29 juni 2009
Aanvullende reactie van STAP n.a.v. prijsacties met (Heineken) bier in de supermarkt
Vorige week (22-24 juni 2009) werd in het nieuws uitgebreid aandacht besteed aan het thema prijsstunten met bier in de supermarkt. Dit was naar aanleiding van de open brief die STAP aan Heineken en Albert Heijn had verstuurd over de lage prijzen voor (Heineken) bier in de supermarkt.
Naar aanleiding hiervan ontving STAP verschillende positieve reacties (bv. van wetenschappers en beleidsmakers die ook geen voorstander zijn van te lage prijzen voor alcohol), maar ook veel negatieve reacties. Het is begrijpelijk dat de individuele consument de prijs van een biertje liever niet omhoog ziet gaan.
Hieronder geeft STAP een aanvullende toelichting waarom het vanuit het oogpunt van de volksgezondheid belangrijk is de prijs van alcohol niet te laag te maken.
Een aantal redenen waarom STAP ervoor pleit om prijsstunten op bier/alcohol tegen te gaan:
Geen gewoon product
Alcohol is geen gewoon consumptieartikel. Bij gebruik van meer dan 1 á 2 glazen per dag is alcohol schadelijk voor de gezondheid. Bovendien is alcohol feitelijk een harddrug omdat het zowel lichamelijke als geestelijke afhankelijkheid kan veroorzaken. Alcohol verstoort o.a. de ontwikkeling van de hersenen, die doorgaat tot ongeveer het 24e levensjaar.
Prijs is belangrijk
Als de prijs van alcohol laag is, neemt de consumptie van alcohol toe, en hiermee ook de schade. Uit diverse studies blijkt dat als je de prijs van alcohol verhoogt dat dan de gemiddelde consumptie per hoofd van de bevolking afneemt en dat scheelt gezondheidsschade.
Gezondheidsschade
De gezondheidsschade die optreedt bij het (overmatig) gebruik van alcohol is enorm. Alcoholgebruik is gerelateerd aan meer dan 60 verschillende ziekten zoals verschillende vormen van kanker, leveraandoeningen etc. Als jongeren alcohol drinken heeft dit een negatieve invloed op de ontwikkelingen van de hersenen met verschillende effecten als gevolg: geheugenproblemen, leerproblemen, problemen met het reguleren van emoties, met het maken van beslissingen etc. Uit onderzoek van de Gezondheidsraad (2006) komt naar voren dat het drinken van alcohol onder de 40 jaar geen enkel gezondheidsvoordeel oplevert. Vanaf 40 jaar kan matig gebruik (1 à 2 glazen per dag) een klein beschermend effect hebben op hart- en vaatziekten. Dit ‘beschermende effect’ wordt echter volledig teniet gedaan bij af en toe ‘piekdrinken’ (meer dan 5 glazen op één avond).
Schade aan derden
Het gebruik van alcohol is niet alleen de verantwoordelijkheid van het individu. Bij het gebruik van alcohol wordt (net als bij roken) ook veel schade toegebracht aan derden. Denk hierbij aan: alcohol slachtoffers in het verkeer, kinderen van alcoholverslaafde ouders, huiselijk geweld en andere vormen van mishandeling, agressie, criminaliteit en vandalisme gericht tegen anderen. Ongeveer 80% van de geweldsdelicten die in het weekend plaatsvinden zijn alcoholgerelateerd. Alcohol speelt dus een grote rol bij schade aan anderen. Ook deze schade neemt af als de prijs van alcohol wordt verhoogd.
Kosten
De kosten van alcoholgebruik staan niet in verhouding tot wat de overheid binnen krijgt aan accijnzen. Het Centraal Plan Bureau heeft in 2006 berekend dat de maatschappelijke kosten van alcohol in de EU lidstaten 4x zo hoog zijn als de totale opbrengst aan alcoholaccijzen in de EU. Jaarlijks kost alcohol de EU lidstaten ongeveer 125 miljard euro. Kosten waar je dan aan kunt denken zijn gerelateerd aan: gezondheidszorg, politie, justitie, beschadiging van eigendommen, verkeersschade, verzuim, werkeloosheid en voortijdig overlijden. Ter vergelijking: de verhouding tussen maatschappelijke kosten en opbrengst aan tabaksaccijnzen is veel meer in evenwicht (de accijns op tabak is de afgelopen jaren wel stevig omhoog gegaan).
Betaalbaarheid
Een recent onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de Europese Commissie wijst uit dat alcohol de afgelopen 12 jaar in nagenoeg alle EU-lidstaten betaalbaarder is geworden (RAND Europe, 2009). Dit komt doordat de lonen zijn gestegen, maar de prijs van alcohol gelijk is gebleven of soms zelfs is gedaald. Hoe betaalbaarder alcohol is, hoe hoger de consumptie en daarmee de schade. De prijs van een risicovol product als alcohol zou minstens gecorrigeerd moeten worden voor inflatie en dit is nauwelijks gebeurd.
Kosten-effectiviteit
Het prijsinstrument is het meest effectieve instrument om schade door alcohol terug te brengen. Veel effectiever bv. dan voorlichting, waarvan de effecten op jongeren minimaal zijn gebleken (maar wel veel geld kost).
Jongeren en schadelijke drinkers meer geraakt
Onderzoek van de Universiteit van Sheffield (2008) laat zien dat het verhogen van de prijs van de goedkoopste alcohol met name effect heeft op de schadelijke drinkers en de jongeren (11-18 jaar). De matige drinker wordt minder geraakt, omdat deze slechts een klein deel van de erg goedkope alcohol drinkt.
Draagvlak voor prijsmaatregelen is smal
Voorstellen voor het verhogen van de prijs van alcohol kunnen niet op veel steun rekenen. De individuele consument heeft vanzelfsprekend bezwaar tegen het verhogen van de prijs van een krat bier of een fles wijn. Ook politici staan niet te trappelen om voor prijsverhogingen te pleiten omdat de achterban daar veelal afwijzend op zal reageren. STAP pleit voor een reële minimumprijs voor alcohol met als belangrijkste doel om de gezondheidsschade te beperken Om die reden zijn sigaretten de afgelopen jaren ook duurder geworden en is het aantal rokers geleidelijk gedaald met grote gezondheidswinst als gevolg. STAP pleit ook voor het tegengaan van het stunten met de prijs van alcohol in de supermarkt met als doel om klanten te lokken. STAP is van mening dat producten die de gezondheid schaden niet voor deze doelen gebruikt zouden mogen worden.
Samenvattend
Net als bij tabak bepaalt de hoogte van de prijs van alcohol mede de schade die het gebruik ervan in de samenleving veroorzaakt. Het vastleggen van een minimumprijs en het tegengaan van het prijsstunten met alcohol draagt daarom bij aan een gezondere samenleving.
Hier treft u een pdf versie aan van dit overzicht.