert de toezichthouder of de ondernemer zich houdt aan de wet met betrekking tot o.m. leeftijdsgrenzen en doorschenken. Waar nodig worden ondernemers op training gestuurd. De naleving van het verbod op doorschenken is daarbij in korte tijd toegenomen van 5% naar bijna 50% (Wallin e.a., 2004). Zowel politie, horeca als de gemeente zijn zeer enthousiast over deze preventieve politie-inzet. Een enorme daling aan criminaliteit en geweld was het gevolg van de aanpak. Daarom is het experiment omgezet in staand beleid. Bovendien is gebleken dat elke euro die op deze wijze preventief wordt geïnvesteerd zich met 40 euro aan bespaarde overlast en volksgezondheidskosten terugverdient.

Zwitsers model
Het Zwitserse model is repressief van karakter en is gebaseerd op een aanpak van dronken uitgaanders. De politie in Zürich sluit alle dronken jonge uitgaanders die voor overlast zorgen voor één nacht op ter ontnuchtering. Dit gebeurt in zogenaamde ‘drunk tanks’ op het politiebureau. De drunk tanks zijn speciaal geschikt gemaakt voor personen die dronken zijn. Er is bijvoorbeeld de gehele nacht een arts aanwezig. Op het moment dat de persoon weer helemaal nuchter is worden de ouders gebeld met het verzoek hun kind op te halen. De jongere krijgt vervolgens de rekening mee naar huis gestuurd. Het mag duidelijk zijn dat deze aanpak zich toespitst op minderjarigen en ook niet bedoeld is voor jongeren met een alcoholcoma. Jongeren die in coma zijn gaan direct naar het ziekenhuis en krijgen ook geen rekening voor de zorgkosten. Voordeel van de aanpak is dat de grootste raddraaiers worden
weggenomen uit het straatbeeld en dat zo verdere ellende wordt voorkomen. De hoge rekening die men mee krijgt (tot 800 euro) is een behoorlijke prikkel om dit gedrag niet vaker te vertonen. De aanpak in Zürich is nog niet geëvalueerd.

Help gemeenten met het toezicht op dronkenschap
Het mag duidelijk zijn dat Nederland niet alleen staat in de aanpak van openbare dronkenschap. Er zijn goede ervaringen opgedaan in het buitenland die de moeite van het verkennen waard zijn. Begin juni gaat een delegatie van Nederlandse gemeenten en beleidsmakers op uitnodiging van STAP de aanpak in Zürich bestuderen. Twee jaar geleden is Stockholm bezocht. STAP zal een verslag van dit werkbezoek getiteld ‘Alcohol and the City’ opstellen, dat wij u vanzelfsprekend zo spoedig mogelijk zullen toesturen.
Als een paal boven water staat nu al dat de handhaving beter moet. Zonder goede handhaving zal er niets veranderen aan de vaak nachtelijke problematiek waar Nederlandse steden mee te kampen hebben. Zoals aangegeven hebben de huidige toezichthouders op de Drank- en Horecawet vrijwel geen toezicht gehouden op dronkenschap. Gemeenten zullen op dit punt dus het wiel zelf moeten uitvinden. Wij adviseren u om gemeenten van een goede handreiking te voorzien waarin de mogelijke toezichtscenario’s met betrekking tot toezicht op dronkenschap staan uitgewerkt in theorie en praktijk. Belangrijk is dat daarbij goed wordt uitgewerkt wat de rol van de politie en die van de BOA is op het gebied van de aanpak van dronkenschap.

Hoogachtend
W.E. van Dalen, directeur

Open brieven

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP
Postbus 9769
3506 GT Utrecht
T: +31 (0)30-6565041
F: +31 (0)30-6565043
E: info@stap.nl